पुस्तक : केही कृतिकार केही कृति

रामेश्वर फुयाँलको ‘अर्दली’‘अर्दली’ रामेश्वर फुयाँलद्वारा रचित पुस्तक हो । फुयाँल बागमती प्रदेशबाट मन्त्री भइसक्नुभएका व्यक्ति हुनुहुन्छ । पूर्वकर्मचारी तथा नेकपा एमालेका नेता फुयाँल साहित्यतर्फ पनि झुकाव राख्नुहुन्छ भन्ने कुरा उहाँको यस पुस्तकले पुष्टि गर्दछ । उहाँको यो सङ्ग्रह हालैमात्र प्रकाशित भएको हो । २०८३ साल साउनमा प्रकाशित यो पुस्तक चित्रकविता सङ्ग्रह हो भनेर उल्लेख भएको छ । यसका चित्रहरू राजन काफ्लेले तयार पार्नुभएको छ भने तस्वीरहरू धर्मराज केसीले सङ्कलन गर्नुभएको छ । कागेश्वरी मनहरा दुई निवासी विष्णुप्रसाद फुयाँल यसको प्रकाशक हुनुहुन्छ भने वितरक सेञ्चुरी प्रकाशन प्रालि रहेको छ । २००० प्रति प्रकाशित भएको यो पुस्तकको सर्वाधिकार प्रकाशकमै रहेको छ । यसको साजसज्जा तथा मुद्रण व्यवस्थापन एमएस माउस बागबजारले गरेको छ । पुस्तक डिएमआई साइजमा छ । पुस्तक धेरै ठूलो छैन । आवरणमा कवि फुयाँलकै आकृति देखिनेगरी साथमा सम्भवतः उहाँकी अर्धाङ्गिनीको चित्र अङ्कित स्केच राखिएको छ । उहाँले एक हातमा कलम र अर्को हातले काँधमा रहेको कोदालो समाउनुभएको छ । माथि राष्ट्रिय झण्डा छ र त्यहाँ कुनै स्मारक र त्यसमा एउटा चिलको आकृति छ । त्यस वरिपरि कुनै सुन्दर उद्यानजस्तो देखिन्छ । यी सबै प्रतीकात्मक जस्ता लाग्छन् । माथि पुस्तकको शीर्षक ठूला अक्षरमा दिइएको छ भने तल कविको नाम उल्लेख भएको छ । यस पुस्तकमा भूमिकाखण्डमा समेत गरी जम्मा १०४ पृष्ठ छन् । पुस्तकको मूल्य ३०० रुपैयाँ हेको छ । छपाइ स्तरीय छ, अशुद्धिहरू कमै मात्र भेटिन्छन् । पुस्तकमा सेतो तौलयुक्त कागजको प्रयोग भएको छ । पृष्ठ आवरणमा कविको फोटो र प्राडा.जीवेन्द्रदेव गिरी तथा डा.विनोद मञ्जनका भनाइ छन् । भूमिका खण्डमा उहाँले यो पुस्तक पिता सोमप्रसाद फुयाँल र माता नन्दकुमारी फुयाँलमा स्मरण र समर्पण गर्नुभएको छ । यसका साथै विष्णुप्रसाद फुयाँलको ‘प्रकाशकीय’, कविको आफ्नै स्मृति ‘आफ्नै शब्द’ शीर्षकको लेखकीय र प्राडा.जीवेन्द्रदेव गिरीको ‘सर्जकका रूपमा रामेश्वर फुयाँललाई स्वागतम्’ र डा.विनोद मञ्जनको ‘रामेश्वर फुयाँलको कवित्व क्षितिज’ शीर्षकका भूमिका छन् । त्यसपछि विषयका सूचीका रूपमा कविताक्रम रहेको छ । यसबाट जानकारी भएनुसार यस सङ्ग्रहमा ५६ वटा कविता छन् । यी कविता विविध विषयमा लेखिएका छन्, यिनीहरू छोटा र मझ्यौला आयामका छन् । एक दुईवटालाई छोडेर अरू सम्पूर्ण कविताका शीर्षकहरू छोटा एक शब्दका र दुई शब्दका छन् । केशी कविता निकै छोटा पनि छन् र केही कविताहरू अलिक लामा छन् । साना छोटा कविता चार हरफका मात्र पनि छन् भने लामा भनिएका कविताहरू कोलम ब्रेक गरेर दुई पृष्ठमा अटाइएका छन् । तिनलाई कोलम ब्रेक नगर्ने हो भने ती तीन पृष्ठसम्मको फैलावटमा अटाउन सक्छन् । यस अर्थमा फुयाँलका यी कविताहरू छोटा र मझ्यौला आयामका छन् भन्न सकिन्छ र मझौला आयामका पनि थोरैमात्र छन् । राजनीतिक व्यक्ति भएका नाताले उहाँले राजनीतिलाई नै बिम्ब बनाएर विभिन्न शीर्षकमा कविताहरू लेख्नुभएको छ । उहाँले केही कविता महान् व्यक्तिहरूको सम्झना गरेर पनि लेख्नुभएको छ । साहित्य र राजनीति दुवै क्षेत्रमा उत्तिकै सशक्त नेपालका केही व्यक्तिहरूको स्मरण उहाँको यस प्रयासले गराउँछ र राजनीतिलाई कर्म क्षेत्र मान्ने फुयाँलको साहित्यिक पदारोहण प्रशंसनीय छ । उहाँलाई पुस्तकका लागि बधाई तथा उहाँबाट नेपाली साहित्यले पुनः यस्ता कृतिहरू पाइरहोस् भन्ने अग्रिम शुभकामना । आचार्यको ‘खुसीका पलहरू’‘खुशीका पलहरू’ चन्द्रकान्त आचार्यको संस्मरण सङ्ग्रह हो । यो पुस्तक डिएमआई साइजमा प्रकाशित भएको पाइन्छ । निर्मला आचार्य प्रकाशक रहेको यो पुस्तक २०८३ सालमा प्रकाशित भएको छ । सर्वाधिकार लेखकमै रहेको यो पुस्तकको लेआउट तथा मुद्रण लुम्बिनी प्रिटिङ सर्भिसेस प्रालि शङ्खमूल काठमाडौँमाबाट तयार भएको छ । भूमिकाखण्डमा १६ र पाठ्यखण्डमा २७२ गरी यस पुस्तकमा २८८ पृष्ठ छन् । पुस्तकको मूल्य ४५० रुपैयाँ छ । पुस्तकमा हलुका पहेँलो कागजको प्रयोग भएको छ । छपाइ स्तरीय छ र अशुद्धि कमैमात्र भेटिन्छन् । पुस्तकको आवरण सुन्दर छ । नीलो आकाश, सेता हिमाल, जङ्गल, फाँट, फूल र पोखरीहरू देखाइएको छ । त्यसमा उहाँ र उहाँकी जीवनसँगिनीको तस्वीर पनि रहेको छ । त्यसपछि उहाँका पूजनीय बा र आमामा यो पुस्तक समर्पण गरिएको छ । साथै उहाँले आफ्ना ससुरा, सासू र मामाका रङ्गीन फोटासमेत राख्नुभएको छ । पृष्ठावरणमा प्रकाशक आचार्यको प्रकाशकीयबाट केही सन्दर्भ साभार गरिएको बाहेक अरू कुराहरू दिइएको छैन । भूमिकाखण्डमा ‘विषय प्रवेश’ शीर्षकअन्तर्गत विभिन्न उपशीर्षक लेखकीयका रूपमा राखिएको छ । त्यसपछि छोटोमा ‘प्रकाशकीय’ छ । अरू कसैबाट भूमिका लेखाइएको छैन । त्यसपछि विषयसूची सुरु हुन्छ । यो पुस्तक विभिन्न आठ भागमा विभाजित भएको छ । पहिलो भागमा ‘पारिवारिक पृष्ठभूमि र बाल्यकाल’ दिएको छ । जसअन्तर्गत फरकफरक शीर्षकमा चारवटा संस्मरणात्मक लेख छन् । दोस्रो भागमा ‘किशोरकाल र माध्यमिक शिक्षा’का कुरा समेटिएको छ । यसखण्डमा विभिन्न चारवटा संस्मरणात्मक लेखहरू सङ्गृहीत छन् । भाग तीनमा ‘सोभियत संघमा मेरो विद्यार्थी जीवन’ शीर्षकअन्तर्गत विभिन्न शीर्षकका बीसवटा लेखहरू समेटिएका छन् । यो भाग नै यस पुस्तकको मुख्य भागका रूपमा रहेको देखिन्छ । भाग चारमा ‘कर्मक्षेत्र मातृभूमि नेपाल’ शीर्षकअन्तर्गत विभिन्न शीर्षकका १३ वटा लेख सङ्गृहीत भएका छन् भने भाग ५ मा ‘मनको प्रतिबिम्ब’ शीर्षकअन्तर्गत आठवटा लेखहरू समेटिएका छन् । यसैगरी भाग छमा ‘अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयमा’ शीर्षकअन्तर्गत तीनवटा लेख छन् । त्यस्तै भाग सातमा ‘जागिरबाट उन्मुक्ति’ शीर्षकअन्तर्गत तीनवटा लेखहरू छन् भने भाग आठमा कर्मक्षेत्रको यात्री इन्जिनियरिङ परामर्श सेवा’अन्तर्गत तीनवटा लेख छन् । अन्त्यमा भाग नौ नभनिए तापनि उपसंहार शीर्षकअन्तर्गत ‘तिनका कथाभित्र म पनि अटाउँछु कि ?’ भन्ने शीर्षकअन्तर्गत लेखक परिचय र फोटो एल्बम दिइएको छ । यसरी तस्वीर खण्डमा उहाँले श्यामश्वेतमा केही फोटाहरू दिनुभएको छ भने त्यसपछि लेखक परिचय राख्नुभएको छ । जसबाट उहाँ मस्कोमा अध्ययन गरेका र अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय बेलायतमा समेत पढेर दीक्षित एक सर्भे इन्जिनियर हुनुहुन्छ भन्ने थाहा हुन्छ । यसअन्तर्गत उहाँको सामान्य परिचय, साहित्यिक रचनाहरू, सम्मान तथा पुरस्कार दिएका छन् । इन्जिनियरिङ क्षेत्रको व्यक्ति भए तापनि उहाँका १४ वटा पुस्तक र विभिन्न समयमा विभिन्न पत्रपत्रिकामा फुटकर रचना प्रकाशित भएको कुरा यहाँ उल्लेख गरिएको छ । त्यसपछि उहाँका केही पारिवारिक तस्वीरहरू यस पुस्तकमा समेटिएका छन् भने केही पृष्ठमा रङ्गीन तस्वीरहरू पनि रहेका छन् । व्यक्तिवृत्त, संस्मरण, नियात्राजस्ता विधाहरू पछिल्लो समयमा आख्यान र कविता काव्यभन्दा बढी पढिने विधाका रूपमा छन् । इन्जिनियर चन्द्रकान्त आचार्यलाई राम्ररी चिन्न बुझ्न चाहने हो भने यो किताब पढ्नै पर्ने हुन्छ । पुस्तकका लागि आचार्यलाई बधाईकबा साथै पुस्तकको सफलताको कामना । साहित्यमा कलम चलाउँदै आउनुभएका आचार्यबाट यस्ता कृति निरन्तर आइरहुन् अग्रिम शुभकामना ।