मुस्ताङी च्याङ्ग्रा बेच्न गोठालासँगै जनप्रतिनिधिहरु पोखरामा

नेपालीहरूको महान चाड बडादशैँको रन्को गाउँ–शहरमा फैलिन थाल्दा गण्डकीको मुख्य व्यापारिक केन्द्र पोखरामा छुट्टै चहलपहल थपिन्छ । त्यो चहलपहल हो, समुन्द्री सतहदेखि ४ हजार मिटरभन्दा अग्लो तिब्बती सीमावर्ती पठारबाट हिँडाएर ल्याइने रैथाने हिमाली च्याङ्ग्राको आगमन । यसपालि मुस्ताङको बारागुङ मुक्तिक्षेत्र, उपल्लो डोल्पाको विकट खर्कहरू र दार्चुलाको हिमाली खण्डबाट १३ हजारभन्दा बढी च्याङ्ग्रा पोखरा ओराल्ने लक्ष्य राखिएको छ । हिमाली हावापानी र स्वच्छ प्राकृतिक खर्कमा चरेका यी च्याङ्ग्राहरू केवल मासुका लागि मात्र होइनन्, नेपाली मौलिक चाडपर्वको अभिन्न सांस्कृतिक र आर्थिक धरोहर हुन् । तर यो यात्रा सहज थिएन । कालीगण्डकी करिडोरमा यस वर्ष आएको अविरल वर्षा, भीषण बाढी र पहिरोले बाटो ठाउँ–ठाउँमा अवरुद्ध पारेको थियो । दार्चुलाबाट आएका व्यापारीहरूले ४ दिनसम्म निरन्तर कष्टकर ढुवानी र मुस्ताङका गोठालाहरूले हप्तौंको पदयात्रा गरेर च्याङ्ग्रा सुरक्षित पोखराको आँगनमा पुर्याएका छन् । सामान्यतया स्थानीय तहका निर्वाचित प्रतिनिधिहरू नीति–निर्माण र प्रशासनिक बैठकहरूमा व्यस्त देखिन्छन् । तर मुस्ताङको बारागुङ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिका वडा नं ५ का वडाअध्यक्ष सुरेन्द्र गुरुङले यसपटक एउटा अनौठो र प्रेरणादायी उदाहरण प्रश्तुत गरेका छन् । उनी आफ्नो वडालाई च्याङ्ग्राको ‘पकेट क्षेत्र’ घोषणा गरेर मात्र रोकिएनन् । किसान र आफ्नै गोठका सयौं च्याङ्ग्राहरू धपाउँदै आफैं पोखराको याम्दी बजारमा ओर्लिए । कालीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले मुस्ताङ–पोखरा सडकखण्डका कयौं खण्ड बगाउँदा भोक, निन्द्रा र चिसो मौसमको सामना गर्दै गुरुङको टोलीले च्याङ्ग्रा जोगाउँदै ओराल्यो । याम्दीको हाटमा च्याङ्ग्रा समातेर ग्राहकहरूसँग संवाद गरिरहेका वडाअध्यक्ष गुरुङको मुहारमा थकानभन्दा बढी रैथाने उत्पादन राजधानी र शहरी उपभोक्तासम्म पुर्याएको गर्व झल्किन्थ्यो । ‘हाम्रा किसानहरूले वर्षभरि हिमाली चिसो र खर्कमा गरेको पसिनाको मूल्य विचौलियाले होइन, किसान स्वयंले पाउनुपर्छ भन्ने मेरो अठोट हो’ वडाअध्यक्ष गुरुङ भन्छन् । विगतका वर्षहरूमा पोखराको मुख्य सडक किनार, चौर र गल्लीहरूमा च्याङ्ग्रा राख्दा धुलो, फोहोर, ट्राफिक जाम र मूल्यमा अन्धाधुन्ध मोलमोलाइ हुने गथ्र्यो । यसपटक भने पोखराको याम्दीमा त्यो दृश्य पूर्ण रूपमा फेरिएको छ । जौवारी वन उपभोक्ता समितिका सदस्य एवं खसी–बोका तथा च्याङ्ग्रा व्यवस्थापन समितिका संयोजक मिलनजंग राणाको सक्रिय पहलमा सडक छेउमा ५० भन्दा बढी व्यवस्थित, सुरक्षित र हावाहुरी थेग्ने काठे खोरहरू निर्माण गरिएका छन् । प्रत्येक खोरमा पानी, दाना र बस्ने ठाउँको व्यवस्था मिलाइएको छ । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, ग्राहक र व्यापारीबीच पारदर्शिता ल्याउन डिजिटल डिजिटल तौल काँटा राखिएको छ । उपभोक्ताले अब आँखाको अन्दाजमा होइन, वास्तविक वजनका आधारमा न्यायोचित मूल्य तिरेर च्याङ्ग्रा किन्न सक्छन् । जबरा सिमपानी जौवारीमा भेडा च्याङ्ग्राको व्यवस्थापन गरिएको र विगतको भन्दा व्यवस्थित गरेको दाबी गर्छन् । उनी भन्छन्, ‘अहिलेसम्म १० हजार भन्दा माथि भेडा च्याङ्ग्रा आएको छ । हामीले ४० वटा जति खोर बनाएका छौँ । निजी जग्गामा पनि खोर बनाइएको छ । हाम्रो महान पर्व मनाउनै पर्छ । पोखरा र आसपासका जिल्लामा च्याङ्ग्रा सबैलाई मन पर्छ । स्वस्थ छन्, सबै छानेर किनेर सबै मिलेर दशैँ मनाउँ, गुणस्तरको च्याङ्ग्रा छ । सस्तो पनि छ ।’ मुस्ताङी च्याङ्ग्रा केवल दशैंको खान्की मात्र होइन, यो गण्डकी प्रदेशको हिमाली र पहाडी भेगबीचको आर्थिक तथा भावनात्मक सेतु हो । हिमाली पाटनमा यार्सागुम्बा, पदमचाल, जटामसी र पाँचऔंले जस्ता बहुमूल्य जडिबुटी चरेका काठे च्याङ्ग्राको मासु पोषिलो र प्राकृतिक रोगप्रतिरोधी मानिन्छ ।