नेपाल सरकारका वेबसाइट डाउन गराउने पीएचपी के हो? विश्वभरका ३ करोड वेबसाइट जोखिममा

काठमाडौं । वेबसाइट निर्माणमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा PHP मा भेटिएका गम्भीर सुरक्षा कमजोरीका कारण विश्वभर करिब तीन करोड वेबसाइट प्रभावित हुन सक्ने साइबर सुरक्षा विज्ञले चेतावनी दिएका छन् । नेपालसहित संसारभरका करोडौं सरकारी साइट बन्द छन् । बेलायती साइबर सुरक्षा विज्ञ तथा युनिभर्सिटी अफ सरेको सेन्टर फर साइबर सेक्युरिटीका प्राध्यापक एलन वुडवर्डका अनुसार, यी कमजोरीको दुरुपयोग गरेर आक्रमणकारीले वेबसाइटको सर्भरमा आफ्नै कोड राख्न र त्यसमा अनधिकृत गतिविधि गर्न सक्छन् । बीबीसी रेडियो फोरको ‘टुडे’ कार्यक्रममा बोल्दै उनले यसबाट व्यक्तिगत तथ्यांक चोरी गर्ने, संस्थाको नेटवर्कका अन्य भागमा प्रवेश गर्ने वा भविष्यमा पुनः पहुँच प्राप्त गर्न सर्भरमा ‘ब्याकडोर’ राख्ने जोखिम रहेको बताए । वुडवर्डका अनुसार, अनलाइन गतिविधि निगरानी गर्ने अमेजन र क्लाउडफ्लेयरजस्ता कम्पनीले प्रभावित हुन सक्ने वेबसाइटहरूमा कमजोरीको परीक्षण भइरहेको संकेत देखेका छन्। तर वेबसाइटहरूमा वास्तविक आक्रमण भइसकेको छ वा छैन भन्ने पुष्टि नभएको उनले स्पष्ट पारे। एआईले बढायो कमजोरीको दुरुपयोग जोखिम वुडवर्डका अनुसार, एज्ए मा रहेका यी कमजोरी सन् २०२४ मै मानिसहरूले पत्ता लगाएका थिए। तर त्यसबेला तिनको दुरुपयोग गर्न अत्यन्तै जटिल हुने ठानिएको थियो। ठूला भाषा मोडेल (एलएलएम) सहितका कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रविधि विकसित हुँदै गएपछि भने ती कमजोरीको व्यावहारिक रूपमा दुरुपयोग गर्न सकिने उपाय पत्ता लागेको उनले बताए। पछिल्लो एक सातामा पर्दापछाडि यस्ता कमजोरीको दुरुपयोग गर्ने सम्भावनाबारे काम भइरहेको उनको भनाइ छ । सुरक्षा कमजोरी समाधान गर्न आवश्यक अपडेट अर्थात् ‘प्याच’ सार्वजनिक हुनुअघि नै त्यसको विवरण बाहिरिएको हुन सक्ने पनि उनले बताए। यसले आक्रमणकारीलाई सुरक्षा अपडेट उपलब्ध हुनुअघि नै कमजोर प्रणाली पहिचान गर्ने अवसर दिएको हुन सक्छ। बेलायतसहित विभिन्न देशमा सतर्कता बेलायत सरकारले आफ्ना अनलाइन सेवामा यी कमजोरीको सम्भावित प्रभाव पहिचान गर्न काम गरिरहेको जनाएको छ। सरकारी प्रवक्ताले निजी तथा सार्वजनिक क्षेत्रका ठूला–साना सबै संस्थालाई आफ्नो प्रणाली सुरक्षित राख्न जारी निर्देशन पालना गर्न आग्रह गरेका छन् । बेलायतको राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्र (एनसीएससी) ले युरोपेली संघ र अस्ट्रेलियाका समकक्ष निकायसँगै एज्ए प्रयोग गर्ने संस्थालाई सुरक्षा अपडेट तत्काल लागू गर्न आग्रह गरेको छ । तत्काल सुरक्षा उपाय लागू गर्न सम्भव नभए प्रणाली पूर्ण रूपमा सुरक्षित नबनुन्जेल अफलाइन राख्नुपर्ने एनसीएससीको सुझाव छ । यसअघि सार्वजनिक भएका विवरणअनुसार, एज्ए का कमजोरी समाधान गर्न विकासकर्ताले सुरक्षा अपडेट जारी गरिसकेका छन् । साइबर सुरक्षा निकायहरूले प्रभावित प्रणालीमा अपडेट लागू गर्नुका साथै आक्रमणकारीले अनधिकृत पहुँच कायम राख्न प्रयोग गर्न सक्ने ‘ब्याकडोर’ को सम्भावनासमेत जाँच्न आग्रह गरेका छन् । करिब तीन करोड वेबसाइट प्रभावित हुन सक्ने अनुमानले यो समस्याको सम्भावित व्यापकता देखाए पनि सबै वेबसाइट प्रभावित भइसकेका छन् भन्ने अर्थ नलाग्ने विज्ञहरूको चेतावनी छ। वास्तविक जोखिम सम्बन्धित वेबसाइटले प्रयोग गरिरहेको एज्ए संस्करण, सुरक्षा अपडेट लागू गरे–नगरेको अवस्था र प्रणालीमा कमजोरीको दुरुपयोग भएको छ कि छैन भन्नेमा निर्भर हुनेछ ।