‘थुप्रै’मा निःशुल्क पढ्न पाइने दस किताब

दसैँको टीका सकियो, बिदा सकिएको छैन। फुर्सद छ, तर नयाँ किताब किन्न मन छैन? पुस्तक पसल बन्द छन् वा किताब किन्न बजारसम्म पुग्न सक्ने अवस्था छैन? यस्तो बेला मोबाइलमा सामाजिक सञ्जाल चलाएर मात्रै समय बिताउनुपर्दैन। निःशुल्क पढ्न मिल्ने पुस्तकहरू खोज्न सकिन्छ। नेपाली पुस्तकको बिक्री र डिजिटल वितरण गर्दै आएको थुप्रैले आफ्नो वेबसाइटमा निःशुल्क ई-बुकको छुट्टै संग्रह राखेको छ। त्यहाँ नेपाली कविता र दर्शनका पुस्तक छन्। अंग्रेजीमा विश्व साहित्यका प्रसिद्ध उपन्यास, कथा तथा नेपालको इतिहास र अर्थतन्त्रसम्बन्धी अध्ययन पनि भेटिन्छन्। अधिकांश ई-बुक ‘थुप्रै’को मोबाइल एपबाट पढ्नुपर्छ। केही पीडीएफ सामग्री वेबसाइटमै खोल्न सकिन्छ। एउटै संग्रहमा लेखनाथ पौड्याल, फ्रान्ज काफ्का, जेन अस्टिन र लियो टोल्सटोयका कृति भेटिनु यसको एउटा आकर्षण हो। समकालीन नेपाली लेखकका पुस्तक र विभिन्न संस्थाले प्रकाशन गरेका अनुसन्धान प्रतिवेदन पनि छन्। तर यहाँ निःशुल्क पुस्तक भन्नाले कागजको पुस्तक सित्तैमा पाइने होइन। डिजिटल संस्करण पढ्न शुल्क नलाग्ने हो। अधिकांश ई-बुक ‘थुप्रै’को मोबाइल एपबाट पढ्नुपर्छ। केही पीडीएफ सामग्री वेबसाइटमै खोल्न सकिन्छ। थुप्रैको यही संग्रहबाट फरक रुचिका पाठकका लागि दस पुस्तक छानेका छौँ। नेपाली साहित्यका चार पुस्तक १. तरुण तपसी- लेखनाथ पौड्याल प्रकृति, मानव जीवन र दर्शनका विषयमा रुचि राख्नेका लागि लेखनाथ पौड्यालको ‘तरुण तपसी’ उपयुक्त पुस्तक हो। १९ सर्गमा विभाजित यो काव्यमा मानिस र प्रकृतिको सम्बन्ध, लोभ, नैतिकता र जीवनदृष्टिका प्रश्न उठाइएका छन्। कथाको तीव्र घटनाक्रम खोज्नेभन्दा कविता पढेर त्यसको अर्थबारे सोच्न चाहनेलाई यसले बढी आकर्षित गर्न सक्छ। आज प्रकृतिको विनाश, उपभोग र वातावरणीय संकटबारे बहस भइरहेका छन्। यस सन्दर्भमा पुरानो काव्यलाई पनि मानिस र प्रकृतिको सम्बन्धका दृष्टिले पढ्न सकिन्छ। यसको भाषा आजका सामान्य गद्यपुस्तकभन्दा फरक छ। त्यसैले हतार नगरी दैनिक एक वा दुई सर्ग पढ्नु उपयुक्त हुन्छ। थुप्रैमा यसको ई-बुक निःशुल्क राखिएको छ। कागजको संस्करण भने बिक्रीका लागि उपलब्ध छ। ‘तरुण तपसी’को निःशुल्क ई-बुक खोल्नुहोस् २. ऋतुविचार- लेखनाथ पौड्याल दसैँसँग मौसमको विशेष सम्बन्ध छ। बर्खापछिको सफा आकाश, खेतबारीको हरियाली र वातावरणमा आएको परिवर्तनले यो समयलाई फरक बनाउँछन्। यस्तै मौसम र प्रकृतिको वर्णन मन पराउनेका लागि लेखनाथ पौड्यालकै ‘ऋतुविचार’ पढ्न सकिन्छ। यस काव्यमा वर्षका विभिन्न ऋतु, प्रकृतिका रूप र तिनमा आउने परिवर्तनलाई काव्यात्मक भाषामा प्रस्तुत गरिएको छ। प्रकृतिको वर्णनसँगै मानवीय व्यवहार र सामाजिक जीवनका संकेत पनि पाइन्छन्। कविताको पुरानो लय र भाषा बुझ्न चाहने विद्यार्थीका लागि पनि यो उपयोगी हुन सक्छ। छ भागमा विभाजित भएकाले लामो समय लगातार पढ्नुपर्ने बाध्यता छैन। थुप्रैमा यसको डिजिटल संस्करण निःशुल्क छ। ‘ऋतुविचार’को निःशुल्क ई-बुक खोल्नुहोस् ३. कालुलाई सरजीको सम्बोधन- मिलन रिजाल प्रेम, सम्बन्ध र बिछोडका कविता पढ्न चाहनेका लागि मिलन रिजालको ‘कालुलाई सरजीको सम्बोधन’ अर्को विकल्प हो। यस कवितासंग्रहमा कविले आफूलाई प्रिय लाग्ने ‘कालु’ पात्रलाई सम्बोधन गरेका छन्। प्रेम, आत्मीयता, सम्बन्धको निरन्तरता, बिछोडको पीडा र फेरि भेटिने आशा यसका प्रमुख भाव हुन्। थुप्रैमा राखिएको पुस्तक परिचयअनुसार कवितामा सामाजिक चेतना र देशप्रेमका विषयसमेत समेटिएका छन्। लामो उपन्यासभन्दा थोरै समयमा कविता पढ्न रुचाउनेका लागि यो उपयुक्त हुन सक्छ। विशेष गरी प्रेम र मानवीय सम्बन्धका अनुभवलाई काव्यात्मक रूपमा पढ्न चाहनेले यो संग्रह रोज्न सक्छन्। ‘कालुलाई सरजीको सम्बोधन’ निःशुल्क पढ्नुहोस् ४. निर्विकल्प- सिद्धराज पन्त दसैँमा धर्म, परम्परा, संस्कार र सामाजिक मान्यताबारे कुरा भइरहन्छ। यस्ता विषयमा विचारप्रधान पुस्तक पढ्न चाहनेका लागि सिद्धराज पन्तको ‘निर्विकल्प’ एउटा विकल्प हो। यस पुस्तकमा धर्म र पन्थबीचको भिन्नता, शास्त्रीय परम्परा, प्रकृति र ईश्वरसँगको मानवीय सम्बन्ध, वर्णव्यवस्था, राजनीति तथा शिक्षा र संस्कृतिका प्रश्न उठाइएका छन्। पुस्तकले यी विषयमा स्पष्ट दृष्टिकोण राख्छ। तर धार्मिक तथा ऐतिहासिक दाबीहरू पढ्दा लेखकको व्याख्या र स्थापित तथ्यबीच भिन्नता छुट्याउनु आवश्यक हुन्छ। सबै विचारसँग सहमत हुनैपर्छ भन्ने छैन। बरु आफ्नो मान्यता र पुस्तकमा प्रस्तुत तर्कबीच तुलना गर्दै पढ्दा बढी उपयोगी हुन सक्छ। थुप्रैमा यो पुस्तक पनि निःशुल्क ई-बुकका रूपमा उपलब्ध छ। ‘निर्विकल्प’ निःशुल्क पढ्नुहोस् अंग्रेजीमा विश्वसाहित्यका चार कृति ५. सिद्धार्थ- हर्मन हेस्से जीवनको अर्थ के हो? मानिसले आफ्नो बाटो कसरी खोज्छ? ज्ञान र अनुभूतिको सम्बन्ध कस्तो हुन्छ? जर्मन लेखक हर्मन हेस्सेको ‘सिद्धार्थ’ यिनै प्रश्नसँग जोडिएको उपन्यास हो। गौतम बुद्धको समयको पृष्ठभूमिमा लेखिएको यस कृतिमा सिद्धार्थ नामका युवकको आत्मखोजको यात्रा छ। उनी परिवार छाडेर तपस्याको बाटोमा लाग्छन्, सांसारिक जीवनका अनुभव बटुल्छन् र अन्ततः जीवनबारे आफ्नै बुझाइ बनाउने प्रयास गर्छन्। यो गौतम बुद्धको जीवनी होइन। बुद्धकालीन परिवेशमा रचिएको दार्शनिक उपन्यास हो। दसैँमा धार्मिक तथा आध्यात्मिक विषय पढ्न चाहनेका लागि यसको अंग्रेजी संस्करण उपयुक्त हुन सक्छ। ‘Siddhartha’ निःशुल्क पढ्नुहोस् ६. प्राइड एन्ड प्रेजुडिस- जेन अस्टिन प्रेमकथा पढ्न मन छ तर प्रेमसँगै परिवार, वर्ग र सामाजिक प्रतिष्ठाका विषय पनि बुझ्न चाहनुहुन्छ भने जेन अस्टिनको ‘प्राइड एन्ड प्रेजुडिस’ रोज्न सकिन्छ। सन् १८१३ मा पहिलोपटक प्रकाशित यो उपन्यास एलिजाबेथ बेनेट र मिस्टर डार्सीबीचको सम्बन्धमा केन्द्रित छ। तर उनीहरूको प्रेम मात्रै कथाको विषय होइन। विवाहलाई सामाजिक प्रतिष्ठा र आर्थिक सुरक्षासँग जोडेर हेर्ने सोच, पारिवारिक दबाब र मानिसले अरूबारे बनाउने पूर्वधारणामाथि पनि उपन्यासले प्रश्न उठाउँछ। एलिजाबेथ र डार्सीले एकअर्कालाई बुझ्ने क्रममा आफ्नै पूर्वाग्रह पनि सामना गर्नुपर्छ। अंग्रेजी साहित्यका क्लासिक उपन्यास पढ्न चाहनेका लागि यो राम्रो सुरुवात हुन सक्छ। ‘Pride and Prejudice’ निःशुल्क पढ्नुहोस् ७. मेटामोर्फोसिस- फ्रान्ज काफ्का बिहान उठ्दा आफू एउटा अनौठो कीरामा परिणत भएको थाहा पाए के होला? फ्रान्ज काफ्काको ‘मेटामोर्फोसिस’ यही असाधारण घटनाबाट सुरु हुन्छ। मुख्य पात्र ग्रेगर साम्सा अचानक आफ्नो पुरानो जीवनबाट अलग हुन्छन्। तर यो केवल मानिस कीरामा बदलिएको विचित्र कथा होइन। परिवारभित्रको सम्बन्ध, आर्थिक निर्भरता, एक्लोपन, उपयोगिताका आधारमा मानिसको मूल्यांकन गर्ने प्रवृत्ति र मानवीय अस्तित्वका प्रश्न यसमा छन्। सामान्य अवस्थामा परिवारका लागि काम गर्ने मानिस असहाय भएपछि परिवारको व्यवहार कसरी बदलिन्छ भन्ने कथा निकै मार्मिक छ। लामो उपन्यास पढ्न नचाहने तर गम्भीर साहित्यमा रुचि राख्नेका लागि यो उपयोगी छनोट हो। ‘Metamorphosis’ निःशुल्क पढ्नुहोस् ८. एलिसेज एड्भेन्चर्स इन वन्डरल्यान्ड- लुइस क्यारोल बालबालिकासँग बसेर अंग्रेजी साहित्य पढ्ने योजना छ भने ‘एलिसेज एड्भेन्चर्स इन वन्डरल्यान्ड’ रोज्न सकिन्छ। एलिस नामकी बालिका एउटा खरायोलाई पछ्याउँदै अनौठो संसारमा पुग्छिन्। त्यहाँ बोल्ने जनावर, विचित्र पात्र र सामान्य तर्कले व्याख्या गर्न नसकिने घटनाहरू भेटिन्छन्। कथा कल्पनाशील र रमाइलो छ। तर यसमा भाषा, तर्क, नियम र मानिसको व्यवहारमाथि व्यंग्य पनि छ। बालबालिकाले यसलाई साहसिक र कल्पनाशील यात्राका रूपमा रमाइलो मान्न सक्छन् भने वयस्क पाठकले यसको हास्य र अर्थका थप तह भेट्न सक्छन्। परिवारमा अंग्रेजी पढ्न रुचाउने बालबालिका छन् भने सँगै पढ्न सकिने विकल्प हो यो। ‘Alice’s Adventures in Wonderland’ निःशुल्क पढ्नुहोस् नेपालको इतिहास र सामाजिक यथार्थ ९. एन अकाउन्ट अफ द किङडम अफ नेपाल- फ्रान्सिस बुकानन ह्यामिल्टन नेपालको इतिहासबारे पढ्न चाहनेका लागि अंग्रेजी भाषामा उपलब्ध महत्त्वपूर्ण पुराना ग्रन्थमध्ये एक हो, ‘एन अकाउन्ट अफ द किङडम अफ नेपाल’। फ्रान्सिस बुकानन ह्यामिल्टनले लेखेको यो कृति पहिलोपटक सन् १८१९ मा प्रकाशित भएको थियो। तत्कालीन नेपालको भूगोल, राज्यसत्ता, समाज र गोरखा राज्यको विस्तारसम्बन्धी विवरण यसमा छन्। यसको विशेषता आजको नेपाललाई दुई शताब्दीअघिको बाह्य पर्यवेक्षकको दृष्टिबाट हेर्ने अवसर दिनु हो। तर तत्कालीन युरोपेली लेखकले प्रस्तुत गरेका विवरणलाई कुनै आलोचनाबिना अन्तिम ऐतिहासिक सत्य मान्नु हुँदैन। त्यस समयको औपनिवेशिक ज्ञान निर्माण र लेखकको दृष्टिकोणलाई पनि ध्यानमा राखेर पढ्नुपर्छ। थुप्रैमा सूचीकृत संस्करणको विवरणमा सन् २००९ उल्लेख छ। त्यो मूल प्रकाशन वर्ष भने होइन। नेपाली इतिहास र पुराना अभिलेखमा रुचि राख्नेका लागि यो विशेष उपयोगी हुन सक्छ। ‘An Account of the Kingdom of Nepal’ निःशुल्क पढ्नुहोस् १०. स्टोरिज अन मेन्स्ट्रुअल डिस्क्रिमिनेसन अमङ विमेन विथ डिसेबिलिटी इन नेपाल प्रकाशक राधा पौडेल फाउन्डेसन महिनावारीका बेला गरिने विभेदबारे नेपालमा लामो समयदेखि बहस भइरहेको छ। तर अपांगता भएका महिलाले भोग्ने महिनावारीसम्बन्धी अनुभव कति सुनिन्छ? यस पुस्तकले त्यही पक्षलाई केन्द्रमा ल्याएको छ। राधा पौडेल फाउन्डेसनबाट प्रकाशित अंग्रेजी भाषाको पुस्तकमा अपांगता भएका महिलाको जीवनका अनुभव, महिनावारीसँग जोडिएका चुनौती तथा विभेदका घटना समेटिएका छन्। महिनावारीमा हुने सामाजिक विभेदसँगै शारीरिक पहुँच, आवश्यक सहयोग, सम्मान र व्यक्तिगत स्वायत्तताका प्रश्न पनि यस विषयसँग जोडिन्छन्। साहित्यिक मनोरञ्जनभन्दा फरक, सामाजिक यथार्थ र मानवअधिकारबारे अध्ययन गर्न चाहनेका लागि यो पुस्तक उपयोगी छ। महिला अधिकार, अपांगता समावेशिता, स्वास्थ्य र सामाजिक न्यायमा रुचि राख्ने विद्यार्थी, पत्रकार तथा अनुसन्धानकर्ताले पनि यसलाई पढ्न सक्छन्। ‘Stories on Menstrual Discrimination among Women with Disability in Nepal’ निःशुल्क पढ्नुहोस् यीबाहेक अरू के छन्? थुप्रैको निःशुल्क संग्रहमा यी दस पुस्तकबाहेक अंग्रेजी विश्वसाहित्यका अरू चर्चित कृति पनि छन्। लियो टोल्सटोयको ‘War and Peace’ र भिक्टर ह्युगोको ‘Les Misérables’ लामा उपन्यास पढ्नेका लागि विकल्प हुन्। एडगर एलन पोको ‘The Tell-Tale Heart’ रहस्य र मनोवैज्ञानिक भयमा रुचि राख्नेका लागि छ। साहित्यबाहेक नेपालको अर्थतन्त्रबारे सामग्री पनि भेटिन्छन्। नेपाल इकोनोमिक फोरमको ‘Nefport 45’ हरित अर्थतन्त्रसम्बन्धी विशेषांक हो। ‘Nefport 51’ ले नेपालको उद्यमशीलता, प्रविधिमा आधारित व्यवसाय तथा महिलाले नेतृत्व गरेका उद्यमका विषय समेट्छ। त्यस्तै, ‘Insights on Nepali Banking Sector’ ले बैंकिङ क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा र मिलेमतोका प्रश्नबारे अध्ययन प्रस्तुत गर्छ। यी अर्थतन्त्रसम्बन्धी प्रतिवेदनमा कतिपय पीडीएफ रूपमा पनि उपलब्ध छन्। त्यसैले साहित्य नपढ्ने तर नीति, व्यापार, बैंकिङ वा उद्यमशीलतामा रुचि राख्ने पाठकका लागि पनि निःशुल्क सामग्री छन्। निःशुल्क ई-बुक कसरी पढ्ने? सबैभन्दा पहिले थुप्रैको निःशुल्क ई-बुक पृष्ठ खोल्नुहोस्। त्यहाँ आफूलाई मन परेको पुस्तक छान्न सकिन्छ। पुस्तकको विवरण पृष्ठमा ई–बुकको मूल्य ‘FREE’ उल्लेख छ भने त्यसको डिजिटल संस्करण निःशुल्क पढ्न पाइन्छ। अधिकांश पुस्तक पढ्न थुप्रैको मोबाइल एप आवश्यक पर्छ। एन्ड्रोइड प्रयोगकर्ताले गुगल प्ले स्टोर र आईफोन प्रयोगकर्ताले एप्पल एप स्टोर बाट एप प्राप्त गर्न सक्छन्। एपमा आफ्नो खाताबाट प्रवेश गरेपछि पुस्तकालयमा उपलब्ध ई-बुक खोल्न सकिन्छ। आवश्यक भए पुस्तक डाउनलोड गरेर पढ्न मिल्छ। तर थुप्रैका सबै ई-बुक कम्प्युटरको ब्राउजर वा अन्य ई-बुक रिडरमा पढ्न मिल्दैनन्। कम्पनीले प्रकाशकसँगको वितरण सम्झौताका कारण एपमार्फत पढ्ने व्यवस्था गरेको जनाएको छ। निःशुल्क पीडीएफ सामग्री भने फरक ढंगले खोल्न सकिन्छ। एउटै पुस्तकको कागजको संस्करणको मूल्य देखिएको हुन सक्छ। त्यसलाई ई-बुकको मूल्य ठान्नु हुँदैन। ‘FREE’ लेखिएको डिजिटल संस्करण र बिक्रीमा राखिएको छापिएको पुस्तक फरक हुन्। दसैँमा कथा पढ्न मन छ भने अंग्रेजीमा ‘Pride and Prejudice’ वा ‘Metamorphosis’ रोज्न सकिन्छ। नेपाली काव्य मन पराउनेका लागि ‘तरुण तपसी’ र ‘ऋतुविचार’ छन्। नेपालको इतिहास, सामाजिक विभेद र अर्थतन्त्रबारे जान्न चाहनेका लागि अध्ययन सामग्री पनि उपलब्ध छन्। किताब पढ्न सुरु गर्न नयाँ पुस्तक किन्नैपर्छ भन्ने छैन। आफ्नो रुचिको एउटा पुस्तक छान्नुहोस् र फुर्सदको केही समय पढाइका लागि छुट्याउनुहोस्।