देश दर्शनका चौबीस गन्तव्य

दसैँमा टीका र जमराको रमझमसँगै केही दिन प्रकृतिको काखमा बिताउने कि नयाँ ठाउँको संस्कृति र जीवनशैली बुझ्ने? लामो बिदालाई घुमफिरमा बदल्ने हो भने नेपालभित्रै हिमाल, ताल, वनजङ्गल, ऐतिहासिक बस्ती र धार्मिक स्थलका अनेक विकल्प छन्। कसैलाई हिमालको फेदीसम्म पुग्ने रहर हुन्छ, कसैलाई शान्त तालको किनारमा समय बिताउने चाहना। कतिपय परिवारका लागि धार्मिक यात्रा प्राथमिकतामा पर्छ भने युवापुस्ता पदयात्रा र साहसिक गतिविधिमा रमाउन चाहन्छन्। यिनै फरक रुचिलाई ध्यानमा राखेर दसैँको बिदामा घुम्न सकिने २४ गन्तव्यलाई पाँच समूहमा समेटिएको छ। हिमालको नजिक पुग्ने रहर १. रारा ताल, मुगु नीलो पानीमा हिमाल र आकाशको प्रतिबिम्ब हेर्दै शान्त वातावरणमा रमाउन चाहनेका लागि रारा उत्कृष्ट विकल्प हो। नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल वरिपरिको सल्ला र देवदारको जङ्गलले यस क्षेत्रको सुन्दरता थप्छ। लामो बिदा हुनेले रारासँगै आसपासका बस्तीसमेत घुम्ने योजना बनाउन सक्छन्। रारा ताल। फाइल तस्बिर २. शे-फोक्सुन्डो ताल, डोल्पा असाधारण नीलो पानी, अग्ला पहाड र रिग्मो गाउँको मौलिक जीवनशैलीले फोक्सुन्डोलाई विशिष्ट बनाएको छ। प्राचीन बोन संस्कृति र सुलिगाड झरनासमेत अवलोकन गर्न सकिने यो गन्तव्य दुर्गम पदयात्रा मन पराउनेका लागि आकर्षक छ। ३. तिलिचो ताल, मनाङ हिमाली भू-दृश्यको भव्यता अनुभव गर्न चाहनेले तिलिचो तालको यात्रा रोज्न सक्छन्। मनाङका बस्ती, गङ्गापूर्ण ताल र अन्नपूर्ण हिमशृङ्खलाका दृश्यसँगै यहाँको पदयात्राले फरक अनुभव दिन्छ। उच्च उचाइ र कठिन बाटो भएकाले स्वास्थ्य तथा मौसमको पूर्वतयारी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। पर्यटकीय क्षेत्र तिलिचो। फाइल तस्बिर ४. मर्दी हिमाल, कास्की थोरै दिन छुट्याएर हिमालको नजिक पुग्न चाहनेका लागि मर्दी हिमाल लोकप्रिय छ। जङ्गलका गोरेटादेखि खुला डाँडासम्मको यात्रामा माछापुच्छ्रे र अन्नपूर्ण क्षेत्रका मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ। पदयात्राको अवधि आफ्नो गति र मौसमअनुसार तय गर्नुपर्छ। ५. लाङटाङ उपत्यका, रसुवा काठमाडौं नजिकै हिमाली वातावरण अनुभव गर्न सकिने गन्तव्यमा लाङटाङ पर्छ। स्याफ्रुबेँसीबाट सुरु हुने पदयात्रामा परम्परागत बस्ती, बौद्ध गुम्बा, हिमनदी र हिमालका दृश्यले यात्रालाई आकर्षक बनाउँछन्। मुगुस्थित राराताल। फाइल तस्बिर ६. नर्थ अन्नपूर्ण बेसक्याम्प, म्याग्दी अन्नपूर्ण प्रथमको उत्तरी मोहडा नजिकबाट हेर्न चाहनेका लागि नारच्याङ हुँदै जाने यो पदमार्ग विशेष छ। बाटोमा झरना, ताल र हिमाली दृश्य भेटिन्छन्। यद्यपि, बाढीपहिरोबाट प्रभावित सडकको अवस्था बुझेर र यात्रा मार्ग सुरक्षित रहेको पुष्टि गरेर मात्र यात्रा सुरु गर्नुपर्छ। ७. अपि हिमाल, दार्चुला सुदूरपश्चिमको प्राकृतिक वैभव बुझ्न अपि हिमाल क्षेत्र पुग्न सकिन्छ। अग्ला हिमाल, दुर्गम बस्ती र स्थानीय समुदायको मौलिक जीवनशैली यहाँका आकर्षण हुन्। लामो पदयात्रा आवश्यक पर्न सक्ने भएकाले अनुभवी मार्गदर्शक र उपयुक्त तयारीसहित जानु राम्रो हुन्छ। ८. लिमी उपत्यका, हुम्ला प्राचीन बस्ती र तिब्बती सांस्कृतिक प्रभावको अनुभव लिन चाहनेका लागि लिमी उपत्यका फरक गन्तव्य हो। हल्जी, जाङ र तील गाउँका परम्परागत संरचना तथा पुराना गुम्बाले यस क्षेत्रको पहिचान जोगाएका छन्। दुर्गम भौगोलिक अवस्थाका कारण यात्रा व्यवस्थापनमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। पहाड र गाउँको जीवन बुझ्न ९. खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज खुला घाँसे मैदान, वनजङ्गल र धार्मिक स्थलको संयोजन खप्तडको विशेषता हो। खप्तड दह, सहस्रलिङ्ग र खप्तड बाबाको आश्रमसम्मको भ्रमणले प्रकृति र आध्यात्मिकताको अनुभव दिन्छ। बझाङ, बाजुरा, डोटी वा अछामतर्फबाट उपयुक्त मार्ग छानेर यात्रा गर्न सकिन्छ। खप्तड क्षेत्र। तस्बिरः दीपक खड्का १०. बडीमालिका, बाजुरा विशाल पाटन र धार्मिक आस्थाका कारण बडीमालिका चर्चित छ। वर्षायामपछि देखिने हरियाली र मौसमी फूलले यस क्षेत्रलाई आकर्षक बनाउँछन्। कठिन पदयात्रा र उच्च उचाइका कारण यो सबैका लागि सहज गन्तव्य भने होइन। ११. रुबी भ्याली, धादिङ गणेश हिमालको काखमा रहेको रुबी भ्याली प्राकृतिक सुन्दरता र तामाङ–गुरुङ संस्कृतिका लागि परिचित छ। स्थानीय नाचगान, परम्परागत बस्ती र ग्रामीण जीवनशैली नजिकबाट बुझ्न सकिने भएकाले सांस्कृतिक पर्यटनमा रुचि राख्नेका लागि यो उपयुक्त विकल्प हो। १२. सन्दकपुर, इलाम चिया बगान, हरियाली र हिमालको दृश्यले सन्दकपुरलाई पूर्वी नेपालको आकर्षक गन्तव्य बनाएको छ। मौसम सफा हुँदा कञ्चनजङ्घा, सगरमाथा र मकालु क्षेत्रका हिमाली दृश्य देख्न सकिन्छ। इलामका चिया बगान र आसपासका बस्तीलाई समेत यात्रामा समेट्न सकिन्छ। बडिमालिका। तस्बिरः पूर्णकला राई १३. घलेगाउँ र घनपोखरा, लमजुङ ग्रामीण परिवेशमा केही दिन बिताउन चाहनेका लागि यी गुरुङ बस्ती उपयुक्त छन्। परम्परागत पहिरन, स्थानीय परिकार, नाचगान र पाहुनालाई गरिने आत्मीय स्वागतले यहाँको भ्रमणलाई विशेष बनाउँछ। १४. भुजुङ गाउँ, लमजुङ ढुङ्गाले छाएका घर र एकै ठाउँमा बाक्लिएर बसेको परम्परागत बस्ती भुजुङको पहिचान हो। होमस्टेमा बसेर स्थानीय खाना चाख्ने र गाउँले दैनिकी बुझ्ने अवसर यहाँ पाइन्छ। १५. ढोरपाटन सिकार आरक्ष विशाल उपत्यका, खुला पाटन र हिमाली भू-दृश्य हेर्न चाहनेका लागि ढोरपाटन उपयुक्त गन्तव्य हो। यहाँको प्राकृतिक वातावरणसँगै स्थानीय बस्ती र सांस्कृतिक विविधता पनि अवलोकन गर्न सकिन्छ। यात्राअघि सडकको अवस्था र बसोबासको उपलब्धता बुझ्नुपर्छ। परिवारसँग रमाइलो र वन्यजन्तु अवलोकन १६. पोखरा, कास्की फेवातालमा डुङ्गा चढ्ने, सराङकोटबाट सूर्योदय हेर्ने वा विश्व शान्ति स्तूप पुग्ने-पोखरामा रुचिअनुसारका गतिविधि गर्न सकिन्छ। बेगनास ताल, गुफा, झरना र साहसिक खेलले छोटो बिदालाई समेत रमाइलो बनाउन सक्छन्। पोखरा सहिद पार्क। तस्बिरः सन्तोष गाहा १७. चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज जङ्गल सफारी, डुङ्गा यात्रा र थारू सांस्कृतिक कार्यक्रम चितवनका प्रमुख आकर्षण हुन्। गैँडा, घडियाल गोही र विभिन्न प्रजातिका चराचुरुङ्गी अवलोकन गर्न सकिन्छ। सौराहा र मेघौलीमा फरक बजेटअनुसार बसोबासका विकल्प भेटिन्छन्। १८. बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज वन्यजन्तु अवलोकनमा रुचि राख्नेका लागि बर्दिया अर्को महत्त्वपूर्ण गन्तव्य हो। जिप सफारी र प्रकृति पदयात्राका क्रममा पाटेबाघ, गैँडा तथा विभिन्न प्रजातिका चराचुरुङ्गी देख्ने सम्भावना हुन्छ। तर, वन्यजन्तु देखिने निश्चित हुँदैन। थारू संस्कृति र कर्णाली नदी आसपासको भ्रमणलाई समेत यात्रामा जोड्न सकिन्छ। १९. शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज, कञ्चनपुर विशाल घाँसे मैदान र बाह्रसिङ्गाको बथान शुक्लाफाँटाको मुख्य आकर्षण हो। वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गी अवलोकनसँगै नजिकैको दोधारा-चाँदनी झोलुङ्गे पुल घुम्न सकिन्छ। शुक्लाफाँटा। फाइल तस्बिर २०. कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष चरा अवलोकनका लागि प्रसिद्ध कोशी टप्पु प्राकृतिक शान्ति खोज्नेका लागि राम्रो विकल्प हो। यहाँ विभिन्न प्रजातिका रैथाने तथा प्रवासी चरा र अर्ना पाइन्छन्। सुनसरी-सप्तरी क्षेत्रको भ्रमणमा कोशी नदी आसपासका दृश्यसमेत हेर्न सकिन्छ। इतिहास र सभ्यताको खोजीमा २१. दैलेख नेपाली भाषा र खस सभ्यताको इतिहास बुझ्न दैलेख महत्त्वपूर्ण गन्तव्य हो। पञ्चकोशी क्षेत्रका धार्मिक स्थल, प्राकृतिक ग्यासको ज्वाला, दुल्लुको ऐतिहासिक शिलालेख र भूर्तीका प्राचीन देवल यहाँका प्रमुख आकर्षण हुन्। २२. मुस्ताङको मुक्तिनाथ र कागबेनी धार्मिक दर्शनसँगै हिमाली बस्तीको जीवनशैली बुझ्न चाहनेका लागि मुक्तिनाथ, कागबेनी र थाकखोला क्षेत्र उपयुक्त छन्। मुक्तिनाथ मन्दिर, कागबेनीको पुरानो बस्ती र थकाली समुदायको खानपानले यात्रालाई विशेष बनाउँछन्। दसैँमा धार्मिक यात्रा २३. सुदूरपश्चिमका शक्तिपीठ डडेलधुराको उग्रतारा, बैतडीका निङ्गलाशैनी, त्रिपुरासुन्दरी र मेलौली, बझाङको सुर्मादेवी तथा डोटीको शैलेश्वरी मन्दिर धार्मिक यात्राका महत्त्वपूर्ण गन्तव्य हुन्। समय र यातायातको सुविधाअनुसार यीमध्ये केही स्थललाई एउटै यात्रामा समेट्न सकिन्छ। डडेल्धुराको अमरगढीस्थित उग्रतारा मन्दिर। तस्बिरः कुलराज चौधरी २४. मध्य तथा पूर्वी नेपालका धार्मिक स्थल गोरखाको मनकामना, नवलपरासीको मौलाकालिका, बागलुङ कालिका, धादिङको सल्यानकोटदेवी, काभ्रेको पलाञ्चोक भगवती र काठमाडौंको दक्षिणकाली मन्दिर दसैँका प्रमुख धार्मिक गन्तव्य हुन्। नवरात्रिमा यी स्थलमा दर्शनार्थीको चहलपहल बढ्ने भएकाले यात्राको समय र यातायातको व्यवस्था पहिल्यै मिलाउनु उपयुक्त हुन्छ। यात्रा सुरु गर्नुअघि ध्यान दिनुपर्ने कुरा दसैँको बिदामा घुम्ने योजना बनाउँदा गन्तव्यको सुन्दरता मात्र होइन, यात्राको सुरक्षा र खर्चलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ। सडक र मौसम: बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रमा सडक खुलेको पुष्टि गरेर मात्र निस्कनुहोस्। मौसम पूर्वानुमान नियमित रूपमा हेर्नुहोस्। बुकिङ: लामो बिदामा होटल, होमस्टे र सवारीसाधनको अग्रिम व्यवस्था गर्नुहोस्। सवारी जाँच: निजी सवारीमा यात्रा गर्दा टायर, ब्रेक, बत्ती र अन्य प्राविधिक पक्ष जाँच गराउनुहोस्। स्वास्थ्य: उच्च हिमाली क्षेत्रमा लेक लाग्ने जोखिमबारे बुझ्नुहोस्। न्यानो कपडा, प्राथमिक उपचार सामग्री र आवश्यक औषधिको व्यवस्था गर्नुहोस्। नगद र सञ्चार: दुर्गम क्षेत्रमा डिजिटल भुक्तानी वा मोबाइल नेटवर्क नचल्न सक्छ। आवश्यक नगद र सम्पर्कका वैकल्पिक उपाय साथमा राख्नुहोस्। यात्राको अवधि: छोटो बिदामा नजिकका गन्तव्य रोज्नुहोस्। कठिन पदयात्रा र दुर्गम क्षेत्रका लागि पर्याप्त समय छुट्याउनुहोस्।