दसैँमा घर पोत्ने रातो माटो र कमेरोको परम्परा हराउँदै

काठमाडौं। बडादसैँ नजिकिएसँगै घरआँगन लिपपोत गरी चिटिक्क पार्ने परम्परा धनकुटामा क्रमशः हराउँदै गएको छ। कुनै समय दसैँको पूर्वसन्ध्यामा रातो माटो, कमेरो र खोटोको खोजीमा व्यस्त हुने स्थानीयहरू अहिले आधुनिक रङ र सिमेन्टको प्रयोगतर्फ आकर्षित भएका छन्। धनकुटा नगरपालिका-२ का हरिबहादुर बस्नेतका अनुसार पहिले दसैँ आउनुअघि चिम्टिया माटो, रातो माटो र कमेरो खोज्न स्थानीयहरूको भीड लाग्ने गथ्र्यो। परिवारका सदस्यहरू मिलेर घरका भित्ता पोत्ने र झ्यालढोकामा खोटो लगाउने काम दसैँको तयारीको अभिन्न हिस्सा थियो। तर, अहिले पक्की घर निर्माण गर्ने र बजारमा पाइने आधुनिक रङ लगाउने प्रवृत्ति बढेको छ। त्यस्तै, सालको रुखको लोप्राबाट तयार पारिने खोटो लगाउने परम्परा पनि लोप हुँदै गएको छ। स्थानीय मोहन थापाका अनुसार पहिले झ्यालढोकामा खोटो लगाउँदा धमिरा र धुल्याहाबाट काठ जोगिने विश्वास गरिन्थ्यो। अहिले वार्निस र रासायनिक पदार्थको प्रयोग बढेकाले खोटो बनाउने परम्परागत सीप नयाँ पुस्ताका लागि अपरिचित बन्दै गएको छ। घरको लिपपोत र सजावटमा हुने यस्तो सामूहिक अभ्यासले सामाजिक सम्बन्ध र आपसी सहयोगलाई बलियो बनाउँथ्यो। स्थानीय स्रोतसाधनको प्रयोग गरी घरलाई सुन्दर बनाउने यो अभ्यास पुस्तौँदेखि चल्दै आएको थियो। आधुनिक निर्माण सामग्रीको सहज उपलब्धताले घरलाई व्यवस्थित बनाए पनि परम्परागत सीप र स्थानीय सामग्रीको उपयोगसम्बन्धी ज्ञान भने संरक्षणको चुनौतीमा परेको छ।