अझ उत्कृष्ट काम गर्न चाहन्छु : मिराज अर्याल

सानैदेखि नाच्न भनेपछि हुरुक्कै हुने मिराज यतिबेला नेपाली कला क्षेत्रमा चिरपरिचित नाम बनेको छ । वरिष्ठ गायक, संगीतकार तथा निर्देशक नारायण रायमाझीसँगको भेटले उहाँको कला यात्राले निरन्तरता पायो । रोजगारीका लागि संयुक्त अरब इमिरेट्स (दुबई) पुगेर फर्किनुभएका मिराज पुनः विदेशिने तयारीमा हुनुहुन्थ्यो । तर, काठमाडौंमा नारायण रायमाझीसँग भएको भेटले उहाँको जीवनको बाटो नै बदलिदियो ।स्टुडियोमा काम गर्ने अवसर पाएपछि उहाँले बाल्यकालदेखिको कला र संगीतप्रतिको रुचिलाई व्यावसायिक यात्रामा रूपान्तरण गर्ने अवसर पाउनुभयो । गीत बजाउने, नाच्ने र अरूलाई रमाइलो गराउने उहाँको बाल्यकालीन रहर आज नेपाली गीतसंगीतको प्राविधिक क्षेत्रमा पहिचान बनाउने आधार बनेको छ । छायांकन, सम्पादन, निर्देशन, कलर, पोस्टर डिजाइन तथा पोष्ट-प्रोडक्सनका विभिन्न विधामा सक्रिय मिराज चारसय भन्दा बढी सिर्जनमा काम गरिसक्को बताउनुहुन्छ । ‘बन्दीपुरैमा’ गीतबाट उत्कृष्ट सम्पादकको सम्मानसमेत पाउनुभएका उहाँले केही चलचित्रमा समेत काम गर्नुभएको छ । सबै विधामा अझ उत्कृष्ट काम गर्न चाहना भएको बताउने मिराज अर्यालसँग हिमालय टाइम्सका लागि गीता अधिकारीले गर्नुभएको संवादको संक्षिप्त अशं :- तपाईंको कसरी सुरु भयो कला क्षेत्रसँगको सम्बन्ध ?मलाई सानैदेखि नाच्न असाध्यै मन पर्थ्यो । गीत बज्नासाथ नाच्न थालिहाल्थेँ । नाच मेरो लागि मनोरञ्जनमात्र थिएन, जीवनको सपनाजस्तै थियो । गाउँघरमा जहाँ विवाह हुन्थ्यो, म गोजीमा क्यासेट बोकेर पुग्थेँ । गीत बजाउने, नाच्ने र सबैलाई रमाइलो बनाउने मेरो सानो प्रयास हुन्थ्यो । त्यसबेला नै मेरो मनमा कला र संगीतसँगै जीवन बिताउने सोच पलाएको थियो । न त ठूलो मञ्च थियो, न आधुनिक प्रविधि, न भविष्यको कुनै निश्चित योजना । तर, कला र संगीतप्रतिको लगाव भने सानैदेखि थियो । त्यही रुचिले मलाई निरन्तर यस क्षेत्रमा लागिरहन प्रेरित गरिरह्यो । नारायण सरसँगको सहकार्यबाट सुरु भएको यात्रालाई मैले एउटै विधामा सीमित राखिन । गीतको छायांकन, सम्पादन र निर्देशनसँगै कलर, पोष्टर डिजाइन तथा पोष्ट-प्रोडक्सनका विभिन्न काममा आफूलाई सक्रिय बनाउँदै लगेँ । काम गर्दै सिक्ने मेरो स्वभाव छ । कुनै नयाँ कामको अवसर आयो भने त्यसलाई चुनौतीका रूपमा लिनेगर्छु । आफूलाई नआएको कुरा सिक्ने र जानेको कामलाई अझ राम्रो बनाउने प्रयास सधैं रहन्छ । यही क्रममा फरक-फरक विधामा काम गर्ने अनुभव प्राप्त भयो । बाल्यकालको त्यही रुचिलाई व्यावसायिक रूपमा अघि बढाउने प्रयास कसरी गर्नुभयो ?आफ्नो रुचिलाई निरन्तरता दिने क्रममा मैले आफ्नै ठाउँ लम्कीमा डान्स क्लास सञ्चालन गरेँ । अरूलाई नृत्य सिकाउने र आफू पनि कलासँग जोडिइरहने काम गरेँ । केही समय स्थानीय रेडियोमा समेत काम गर्ने अवसर पाए । नृत्य, संगीत र सञ्चारसँग जोडिएका ती अनुभवले धेरै कुरा सिकाए । तर, कला क्षेत्रमै भविष्य खोज्नु त्यति सहज थिएन । सपना ठूलो भए पनि आर्थिक अवस्था कमजोर थियो । परिवार र आफ्नो भविष्यका लागि पनि केही गर्नुपर्ने अवस्था थियो । त्यसैले अन्ततः रोजगारीको खोजीमा संयुक्त अरब इमिरेट्स (दुबई) जानुपर्ने भयो । विदेश पुगेपछि कला क्षेत्रसँगको सम्बन्ध टुट्यो कि निरन्तरता रहिरह्यो ?विदेश पुगे पनि मेरो मनमा कला र संगीतप्रतिको मोह कहिल्यै मरेन । शारीरिक रूपमा विदेशमा भए पनि मन भने आफ्नै रुचि र सपनातिरै थियो । केही वर्ष दुबईमा बिताए । त्यसपछि बिदामा नेपाल फर्किए । नेपाल आएपछि फेरि विदेश जाने सोच बनाएर काठमाडौं आएको थिए । तर, त्यही समय मेरो जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण संयोग बन्यो । त्यो थियो वरिष्ठ गायक, संगीतकार तथा निर्देशक नारायण रायमाझी सरसँगको भेट । नारायण रायमाझीसँगको भेट कसरी भयो ?केही वर्ष दुबई बसेर म २०७२ सालतिर नेपाल फर्किएको थिए । फेरि विदेश जाने सोचले काठमाडौं आएको थिए । त्यही समयमा संयोगवश नारायण रायमाझी सरसँग भेट भयो । उहाँसँग स्टुडियोमा काम गर्ने कुरा भयो । मलाई पनि आफ्नो इच्छानुसारको क्षेत्रमा काम गर्ने अवसर मिलेको महसुस भयो । त्यसैले विदेश फर्किनुभन्दा यहीँ बसेर काम गर्ने सोच बनाए । मैले पनि आफ्नो इच्छा पूरा हुने विश्वासका साथ काम गर्न राजी भए । त्यो भेट मेरो जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मोड बन्यो । त्यो भेटपछि विदेश फर्किने सोच कसरी परिवर्तन भयो ?नारायण सरसँगको सहकार्यपछि विदेश फर्किने सोच बिस्तारै हराउँदै गयो । बाल्यकालदेखि रुचि भएको क्षेत्रमा काम गर्ने अवसर पाएको थिए । त्यसैले आफ्नै देशमा बसेर कला र सीपलाई निखार्ने, नेपाली गीतसंगीतको क्षेत्रमा केही गर्ने र आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाउने अठोट लिन थालेँ । नारायण रायमाझी सरले गर्दा नै म आज यो स्थानसम्म आइपुगेको हुँ । यदि उहाँसँग भेट नभएको भए सायद आज म खाडी मुलुकमा हुन्थेँ होला । उहाँसँगको भेट र सहकार्यले मेरो जीवनमा नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलिदियो । त्यसपछि तपाईंको व्यावसायिक यात्रा कुन-कुन विधामा अघि बढ्यो ?नारायण सरसँगको सहकार्यबाट सुरु भएको यात्रालाई मैले एउटै विधामा सीमित राखिन । गीतको छायांकन, सम्पादन र निर्देशनसँगै कलर, पोस्टर डिजाइन तथा पोस्ट-प्रोडक्सनका विभिन्न काममा आफूलाई सक्रिय बनाउँदै लगेँ । काम गर्दै सिक्ने मेरो स्वभाव छ । कुनै नयाँ कामको अवसर आयो भने त्यसलाई चुनौतीका रूपमा लिनेगर्छु । आफूलाई नआएको कुरा सिक्ने र जानेको कामलाई अझ राम्रो बनाउने प्रयास सधैं रहन्छ । यही क्रममा फरक-फरक विधामा काम गर्ने अनुभव प्राप्त भयो । तपाईंले अहिलेसम्म कति जति सिर्जनामा काम गर्नुभएको छ ? तीमध्ये दर्शक-श्रोतामाझ बढी चर्चितको नाम लिनुपर्दा ?अहिलेसम्म चार सयभन्दा बढी गीतमा काम गर्ने अवसर पाएको छु । कुनै गीतमा छायांकन गरेको छु, कुनैमा निर्देशन गरेको छु भने कुनैमा सम्पादन गरेको छु । मैले सम्पादन गरेका चर्चित गीतमा ‘उनको प्रीति’, ‘नमुछे आमा दहीमा टीका’, ‘आगो पिएर बाँच्ने’, ‘बन्दीपुरैमा’ भाग १ र २, ‘हे मेरी सानु’, ‘लाइछौ बेसन’ र ‘टोपी ढाकैको’लगायतका छन् । त्यस्तै, निर्देशन गरेका गीतमा ‘यो जुनी यस्तै भो’, ‘बाकस’, ‘कालो बादल’, ‘भेटौं कसरी’, ‘तिमी अनि म’, ‘सोल्टिनी के छ त नि सुर’ र ‘आधा जीवन दैवले खाएको’ लगायतका छन् । छायांकन गरेका गीतमा ‘कदमको छायाले’, ‘हे मेरी आमा’, ‘फर्की चाँडै आउँ दाजु घर’, ‘हाम्रो माया चर्किएको’, ‘उइले अइलेको तीज’, ‘हुम्ला जुम्लामा’, ‘अब रुन्न धर्केर’ र ‘तीजको महिना छ’लगायतका छन् । यी सबै कामले मलाई फरक-फरक अनुभव दिएका छन् । हरेक गीतबाट केही न केही सिक्ने अवसर पाएको छु । गीतसंगीतसँगै चलचित्रमा क्षेत्रमा पनि काम गर्नुभएको छ । त्यो अनुभव कस्तो रह्यो ?गीतसंगीतमा काम गर्दै जाँदा सिनेमा क्षेत्रमा पनि आफ्नो सीप प्रस्तुत गर्ने अवसर पाए । ‘परदेशी’, ‘परदेशी २’, ‘के घर के डेरा’, ‘ए साथी सुन’ र ‘गुरु आमा’लगायत चलचित्रमा संगीततर्फ जोडिएर काम गरेको छु । सिनेमा र म्युजिक भिडियोको काम गर्ने शैलीमा केही फरक हुन्छ । त्यसैले सिनेमा क्षेत्रमा काम गर्दा नयाँ अनुभव र सिकाइ प्राप्त भयो । आफूले सिकेको प्राविधिक ज्ञानलाई फरक परिवेशमा प्रयोग गर्न पाउनु मेरा लागि खुशीको कुरा हो । तपाईंले ‘बन्दीपुरैमा’ गीतबाट उत्कृष्ट सम्पादकको सम्मानसमेत पाउनुभएको छ । त्यो उपलब्धिलाई कसरी लिनुहुन्छ ?‘बन्दीपुरैमा’ बाट उत्कृष्ट सम्पादकको सम्मान पाउनु मेरा लागि विशेष उपलब्धि हो । कुनै पनि काम गर्दा आफ्नो मिहिनेत र सिर्जनात्मकतालाई दर्शकले मन पराउनु नै ठूलो कुरा हो । त्यसमाथि सम्मान प्राप्त हुँदा थप जिम्मेवारी महसुस हुँदो रहेछ । यो सम्मानले मलाई अझ राम्रो काम गर्न प्रेरित गरेको छ । म आफूले पाएको उपलब्धिलाई व्यक्तिगत सफलताका रूपमा मात्र होइन, आगामी दिनमा अझ मिहिनेत गर्नुपर्ने प्रेरणाका रूपमा लिन्छु । यहाँले आधा दर्जनजति सर्ट सिनेमा निर्देशन पनि गरिसक्नु भएको छ, निर्देशनतर्फको अनुभव कस्तो रह्यो ?हो, मैलै अहिलेसम्म छ वटा सर्ट सिनेमा निर्देशन गरिसकेको छु । निर्देशन भनेको आफूले सोचेको कथा र भावनालाई दृश्यका माध्यमबाट प्रस्तुत गर्ने काम हो । यसमा सिर्जनात्मक सोचसँगै प्राविधिक ज्ञान र टिमवर्क पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ । छायांकन र सम्पादनको अनुभवले निर्देशनमा धेरै सहयोग पुगेको छ । एउटा सिर्जनालाई सुरुदेखि अन्त्यसम्म कसरी प्रभावकारी बनाउने भन्ने कुरा यी सबै विधासँग जोडिएको हुन्छ । त्यसैले निर्देशन गर्दा आफूले सिकेका सबै सीप प्रयोग गर्ने प्रयास गर्छु । अबको योजना ?मेरो यात्रा अझै सकिएको छैन, यो त केवल सुरुवात हो । आगामी दिनमा नयाँ कुरा सिक्ने, आफ्नो सीपलाई अझ निखार्ने र नेपाली गीतसंगीतको क्षेत्रमा थप योगदान पुर्‍याउने लक्ष्य छ । म छायांकन, सम्पादन र निर्देशनलगायत आफूले काम गरिरहेका सबै विधामा अझ उत्कृष्ट काम गर्न चाहन्छु । नेपाली गीतसंगीतलाई प्राविधिक रूपमा पनि स्तरीय बनाउन आफ्नो तर्फबाट सक्दो योगदान दिने सोच छ । मलाई लाग्छ, मानिसले आफ्नो रुचि र सपनालाई कहिल्यै मार्नु हुँदैन । अवसर ढिलो आउनसक्छ, बाटो कठिन हुनसक्छ, तर निरन्तर मिहिनेत गरिरह्यो भने एकदिन आफ्नो पहिचान बनाउन सकिन्छ ।