पर्यटन प्रभावित हुँदा हेलिकप्टर व्यवसाय पनि खस्किएको छ : मुरलीधर जोशी, महाप्रबन्धक, सिम्रिक एयर प्रालि

सिम्रिक एयरका बारेमा बताइदिनुस् न ?सिम्रिक एयर २००१ मा सुरु भएको हो । त्यसअघि स्पेस एयर भन्ने कम्पनी थियो । स्पेस एयरलाई अक्वायर गरिसकेपछि हामी विधिवत् रूपमा सिम्रिक एयरबाट सञ्चालित छौं । सिम्रिकले २०१२ सम्म ठूला हेलिकप्टरहरू सञ्चालन गर्थ्यो । तत्कालीन समयमा नेपालमा आन्तरिक द्वन्द्वका कारण सपोर्ट फ्लाइट, साहसिक फ्लाइटहरू गरिन्थे । त्यसपछि टुरिजमतिर सेवा दिन हामीले साना हेलिकप्टरहरू ल्यायौं । अहिले हामीले चारवटा हेलिकप्टरबाट सेवा दिँदै आएका छौं । तीनवटा एयरबस कम्पनीका हेलिकप्टर छन्, एउटा बेल कम्पनीको हेलिकप्टर छ । नेपालमा हेलिकप्टर सञ्चालन गरिरहेका कम्पनीहरूमध्ये सबै प्रकारको सेवा दिने क्षमता भएको हाम्रो सिम्रिक एयर नै हो । पछिल्लो समय हामीले नेपालमा स्काई ड्राइभिङ प्रमोट गर्न खोजिरहेका छौं । विगत दुर्ई वर्षदेखि स्काई डाइभिङलाई निरन्तर रूपमा सञ्चालन गरिरहेका छौं । अर्को फायर फाइटिङ क्षेत्रमा पनि काम गरिरहेका छौं । हाम्रो सिम्रिक एयरमात्र अहिले नेपालमा फायर फाइटिङ गर्ने संस्था हो । त्यसलाई पनि विस्तारै कमर्सलाइज गर्न खोजिरहेका छौं । रेस्क्युतर्फ पनि हामीले विश्वस्तरका रेस्क्युहरू नेपाली जनशक्तिले नै गर्न सक्ने अवस्थामा पुर्‍याएका छौं । हामीले म्यानपावर डेभलप गरेर, त्यो म्यानपावरमा हाम्रो लगानी भएको छ । अब टुरिजम नबढ्ने हो भने ती प्राविधिक जनशक्ति हामीले गुमाउनुपर्ला, उनीहरू विदेश पलायन होलान् भन्नेमा हामी चिन्तित छौं । हेलिकप्टर विशेष गरेर टुरिजम निर्भर भएको क्षेत्र भएकाले प्रारम्भिक रूपमा हामी सबैले हाम्रा सेटअपहरू त्यसरी नै गरेका छौं । तर, नेपालमा टुरिजमको अवस्था प्रत्येक चार/पाँच वर्षमा परिवर्तन हुन्छ । कुनै बेला एकखाले पर्यटकको संख्या बढ्छ, कुनै बेला चाहिँ अर्कोखाले पर्यटक संख्या बढ्छ । कुनै बेला चाहिँ स्थलमार्गको पर्यटक संख्या बढ्छ । कुनै बेला एक्सपिडिसनमा जानेहरूको संख्या बढ्छ । त्यसैले हामी टार्गेटेडअनुसार अघि बढ्न सकिरहेका छैनौं । हेलिकप्टर व्यवसायको अवस्था कस्तो छ ?हेलिकप्टर विशेष गरेर टुरिजम निर्भर भएको क्षेत्र भएकाले प्रारम्भिक रूपमा हामी सबैले हाम्रा सेटअपहरू त्यसरी नै गरेका छौं । तर, नेपालमा टुरिजमको अवस्था प्रत्येक चार/पाँच वर्षमा परिवर्तन हुन्छ । कुनै बेला एकखाले पर्यटकको संख्या बढ्छ, कुनै बेला अर्कोखाले पर्यटकको संख्या बढ्छ । कुनै बेला स्थलमार्गका पर्यटकको संख्या बढ्छ । कुनै बेला एक्सपिडिसनमा जानेहरूको संख्या बढ्छ । त्यसैले हामी टार्गेटेडअनुसार अघि बढ्न सकिरहेका छैनौं । पर्यटनसम्बन्धी नीतिगत स्थिरता नहुँदा समस्या भएको हो । हरेक दुर्ई–तीन वर्षमा हामीले जटिल समय फेस गर्नु परिरहेको अवस्था छ । नेपाल सरकारको नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० लाई साथ दिने हिसाबले २० लाख पर्यटकका लागि इन्फ्रास्ट्रक्चर तयारी गर्दा अहिले लगभग १२ लाख संख्यामात्रै पुगेको छ । त्यसो त पछिल्लो समय हामीले हेलिकप्टर सेवाको पहुँच विस्तारसँगै आन्तरिक पर्यटक पनि बढिरहेका छन् । सोही कारण पनि नयाँ डेस्टिनेसनहरू प्रमोट गर्ने काम गरिरहेका छौं । पछिल्लो समय अन्नपूर्ण बेस क्याम्प, गोसाईकुण्डलगायतका क्षेत्रमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको चाप बढेको छ । सँगसँगै मेडिकलतर्फ पनि हेलिकप्टरबाट उद्धार गर्ने क्रम बढेर गएको छ । सिम्रिकको हकमा अहिले सेवा दिइरहेका क्षेत्रहमा सिलिङ अपरेसन, मेडिकल इभाकेसन, माउन्टेन फ्लाइट, रेस्क्यु अपरेसन, एरियल सर्भे, हेली स्की, स्काई ड्राइभिङ, होली टुर्स र फायर फाइटिङ रहेका छन् । कार्गो सेवाको अवस्था के छ ?विगतमा हामी विदेशी पाइलटहरू ल्याएर कार्गो गर्थ्यौं । अहिले सम्पूर्ण टेक्निकल सुविधा हामीसँग रहेको छ । पाइलट, इञ्जिनियर लोड मास्टर सबै हामीसँग छ । पछिल्ला वर्षहरूमा सबैभन्दा बढी कार्गो जहाज फ्लाइट गर्ने कम्पनी सिम्रिक नै हो जस्तो लाग्छ । तर, प्रोब्लम चाहिँ हामीसँग जुन जहाज छ, त्यो जहाजको टेकअप क्यापासिटी झण्डै समुद्र सतहदेखि बढीमा ११ सय केजीसम्म रहेको छ । तर, नेपालमा छ सयदेखि सात सय केजीमात्र बोक्न सक्ने क्यापासिटी हो । अहिले जुन इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रोजेक्टहरू बन्दैछन््, हाइड्रोहरू बन्दैछन्, त्यहाँको लोड अलिकति ठूलो हुँदा हाम्रो हेलिकप्टरको क्षमताले पनि नभ्याउने अवस्था छ । त्यसमा नयाँ हेलिकप्टरहरू थप्न सकेमा व्यवसाय पनि बढ्ने थियो । भनेपछि हेलिकप्टर व्यवसायको आम्दानीको मुख्य स्रोत भनेको पर्यटन नै हो ?मुख्य स्रोत टुरिजम नै हो । विगतको कुरा गर्दा ९० प्रतिशत टुरिजम एक्टिभिटीबाट कमाउँथ्यौं भने १० प्रतिशत लोकल एक्टिभिटीबाट कमाउँथ्यौं तर अहिले टुरिजम घटेकाले ५० देखि ६० प्रतिशतमात्रै टुरिजमबाट कमाइ हुन्छ । २० देखि २५ प्रतिशत हामीले पूर्वाधारतर्फ कार्गो सेवा र बाँकी १० प्रतिशत विभिन्न प्याकेज प्रमोट गरेर काम गरिरहेका छौं । पछिल्लो समय ड्रोनको बढ्दो प्रयोगले हेलिकप्टर सेवा दबाबमा परेको हो ?ड्रोनको प्रभावलाई दुर्ई तहबाट हेर्नुपर्छ । एउटा सेफ्टीको प्यारामिटरबाट हेर्दा ड्रोनभन्दा हेलिकप्टर सेफ्टी मानिन्छ । साथै ड्रोनले कार्गो मुभमेन्ट गर्दा हेलिकप्टरलाई त्यति ठूलो प्रभाव पर्दैन । किनभने आजका दिनमा नेपालमा ड्रोनको भारबहन क्षमता भनेको बढीमा ५० देखि ६० केजी हो । ड्रोनले दिनभर फुल क्यापासिटीमा बोक्दा हेलिकप्टरको हाराहारीमा पुग्न सक्दैन । तत्काल ड्रोन हेलिकप्टर व्यवसायका लागि चुतौती बन्ने देखिँदैन । भविष्यमा टेक्नोलोजी त्यसरी गयो भने हामी पनि त्यसरी नै अपडेट हुनुपर्छ । त्यसो त अहिले ड्रोन हेलिकप्टरको सहयोगी बन्न भने सक्छ । जुम्लाबाट पाँच सय केजी स्याउ ढुवानीको माग आउँदा हेलिकप्टर पठाउँदा ढुवानी महँगो पर्न जान्छ । त्यस्तोमा ड्रोन अपरेटरलाई कनेक्ट गराउन सकिन्छ । त्यसमा हामीले ड्रोन अपरेटरलाई कनेक्ट गराइदिने काम पनि गर्दै आएका छौं । हेलिकप्टर सेवा सेफ्टीको अवस्था के छ ?सेफ्टीको हिसाबले अहिले हामीले आइकाउको अनुसूचीमा भएको सेफ्टी प्यारामिटर्सअनुसार फुल्ली कमिटेड भएर हामी एसएमएस इम्प्लिमेन्टेसनमा लागेका छौं । एसएमएस भनेको सेफ्टी म्यानेजमेन्ट सिस्टम हो । सेफ्टी म्यानेजमेन्ट सिस्टम इम्प्लिमेन्ट गर्दै गर्दा हाम्रो संस्थागत ढाँचा पनि त्यसअनुरूप बनिसकेको छ, सेफ्टीप्रति हामी प्रतिबद्ध छौं । तथापि हाम्रो भौगोलिक अवस्था, हावापानी अलि पृथक् भएकाले त्यसमा एआई प्रयोग गरेर वेदर फोरकास्ट गर्ने अथवा मनिटरिङका लागि अत्याधुनिक प्रविधि ल्याउन सकेमा सेफ्टीमा अझै सुधार गर्न सकिन्छ । हेलिकप्टर क्षेत्रमा जनशक्तिको अवस्था के छ ?जनशक्तिको अवस्था अलिकति जटिल नै छ । अहिले नेपालमा १२ वटा हेलिकप्टर कम्पनीहरू छन् भने ३६ वटा हेलिकप्टर अपरेसनमा छन् । अब त्यसको रिक्वायरमेन्ट भनेको झण्डै ७५ जना पाइलटहरू हुने भयो । पाइलट पार्टमा लगभग हामीसँग जनशक्ति छ भन्ने हो । त्यस्तै हामीले एउटा हेलिकप्टरलाई तीन जना इञ्जिनियरहरू छुट्याउँदा त्योअनुरूपको ठ्याक्कै पुग्ने गरेर भइसकेको छैन । त्यसैले अलिकति लङ टर्म भिजन राखेर गर्ने कम्पनीले ह्युमन रिसोर्समा पनि इन्भेस्ट गर्दै जाने हो भने जनशक्ति अभाव हुँदैन । अहिले हामीले गर्वसाथ भन्नुपर्छ, पाइलटको केसमा चाहिँ यो सिजन नै पहिलो सिजन होला, हामी विदेशी पाइलट नलिइकन उडाउन सक्ने अवस्थामा पुगेका छौं । पाइलटमा इन्भेस्ट गर्दा यसपटक हामी आवश्यक पाइलट उत्पादन गर्न सफल भएका छौं । तथापि भोलिका दिनमा हाम्रो बिजनेसको अवस्था घट्दो वा बढ्दो क्रममा जाने अवस्था आयो र कोही विदेश जाने परिस्थिति बन्यो भने चाहिँ अलिकति समस्या आउला । नत्र भने नेपाली म्यानपावरले नै पुर्‍याउने गरी हामीले तयारी गरिरहेका छौं । सेफ्टीको हिसाबले अहिले आइकाउको अनुसूचीमा भएको सेफ्टी प्यारामिटर्सअनुसार फुल्ली कमिटेड भएर हामी एसएमएस इम्प्लिमेन्टेसनमा लागेका छौं । एसएमएस भनेको सेफ्टी म्यानेजमेन्ट सिस्टम हो । सेफ्टी म्यानेजमेन्ट सिस्टम इम्प्लिमेन्ट गर्दै गर्दा हाम्रो संस्थागत ढाँचा पनि त्यसअनुरूप बनिसकेको छ, सेफ्टीप्रति हामी प्रतिबद्ध छौं । तथापि अब चाहिँ हाम्रो भौगोलिक अवस्था, हावापानी अलि पृथक् भएकाले त्यसमा एआई प्रयोग गरेर वेदर फोरकास्ट गर्ने अथवा मनिटरिङका लागि अत्याधुनिक प्रविधि ल्याउन सकेमा सेफ्टीमा अझै सुधार गर्न सकिन्छ । नेपालमा त विपद्का घटना भइरहन्छन् । भर्खरैमात्रै रसुवामा भोटेकोशी बाढीको महाविपत्ति आइलाग्यो, उक्त उद्धार र राहत अवस्थाबारे बनाइदिनुस् न ?सम्भवतः यसपटकको विपद्मा सिम्रिक पहिलो उडान गर्ने कम्पनी भए जस्तो लाग्छ । किनभने हामीसँग चाहिँ लङ लाइन रेस्क्युको क्यापिलिटी पनि भएकाले त्यसका लागि पहिलो फोन आएको थियो । त्यसरी फोन आउँदा हामी हाम्रो टिमसहित तयारी भएर एयरपोर्टमा बसेका थियौं । पछि हामीले डेड बडी रिकभरीहरूका कामहरू गर्‍यौं । मान्छे ओसारपसार गर्ने सबै कामहरू गर्‍यौं । विशेष गरेर टेक्निकल कामहरूचाहिँ तत्कालीन अवस्थामा आर्मीको जनशक्ति उपलब्ध भएकाले आर्मीहरूले गरे । डेड बडी रिकभरीको काम निकै चुनौतीपूर्ण थियो । डेड बडी लगभग हामीले सातौं दिनबाट उठाउन थाल्यौं । सातौं दिनदेखि हेलिकप्टरमा हालेर काठमाडौंमा आइपुग्दासम्म धेरै दुर्गन्धित अवस्थामा पुगेको थियो । दुर्गन्धका बाबजुद पनि हाम्रा कर्मचारी साथीहरूले साइटमा गएर डेड बडी प्याकेजिङ गर्ने, लिफ्टअप गर्ने काम गर्नुभयो । त्यसरी खट्ने साथीहरूको विशेष भूमिकाको कदर हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ । हामीले आफ्नोतर्फबाट मोटिभेसन गरिरहेका छौं, त्यो राज्यबाटै हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ किनभने साइडमा जाने जो साथीहरू हुन्छन्, उहाँहरू स्वस्फूर्त रूपमा मोटिभेटेड भएर जानुभएको हो । उहाँहरू राज्यकै सेवा गर्छु भनेर होमिनुभएका व्यक्तित्व हुनुहुन्थ्यो । हेलिकप्टरका लागि व्यवसाय विस्तारको नयाँ क्षेत्र के हुनसक्छ ?पर्यटन नै हो । किनभने हाम्रो देशमा टुरिजम साइटहरू जति पनि छन् । विगतमा टुरिजम भन्ने विदेशीमात्र मान्थ्यौं भने अब लोकल टुरिजम विस्तार हुँदै गएको छ । नेपालको प्रत्येक जिल्लामा एउटा न एउटा प्रमुख डेस्टिनेसन छ जस्तो लाग्छ । ती सबै डेस्टिनेसनको प्रचारप्रसार गर्न सकेमा लगभग ५० वटा हेलिकप्टरलाई व्यवसाय गर्न पुग्छ तर अहिलेको अपरेसन कस्टहरू घटाउनुपर्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा मूल्य अभिवृद्धि कर(भ्याट), बेला–बेला हुने भन्सारदर परिवर्तन, इन्धनमा हुने मूल्यवृद्धिलगायतका कारण हवाई सेवा महँगो हुँदै गएको छ । नीतिगत स्थिरतासँगै आगामी पाँच वर्षको रणनीति बनाएर हवाई सेवा अघि बढाउने हो भने पर्यटन क्षेत्र पनि चलायमान बनाउन सकिन्छ । किनभने हामीले प्राइसिङ गर्दा कसरी प्लान गर्छौं भने यसपालिको बुकिङ अघिल्लो वर्ष नै गरिसकेका हुन्छौं । त्यसो गर्दा इन्धन महँगो भए पनि थप भाडा लिने भन्ने हुँदैन । त्यसो गर्दा पर्यटकहरू नेपाल छोडेर अर्को गन्तव्यतिर डाइभर्ट पनि हुनसक्ने जोखिम पनि रहन्छ । त्यसैले मार्जिन कटअफ गरेर पनि हामीले सेवा दिइरहेका छौं । अर्को जटिल विषय चाहिँ हेलिकप्टर सेवा अत्यावश्यक सेवा समूहअन्तर्गत पर्छ । हामी सेवा दिन तत्पर रहने तर सरकारतर्फबाट भने सपोर्ट नहुने अवस्था पनि छ । त्यस्तो अवस्थामा सरकारबाट पनि राम्रो सपोर्ट पाएमा हामी अझ उच्च मनोबलसाथ कार्य सम्पादन गर्न सक्ने थियौं भन्ने लाग्छ । हेलिकप्टरको सेवा निजी क्षेत्रसँगै सरकारले पनि लिन्छ, भाडा बक्यौता समस्या छैन ?कोभिडभन्दा पहिला चाहिँ हामी पनि अलिकति उदार रूपमा हेलिकप्टर उडानहरू गर्थ्यौं । त्यतिबेला बिरामीको फोन आउनेबित्तिकै उडान गरिहाल्ने, फेयरको कुरा दोस्रो प्राथमिकता पर्थ्यौं । हाम्रो सिम्रिकको केसमा चाहिँ आधा पैसा उधारो नै हुन्थ्यो । त्यसपछि भने हामीले क्लाइन्ट फिल्टरिङको मेकानिजम बनाएका छौं । कतिवटा केसमा स्थानीय निकायसँगको सहकार्यमा काम गरिरहेका हुन्छौं । त्यसरी काम गराउँदा पनि काम लिने बेला एउटा व्यक्ति हुने र भुक्तानीको बेला नयाँ व्यक्ति आउने अवस्थाले समस्या त छ तर भुक्तानी नै नपाउने समस्या चाहिँ त्यति छैन । हामीले उद्धार उडानका लागि प्रत्येक वर्ष सम्झौता गर्दै आएका हुन्छौं । विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणसँग पनि हामीले काम गरिरहेका छौं । यो क्षेत्रको दक्ष जनशक्तिको पलायनको अवस्था चाहिँ के छ ?अन्य क्षेत्रको तुलनामा यो दक्ष जनशक्ति पलायनको समस्या बढी नै छ । साँच्चै भन्ने हो भने नेपाली एयरलाइन्स कम्पनीहरू ट्रेनिङ सेन्टर जस्ता हुन्छन् कि भन्ने चिन्ता लागेको छ । किनभने विदेशमा गएर पढ्ने, यहाँका एयरलाइन्सहरूमा काम सिक्ने र अनि दक्ष भएर पुनः विदेशतिरै फर्किने प्रवृत्ति देखिएको छ । नेपाली एयरलाइन्स कम्पनीहरूले विदेशी एयरलाइन्स कम्पनीमा जस्तो धेरै पारिश्रमिक दिन सक्ने अवस्था पनि हुँदैन । खासगरी एयरलाइन्स कम्पनीहरूको व्यवसाय खस्किएका बेला त्यस्तो जनशक्ति बाहिर जान खोज्ने गरेको देखिन्छ । एकजना टेक्निसियन बनाउन हामीले कम्तीमा पनि चारदेखि पाँच वर्ष मिहिनेत गर्नुपर्छ । अहिलेको युवाले तलबमात्रै नहेरेर क्वालिटी अफ लाइफ पनि हेर्न थालेको अवस्था छ । अन्य समस्या र चुनौती चाहिँ के छन् ?हाम्रो एयरपोर्टमा ट्राफिक समस्या पनि छ । किनभने उद्धार हाम्रो पहिलो प्राथमिकता भए पनि पर्यटन सेवालाई पनि पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता छ । केही दिनअघि हाम्रो एउटा फ्लाइट थियो । दुर्ई दिनलाई नेपाल आएको पर्यटक एयरपोर्टको ट्राफिक समस्याले फ्लाइट डिले हुँदा उसको भ्रमण सेड्युल प्रभावित भयो । त्यसैगरी पर्यटकका लागि ट्रेकिङ पर्मिटका कुराहरू छन्, अध्यागमनका कुरा, बाहिर जिल्ला–जिल्लामा जाँदा अनेक नियमनका कुराहरू छन् । यस्ता कुरामा सहजीकरण गरेर गर्न सकेमात्रै देशको टुरिजम फिगर बढाउन सहयोग पुग्न सक्छ । टुरिजम बढेपछि अन्य क्षेत्र पनि चलायमान हुँदै जान्छ ।