ऊन र नुनको व्यापार हराए पनि रेशमी मार्गको विरासत धान्दै मुस्ताङी च्याङ्ग्रा व्यापार

<p> <p style="text-align:justify"><strong>मुस्ताङ ।</strong>प्राचीन रेशमी मार्गसँग जोडिएको मुस्ताङको च्यांग्रा व्यापारले पुस्र्तौंदेखि निरन्तरता पाउँदै आएको छ।</p></p> <p> <p style="text-align:justify">कुनै बेला हिमालपारिको व्यापारमा ऊन र नुनको कारोबार गर्ने मार्गको विरासत दसैंका बेला हिमाली च्यांग्रा बजार झार्ने परम्पराले धानेको छ।</p></p> <p> <p style="text-align:justify">मुस्ताङको घरपझोङ गाउँपालिका&ndash;५ ठिनीका च्याङग्रा व्यापारी निरज थकालीले प्राचीन रेशमी मार्ग, मुस्ताङी च्याङ्ग्रा र पोखरा क्षेत्रको दसैंको हजाराँ वर्ष पुरानो सम्बन्ध रहेको बताए।</p></p> <p> <p style="text-align:justify">&#39;रेशमी मार्गमा नुन र ऊनको व्यापार इतिहास बने पनि दसैँमा मुस्ताङी च्याङ्ग्रा बेच्न बजार झर्ने चलनले रेशमी मार्गको विरासत धानेको छ,&#39; उनले भने, &#39;मुक्तिनाथ आएका तीर्थयात्रीको माध्यमबाट मुस्ताङी च्याङ्ग्राको मासुको स्वाद देशभर फैलिएको इतिहास छ।&#39;</p> <p style="text-align:justify">मुस्ताङका लेकाली खर्कबाट सुरु भएको च्याङ्ग्राको यात्रा म्याग्दी, पर्वत, बागलुङ, चितवन, काठमाडौँ, पोखरा, बुटवल, स्याङ्जा, नुवाकोटलगायत देशका ठूला सहरसम्म फैलिएको छ।</p> <p style="text-align:justify">विगतमा वस्तु र संस्कृतिको आदानप्रदान हुने यस भेगमा आज पनि च्याङ्ग्राको व्यापारले हिमाल र सहरबीचको सम्बन्धलाई जीवन्त राखेको नेपाल पशु चौपाया व्यापार सेवा संघका संस्थापक अध्यक्ष ज्ञानकुमार श्रेष्ठले बताए।</p></p> <p> <p style="text-align:justify">&#39;ऊन र नुनको पुरानो व्यापार हराउँदै गए पनि दसैँमा मुस्ताङी च्याङ्ग्रा बजार झार्ने परम्पराले भने निरन्तरता पाएको छ,&#39; उनले भने, &#39;यही परम्पराले हिमाली जीवनशैली, स्थानीय अर्थतन्त्र र पोखराको दसैँलाई पनि एउटै धागोमा उनेको छ।&#39;</p> <p style="text-align:justify">हिमाली भेडाच्याङ्ग्राको बथान बजार झर्न थालेपछि सर्वसाधारणलाई दसैं भित्रिएको महसुस गराउँछ।</p> <p style="text-align:justify">लोमान्थाङ गाउँपालिका&ndash;१ छोसेरका आङग्याल गुरुङ यस वर्ष दसैँका लागि ७०० च्यांग्रा बिक्री गर्न बजार झरेका छन्।</p> <p style="text-align:justify">&#39;पुर्खाले गर्दै आएको च्याङ्ग्रा व्यापारको पेसालाई निरन्तरता दिएको छु,&#39; उनले भने, &#39;च्याङ्ग्रा पालेका किसानबाट खरिद गर्ने र आफ्नै गोठमा पालेका च्याङ्ग्रा बेच्न दसैंको समयमा बजार झर्ने हाम्रो पुरानो चलन हो।&#39;</p> <p style="text-align:justify">उपल्लो मुस्ताङका किसानका लागि च्याङ्ग्रा पालन परम्परागत पेसा र आम्दानीको प्रमुख आधार हो । वारागुङ मुक्तिक्षेत्र गाउँपालिका&ndash;१ तेताङका पेम्बा गुरुङले विगत ३० वर्षदेखि च्याङ्ग्राको व्यापार गर्दै आएका छन्।</p> <p style="text-align:justify">किसानबाट च्याङ्ग्रा खरिद गरेर दसैँका बेला बजारमा बिक्री गर्ने उनको व्यवसाय पुस्र्तौंदेखि चलिआएको छ।</p> <p style="text-align:justify">नेपाल पशु चौपाया व्यापार सेवा सङ्घका संस्थापक अध्यक्ष श्रेष्ठ पनि छ दशकदेखि च्याङ्ग्राको व्यापारमा आबद्ध छन्।</p> <p style="text-align:justify">बुबाले सुरु गरेको व्यवसायलाई निरन्तरता दिँदै आएका उनले यस वर्ष काठमाडौं पठाउन एक हजार च्यांग्रा मुस्ताङबाट सात दिन हिँडाएर म्याग्दीको रघुगंगा गाउँपालिका&ndash;२ बैसरीमा ल्याएका छन्। उनले यस व्यवसायबाट १६ जनालाई मौसमी रोजगारी दिएका छन्।</p> <p style="text-align:justify">श्रेष्ठका अनुसार यस वर्ष काठमाडौंका लागि तीन हजार च्यांग्रा लैजाने तयारी गरिएको छ।</p> <p style="text-align:justify">चीनसँगको कोरला नाका बन्द रहेकाले यसपालि बजारमा आउने च्याङग्रा स्वदेशकै हुन्।</p> <p style="text-align:justify">एक महिनाअघि नै बुकीमा पुगेर नाम्ग्याल, छोसेर, यारा र घारालगायत क्षेत्रबाट च्यांग्रा संकलन गरिएको हो।</p> <p style="text-align:justify">हाल बजारमा च्यांग्राको मूल्य प्रतिगोटा ४० हजार देखि ५० हजारसम्म पर्छ।</p> <p style="text-align:justify">श्रेष्ठका अनुसार विगतमा प्रतिकिलो एक हजार ३५० देखि एक हजार ४०० सम्ममा च्यांग्राको मासु बिक्री हुने गरेको थियो।</p> <p style="text-align:justify">हिमाली बुकीमा पाइने जडीबुटी खाएर हुर्किने भएकाले च्याङ्ग्राको मासु पौष्टिक हुने मालिका गाउँपालिका&ndash;६ दरवाङका श्रीदत्त गौतमले बताए।</p> <p style="text-align:justify">५ वर्षसम्म पालिएका च्याङ्ग्राको मासु स्वादिलो हुने व्यापारीको भनाइ छ । च्याङ्ग्राको शरीरबाट निस्कने भुवा पस्मिनाको कच्चापदार्थका रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ।</p> <p style="text-align:justify">उता च्यांग्रा पालन गर्ने किसानको संख्या भने घट्दै गएको छ।</p> <p style="text-align:justify">छोसेरमा पहिले २५ वटा च्याङ्ग्राका गोठ रहेकामा अहिले पाँचवटा मात्रै बाँकी रहेको किसान पनि रहेका च्याङ्ग्रा व्यापारी आङग्याल गुरुङले बताए।</p> <p style="text-align:justify">&zwj;हिउँचितुवाबाट च्यांग्रा जोगाउनुपर्ने चुनौती, हिउँदमा चरन र आहाराको अभाव, गोठाला नपाइनु तथा युवा वैदेशिक रोजगारीमा जाने क्रम बढ्नुले परम्परागत व्यवसाय संकटमा परेको स्थानीय बताउँछन्।</p> <p style="text-align:justify">कृषि तथा पशु विकास कार्यालय मुस्ताङका अनुसार यस वर्ष जिल्लाबाट १३ हजार ८१७ भेडा च्याङ्ग्रा निकासी भएका छन्।</p> <p style="text-align:justify">कार्यालय प्रमुख लालमणि अर्यालले ११ हजार ७०० च्याङ्ग्रा र दुई हजार २१५ भेडाको स्वास्थ्य परीक्षण गरी निकासीका लागि अनुमति दिइएको बताए।</p> <p style="text-align:justify">कार्यालयले स्वास्थ्य परीक्षणपछि स्वस्थ भेडाच्यांग्रा मात्र निकासी हुने व्यवस्था मिलाएको छ । गत वर्ष मुस्ताङबाट १८ हजार भेडाच्याङ्ग्रा निकासी भएका थिए।</p> <p style="text-align:justify">मुस्ताङका वारागुङ मुक्तिक्षेत्र, घरपझोङ, लोघेकर दामोदरकुण्ड र लोमान्थाङ गाउँपालिकामा करिब ५० हजार च्याङ्ग्रा पालिएका छन्। उपल्लो मुस्ताङका किसानको मुख्य आयस्रोतका रूपमा रहेको च्यांग्रा पालनले स्थानीय अर्थतन्त्रसँगै पुस्तौँदेखिको परम्परालाई धानेको छ।</p> <p style="text-align:justify">यस वर्षको बाढीपहिरोले सडकमा क्षति पुर्&zwj;याउँदा च्याङ्ग्रा बजार ल्याउन व्यापारीलाई कठिन भएको छ । च्याङ्ग्रा खरिद गर्न जाँदा सहज रहेको सडक फर्किने बेलासम्म बिग्रिएपछि कतिपय ठाउँमा जोखिमपूर्ण यात्रा गर्नुपरेको व्यापारीहरुले बताएका छन्।</p> <p style="text-align:justify">बेनी&ndash;जोमसोम सडकका म्याग्दी खण्ड बाढी पहिरोले छियाछिया भएकाले च्याङ्ग्रा ओसारपसार चुनौतीपूर्ण बनेको छ । सडक छिटो सञ्चालनमा आएकाले ठूलो राहत मिलेको व्यवसायीले बताएका छन् ।सन्तोष गौतम / रासस</p></p>