भारतमा ‘अर्नब’ चक्रवातको वितण्डा, आजदेखि नेपालमा जोखिम

काठमाडौं । बंगालको खाडीबाट विकसित भएर आएको ‘अर्नब’ चक्रवातले छिमेकी देश भारतको आन्ध्र प्रदेश र ओडिसाको तटीय क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ । भारतको मौसम विज्ञान विभागका अनुसार यानमको दक्षिणमा, बापटला र विशाखापट्टनमको बीचमा तटमा ठोक्किएको यस भीषण चक्रवातका कारण प्रतिघण्टा १२५ देखि १३५ किलोमिटरसम्मको तीव्र गतिमा हावा चलेको थियो । यसको असर भारतका एक दर्जनभन्दा बढी राज्यहरूमा फैलिसकेको छ र यसले जनजीवन नराम्ररी प्रभावित पारेको छ । चक्रवातको प्रभावले ती क्षेत्रमा लगातार भारी वर्षा भइरहेको छ । भारतको आन्ध्र प्रदेशमा यस आँधीका कारण तीन जनाको ज्यान गएको छ भने ३० वटा घरमा क्षति पुगेको छ । त्यहाँका ७१४ वटा गाउँ प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन् । भारतीय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएअनुसार सम्भावित जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै चार हजार चक्रवात आश्रयस्थलहरू तयार पारिएका छन् । ओडिसामा १६ जिल्लाका विद्यालयहरू बन्द गरिएका छन् भने ३० हजारभन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ । चक्रवातका कारण ५० वटा रेल सेवा र विजयवाडा तथा विशाखापट्टनम विमानस्थलबाट हुने २१ वटा उडानहरू रद्द गरिएका छन् । प्रभावित क्षेत्रमा धानबालीहरू पूर्णरूपमा डुबानमा परेका छन् भने १६७ वटा गाउँमा बाढीको उच्च चेतावनी जारी गरिएको छ । चक्रवात जमिनमा प्रवेश गरेसँगै यसको गति केही सुस्त हुँदै गएको छ र यसलाई सुरुवाती ‘अत्यन्त भीषण चक्रवाती आँधी’को श्रेणीबाट घटाएर ‘भीषण चक्रवाती आँधी’को रूपमा राखिएको छ । मौसम अधिकारीहरूका अनुसार यसको प्रभाव आगामी शुक्रबारसम्म रहनेछ । यसैबीच, ‘अर्नब’ नामले पनि धेरैको ध्यान खिचेको छ । मौसमसम्बन्धी विज्ञहरूका अनुसार यस चक्रवातको नाम बंगलादेशले प्रस्ताव गरेको थियो । यो एक बंगाली शब्द हो जसको अर्थ ‘महासागर’ वा ‘समुद्र’ हुन्छ । उत्तरी हिन्द महासागरमा हुने उष्णकटिबन्धीय चक्रवातहरूको नामकरण प्रणालीअन्तर्गत १३ वटा देशले दिएका ५२ वटा नामको सूचीबाट यो नाम राखिएको हो । यो सूची अप्रिल २०२० मा अपनाइएको थियो । देशैभर उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रहभारतीय तटीय क्षेत्रमा मच्चिएको वितण्डापछि अब यो चक्रवातको बाहिरी घेराका बादलहरू नेपालतर्फ सरिरहेका छन् । बुधबारदेखि नै काठमाडौंसहित देशका विभिन्न भागमा उच्च बादल देखिन थालेको छ । यसले नेपालमा पार्नसक्ने प्रभावलाई लिएर जनमानस तहमा ठूलो चासो र चिन्ता बढेको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागकी मौसमविद् बिनु महर्जनका अनुसार १४० किलोमिटर प्रतिघण्टाको वेगमा विकसित भएको चक्रवातको असर भारतका राज्यहरूमा फैलिँदै नेपालको मौसम प्रणालीमा समेत जोडिन पुगेको छ । मौसमविद् विभूति पोखरेलले विशाखापट्टनमको जमिनमा ठोक्किएको यो आँधी नेपालनजिक आइपुग्दा धेरै कमजोर भइसक्ने स्पष्ट पार्नुभएको छ । उहाँले भन्नुभएको छ कि चक्रवात धेरै कमजोर भएर न्यूनचापीय क्षेत्रको रूपमा रहने देखिएको छ र हाम्रोमा आइपुग्दा यो अझै कमजोर हुने सम्भावना छ । तर, यसको ट्र्याक अर्थात् बाटो लगभग नेपालतर्फ देखिएको हुनाले सबैले गम्भीरतापूर्वक सतर्कता अपनाउनुपर्ने हुन्छ । राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख एवं विपत् विज्ञ डा. धर्मराज उप्रेतीले पनि मौसम विज्ञान विभागको पूर्वानुमानअनुसार बिहीबार रातिदेखि शनिबारसम्मका लागि देशैभर उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गर्नुभएको छ । गएको असोज महिनामा पनि यस्तै चक्रवात बन्ने आँकलन गरिएको थियो र त्यसले चक्रवातको रूप नलिए पनि नेपालमा वर्षा गराएको थियो । अहिलेको चक्रवातले भने केही स्थानमा त्यसबेलाको भन्दा धेरै वर्षा र हिमपात गराउन सक्ने आँकलन गरिएको छ । शुक्रबार र शनिबार भने नेपालमा तुलनात्मक रूपमा बढी असर देखिने अनुमान गरिएको छ । लुम्बिनी प्रदेशसहित देशका विभिन्न भागमा उच्च जोखिमअर्नब चक्रवातको प्रभावले लुम्बिनी प्रदेशका सातवटा जिल्लाहरू बढी प्रभावित हुने पूर्वानुमान गरिएको छ । प्रदेश सरकारका अनुसार अर्घाखाँची, पाल्पा, कपिलवस्तु, प्युठान, रुकुमपूर्व, रोल्पा र नवलपरासी पश्चिममा बढी जोखिम रहेको छ । आन्तरिक मामिला, कानुन तथा यातायात मन्त्रालयले सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै १३ र १४ गते विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ । मन्त्रालयले १२ गतेअघि नै धानबाली काट्ने र भित्र्याउने काम सम्पन्न गर्न किसानहरूलाई अनुरोध गरेको छ । साथै, नदी तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकहरूलाई सुरक्षित स्थानमा रहन र स्थानीय सुरक्षा निकायलाई उद्धारका लागि तयारी अवस्थामा रहन निर्देशन दिइएको छ । यसैबीच, पर्यटन विभागले कात्तिक ११ देखि १५ गतेसम्म भारी वर्षा, हिमपात र हिमपहिरोको उच्च जोखिम रहेको औँल्याउँदै पर्यटक तथा पर्वतारोहीहरूलाई उच्च हिमाली क्षेत्रमा नजान आग्रह गरेको छ । मौसम बुलेटिनअनुसार उक्त अवधिमा मेघगर्जन, चट्याङ र हुरी बताससहित भारी वर्षा हुन सक्नेछ । यसबाट बाढी, पहिरो र भूक्षयको जोखिम बढ्ने तथा उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमआँधी जानसक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ । विभागले खुम्बु, मनाङ लगायतका हिमाली क्षेत्र तथा काठमाडौं र पोखराका स्वास्थ्य संस्थामा उच्च हिमाली क्षेत्रमा देखिने लेक लाग्ने समस्याको उपचार सेवा सहज रूपमा उपलब्ध गराउन सम्बन्धित निकायलाई अनुरोध गरेको छ । बुधबारदेखि नै नेपालका विभिन्न भागमा यसको प्रभावको संकेत देखिन थालेको छ भने बिहीबार रातिदेखि उच्च हिमाली भेगमा हिमपात र अन्य स्थानमा वर्षा हुनेछ । कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशमा मध्यमदेखि भारी वर्षाको सम्भावना रहेको छ । मौसम प्रतिकूल बन्ने देखिएकाले आधिकारिक निकायबाट जारी हुने सूचनालाई नियमित रूपमा पालना गर्न र अनावश्यक यात्रा नगर्न सबैमा विशेष अनुरोध गरिएको छ ।