पश्चिम एसियामा युद्धको जोखिम टार्न साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तानका अधिकारीले गरे इरानसँग वार्ता

काठमाडौं । पश्चिम एसियामा पुनः ठूलो युद्ध भड्किने जोखिम बढिरहेका बेला साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तानका उच्च अधिकारीहरूले सोमबार इरानी नेतृत्वसँग महत्त्वपूर्ण वार्ता गरेका छन्। आठ महिनादेखि जारी युद्ध फेरि चर्किन सक्ने चिन्ताबीच भएको वार्तालाई इरानले ‘निकै राम्रो’ भएको प्रतिक्रिया दिएको छ। गत अगस्टमा साउदी अरबको पवित्र सहर मक्कामा रक्षा गठबन्धन घोषणा भएपछि तीनै देशका उच्चस्तरीय अधिकारीहरूले संयुक्त रूपमा इरान भ्रमण गरेको यो पहिलोपटक हो। साउदी विदेश मन्त्रालयका अनुसार क्षेत्रीय संकटका पक्षबीच तनाव कम गर्ने उद्देश्यले भ्रमण गरिएको हो। वार्तामा साउदी अरबका रक्षामन्त्री राजकुमार खालिद बिन सलमान, पाकिस्तानका सेनाप्रमुख जनरल असिम मुनिर र टर्कीका गुप्तचर प्रमुख इब्राहिम कालिन सहभागी थिए। उनीहरूले इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियान, विदेशमन्त्री अब्बास अराक्ची र सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का प्रमुख मोहसिन रेजाईसँग छुट्टाछुट्टै तथा संयुक्त भेटवार्ता गरेका थिए। बैठकपछि कुनै ठोस सम्झौता सार्वजनिक नभए पनि वार्तालाई निरन्तरता दिन सहभागी पक्ष सहमत भएको इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। इरानका राष्ट्रिय सुरक्षा प्रमुख रेजाईले छलफल सकारात्मक रहेको बताउँदै क्षेत्रीय सुरक्षाको जिम्मेवारी यस क्षेत्रका देशहरूले नै लिनुपर्नेमा जोड दिए। उनका अनुसार दक्षिणी लेबनन, दक्षिणी सिरिया, गाजा र वेस्ट बैंकमा इजरायली कब्जाका विषयमा पनि गम्भीर छलफल भएको थियो। क्षेत्रीय तनाव बढिरहेका बेला भएको यो कूटनीतिक पहललाई महत्त्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले पनि पश्चिम एसियामा थप तनाव बढ्न नदिनु अत्यावश्यक रहेको बताएका छन्। उनले इरानमाथि हुन सक्ने ठूलो सैन्य आक्रमण र त्यसको जवाफमा इरानले खाडी मुलुकहरूमा गर्न सक्ने आक्रमण रोक्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। साउदी सुरक्षा विश्लेषक हेशाम अल्गानामले यस वार्तालाई संकट नियन्त्रणबाहिर जानुअघिको अन्तिम अवसरका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। साउदी रक्षामन्त्री स्वयं तेहरान पुग्नुलाई इरानसँगको वार्तालाई रियादले उच्च राजनीतिक महत्त्व दिएको सङ्केतका रूपमा पनि हेरिएको छ। यसैबीच, इरान समर्थित हुती विद्रोहीहरूले साउदी राजधानी रियादलाई लक्षित गरी आक्रमण जारी राखेका छन्। हुतीहरूले आइतबार रियाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा आक्रमण गरेको दाबी गरेपछि साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले रियादसहित दक्षिणी क्षेत्रमा तीनवटा ड्रोन खसालेको जनाएको छ। साउदी अरबलाई आवश्यक परे रक्षात्मक सैन्य सहयोग उपलब्ध गराउन राष्ट्रपति अब्देल फत्ताह अल–सिसीलाई इजिप्टको संसद्ले स्वीकृति दिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध थप सैन्य कारबाही हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। त्यस्तै, इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले निर्वाचन बिथोल्ने उद्देश्यले इरान र उसका सहयोगी समूहले आक्रमण गर्न सक्ने गुप्तचर सूचना रहेको दाबी गरेका छन्। यस्तो परिस्थितिमा अमेरिका र इरानबीचको तनाव कम गर्न कतार र पाकिस्तानले मध्यस्थताको भूमिका खेलिरहेका छन्। क्षेत्रीय शक्तिहरूबीचको पछिल्लो वार्ताले तनाव घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिए पनि पश्चिम एसियामा युद्धको जोखिम तत्काल टरिसकेको छैन।