गुण्डुका फूल अमेरिकादेखि अस्ट्रेलियासम्म

काठमाडौं । भक्तपुरको गुण्डुकी राधा थापाले विगत ६ वर्षदेखि व्यावसायिक रूपमा फूल खेती गर्दै आएकी छन् । तर, अहिले भने उनको खेतमा फूल छैन । डेढ रोपनी जग्गामा मखमली फूल खेती गर्दै आएकी उनले असारको अन्तिम सातादेखि नै बजारमा मखमली माला पठाउन सुरु गरेकी थिइन् । हालसम्म उनले करिब पाँच हजारको हाराहारीमा मखमली फूलको माला बिक्री गरिसकेको बताइन् । उनका अनुसार असारको अन्तिम सातादेखि फूल टिपेर माला उन्ने र बिक्री गर्ने काम सुरु हुन्छ । त्यसपछि साउन, भदौ, असोज हुँदै कात्तिकसम्म नियमित रूपमा मखमली मालाको बिक्री हुने गरेको छ । ‘असारदेखि फूल टिपेर अलिअलि बिक्री गर्न सुरु गर्छौं । साउन, भदौ, असोज र कात्तिकसम्म नियमित रूपमा मखमली फूलको माला बिक्री हुन्छ । तिहारसम्म पुग्दा खेतमा भएका सबै फूल सकिन्छन्,’ थापाले भनिन् । नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिँदै गर्दा बजारमा मखमली र सयपत्री फूलको माग बढ्न थालेको छ । तिहारमा विशेषगरी फूल तथा फूलमालाको प्रयोग बढी हुने भएकाले यस समयमा पुष्प कृषकहरूलाई भ्याइनभ्याइ हुने गर्छ । उनीहरूको व्यस्तता तिहारको मुखमा मात्रै सीमित छैन । मखमली फूलको व्यापार तिहार नजिकिएपछि मात्रै सुरु हुने होइन । गुण्डुका कृषकहरूले तिहारका लागि लक्षित गरेर उत्पादन गरेको मखमली फूल असारको अन्तिम सातादेखि नै बजारमा पठाउने गरेका छन् । असारदेखि फूल टिपेर माला उन्ने र बिक्री गर्न सुरु गर्ने कृषकहरूका अनुसार साउन, भदौ, असोज हुँदै तिहारसम्म यसको कारोबार नियमित रूपमा चल्ने गरेको छ । सिन्धुपाल्चोकबाट गुण्डु आएर भाडाको जग्गामा व्यावसायिक मखमली फूल खेती गर्दै आएकी कृषक डम्मरकुमारी विकले पनि साउनदेखि नै फूल तथा माला बजारमा पठाउन थालेकी छिन् । वैशाखमा रोपेको मखमली फूल साउनदेखि फुल्न थालेपछि उनले माला उनेर बिक्री गर्न सुरु गरेकी हुन् । उनका अनुसार तिहार आउनुअघि नै तीन हजारदेखि तीन हजार पाँच सय वटासम्म मखमली माला बिक्री भइसकेका छन् । फूल तथा माला खरिद गर्न व्यापारीहरू गाडी लिएर खेतमै पुग्ने गरेका छन् । बजारको मागअनुसार हप्तामा एक पटकदेखि दैनिक रूपमा समेत फूल संकलन हुने गरेको उनले बताइन् । गुण्डुका अधिकांश परिवारले फूल खेती गर्दै आएका छन् । कृषकहरूले एकदेखि दुई रोपनीसम्म जग्गा भाडामा लिएर व्यावसायिक रूपमा फूल खेती गर्ने गरेका छन् । थोरै क्षेत्रफलमा खेती गरेर पनि राम्रो आम्दानी गर्न सकिने भएपछि स्थानीय कृषकहरू यसतर्फ आकर्षित भएका हुन् ।परम्परागत खेतीको तुलनामा फूल खेतीबाट नियमित रूपमा नगद आम्दानी गर्न सकिने भएकाले पनि यहाँका किसानले यसलाई जीविकोपार्जन र आयआर्जनको माध्यम बनाउँदै आएका छन् । मखमली फूलको विशेषता लामो समयसम्म नओइलाउने र टिकाउ हुने भएकाले यसको माग तिहारमा मात्रै नभई अन्य समयमा पनि रहने गरेको छ । तिहारमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु र सुस्वास्थ्यको कामना गर्दै लगाइदिने मखमली फूलको माला धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले समेत महत्वपूर्ण मानिन्छ । यही सांस्कृतिक महत्वका कारण तिहारमा यसको माग उच्च हुने गरेको छ । यद्यपि, मखमली फूलको बजार तिहारका केही दिनमा मात्रै सीमित छैन । तिहारका लागि लक्षित उत्पादन असारदेखि नै बजारमा पुग्न थालेपछि यसको व्यावसायिक कारोबार पनि महिनौँ अघिदेखि सुरु हुने गरेको छ । यसले पुष्प खेतीलाई मौसमी आम्दानीको स्रोत मात्र नभई लामो समयसम्म कारोबार गर्न सकिने व्यवसायका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्याएको छ । गुण्डुमा उत्पादित मखमली फूल तथा माला काठमाडौं उपत्यकासहित तराईका विभिन्न क्षेत्रमा बिक्री हुँदै आएको छ । पछिल्ला केही वर्षयता यहाँ उत्पादित माला अमेरिका, अस्ट्रेलिया, युरोप, जापान, दुबईलगायतका देशमा समेत पुग्ने गरेको कृषकहरू बताउँछन् । विदेशमा रहेका नेपाली समुदायले तिहारका अवसरमा मखमली मालाको माग गर्ने गरेकाले यसको बजार अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म विस्तार हुँदै गएको उनीहरूको भनाइ छ । स्थानीय स्तरमा उत्पादन भएको फूलले स्वदेशी बजारको माग धान्नुका साथै विदेशमा रहेका नेपालीहरूको सांस्कृतिक पर्वसँग पनि सम्बन्ध जोडिरहेको छ । तर, फूल खेतीलाई अझ व्यवस्थित र व्यावसायिक बनाउन बजार व्यवस्थापन, ढुवानी, भण्डारण तथा निर्यात प्रक्रियालाई सहज बनाउनु आवश्यक देखिन्छ । कृषकहरूले उत्पादन गरेको फूलले उचित मूल्य पाउने र बजारसम्म पुर्‍याउने व्यवस्था प्रभावकारी हुन सकेमा मखमली फूल खेती स्थानीय अर्थतन्त्रको थप बलियो आधार बन्न सक्ने कृषकको अपेक्षा छ ।