हिँड्दा घुँडा दुख्ने, भर्याङ चढ्दा अप्ठ्यारो हुने, लामो समय बसेर उठ्दा जोर्नी कडा हुने। यस्ता समस्या धेरैले सामान्य दुखाइ वा उमेर बढ्दाको असर ठानेर बेवास्ता गर्छन्। तर यही सामान्यजस्तो लाग्ने दुखाइ हड्डी खिइने समस्याको सुरुवाती संकेत हुन सक्छ। समयमै पहिचान र उपचार नगरे बिस्तारै हिँडडुल गर्न, उठबस गर्न र दैनिक काम गर्नसमेत कठिन हुन सक्छ। कतिपय अवस्थामा जोर्नी प्रत्यारोपण गर्नुपर्ने अवस्था पनि आउन सक्छ। तर हड्डी खिइयो भन्दैमा हिँडडुल बन्द गर्नुपर्ने वा शल्यक्रिया नै गर्नुपर्ने भन्ने होइन। सही उपचार, नियमित व्यायाम र तौल नियन्त्रणले रोगको असर कम गर्दै जीवन सहज बनाउन सकिन्छ। हड्डी खिइने समस्या के हो? किन हुन्छ? सुरुवाती लक्षण कसरी चिन्ने? खिइसकेको कार्टिलेज फेरि पुरानै अवस्थामा आउन सक्छ कि सक्दैन? औषधि, फिजियोथेरापी र शल्यक्रियामध्ये कुन उपचार प्रभावकारी हुन्छ? यसबाट जोगिन दैनिक जीवनमा के गर्नुपर्छ? यिनै विषयमा अर्थोपेडिक विशेषज्ञ डा. परिमल आचार्यसँग सृष्टि बरालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश : हड्डी खिइने समस्या भनेको के हो? हड्डी खिइने समस्या पछिल्लो समय धेरै मानिसलाई सताउने हाडजोर्नीसम्बन्धी समस्यामध्ये एक हो। विशेषगरी उमेर बढ्दै जाँदा घुँडा, कम्मर, हातका औँला तथा शरीरका अन्य जोर्नीमा यो समस्या देखिन सक्छ। सामान्यतया हड्डी खिइने भनिए पनि यो समस्या हड्डीको बाहिरी भागमा रहेको जोर्नीको सुरक्षात्मक तह अर्थात् कार्टिलेजसँग सम्बन्धित हुन्छ। दुई हड्डी जोडिने स्थानमा रहेको कार्टिलेजले हड्डीबीचको घर्षण कम गर्ने, झट्का सहन सहयोग गर्ने र जोर्नीलाई सहज रूपमा चलायमान राख्ने काम गर्छ। तर विभिन्न कारणले यो तह बिस्तारै पातलो हुँदै गएमा वा क्षति पुगेमा जोर्नीमा दुखाइ, कडापन र चलाउन कठिनाइ हुन थाल्छ। चिकित्सकीय भाषामा यसलाई ओस्टियोआर्थराइटिस भनिन्छ। शरीरको अत्यधिक तौल, शारीरिक गतिविधिको कमी, पुरानो चोटपटक, खेलकुदका क्रममा घुँडामा लागेको चोट, लिगामेन्ट च्यातिएको अवस्था तथा जोर्नीको बनावटमा हुने समस्याले पनि यसको जोखिम बढाउन सक्छ। यसको प्रमुख जोखिममध्ये उमेर बढ्दै जानु एक हो। उमेरसँगै कार्टिलेजको संरचना र कार्यक्षमतामा परिवर्तन आउँदै जान्छ। तर यो समस्या उमेर पुगेका व्यक्तिमा मात्रै देखिन्छ भन्ने होइन। अहिले युवा उमेरका व्यक्तिमा समेत जोर्नी खिइने समस्या देखिन थालेको छ। शरीरको अत्यधिक तौल, शारीरिक गतिविधिको कमी, पुरानो चोटपटक, खेलकुदका क्रममा घुँडामा लागेको चोट, लिगामेन्ट च्यातिएको अवस्था तथा जोर्नीको बनावटमा हुने समस्याले पनि यसको जोखिम बढाउन सक्छ। विशेषगरी मोटोपना भएका व्यक्तिमा शरीरको अतिरिक्त भार घुँडाको जोर्नीमा पर्ने भएकाले कार्टिलेजमा थप दबाब पर्न सक्छ। लामो समयसम्म जोर्नीमा अत्यधिक भार पर्ने काम गर्नु र मांसपेशी कमजोर हुनु पनि जोखिमसँग सम्बन्धित छन्। हड्डी खिइएको कसरी थाहा पाउने? हड्डी खिइने समस्या सुरुवाती अवस्थामा पहिचान गर्न नसक्दा धेरै मानिस उपचारका लागि ढिलो अस्पताल पुग्ने गर्छन्। सुरुमा सामान्य दुखाइ वा असहजता मात्रै महसुस हुन सक्छ। कतिपय अवस्थामा लामो समय हिँडेपछि, उकालो–ओरालो गर्दा वा धेरैबेर उभिएपछि घुँडा दुख्ने गर्छ। आराम गर्दा दुखाइ कम हुने तर फेरि हिँडडुल सुरु गर्दा दुख्ने समस्या पनि देखिन सक्छ। यही कारणले कतिपयले यसलाई सामान्य थकान वा उमेरको प्रभाव सम्झेर बेवास्ता गर्छन्। तर यस्ता लक्षण बारम्बार दोहोरिन थालेमा जोर्नीको परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। विशेषगरी बिहान निद्राबाट उठेपछि वा लामो समय एउटै अवस्थामा बसेर उठ्दा जोर्नी कडा हुने, घुँडा मोड्न गाह्रो हुने र केही समय हिँडेपछि मात्रै सहज महसुस हुने समस्या देखिन सक्छ। प्रभावित जोर्नी वरिपरि सुन्निने, जोर्नी चलाउँदा कट्कट वा घर्षणजस्तो आवाज आउने र घुँडा पूरा मोड्न नसकिने समस्या पनि हुन सक्छ। जोर्नीबाट आवाज आउँदैमा हड्डी खिइएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। दुखाइ, कडापन, सुन्निने समस्या र शारीरिक परीक्षणका आधारमा मात्रै उचित मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। रोग बढ्दै जाँदा सामान्य हिँडडुल, भर्याङ चढ्ने, भुइँमा बस्ने र उठ्ने कामसमेत कठिन हुन सक्छ। कतिपय बिरामीमा दुखाइका कारण हिँड्ने दूरी घट्दै जान्छ र दैनिक गतिविधि प्रभावित हुन्छन्।यद्यपि जोर्नीबाट आवाज आउँदैमा हड्डी खिइएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। दुखाइ, कडापन, सुन्निने समस्या र शारीरिक परीक्षणका आधारमा मात्रै उचित मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। घुँडामा मात्रै देखिन्छ कि शरीरका अन्य जोर्नी पनि खिइन्छन्? धेरै मानिसले हड्डी खिइने समस्या भन्नासाथ घुँडाको समस्या मात्रै सम्झिने गर्छन्। वास्तवमा ओस्टियोआर्थराइटिस शरीरका विभिन्न जोर्नीमा हुन सक्छ। विशेषगरी घुँडा, कम्मर, हातका औँलाका जोर्नी र मेरुदण्डसँग सम्बन्धित जोर्नी प्रभावित हुन सक्छन्। घुँडामा समस्या हुँदा हिँडडुल, भर्याङ चढ्ने र उठबस गर्न कठिनाइ हुन्छ। कम्मरको जोर्नी प्रभावित भएमा हिँड्दा, लामो समय उभिँदा वा बसेर उठ्दा दुखाइ हुन सक्छ। हातका औँलाका जोर्नी खिइएमा सामान समात्न, लेख्न, लुगा लगाउन तथा दैनिक काम गर्न कठिनाइ हुन सक्छ। लिगामेन्ट, मांसपेशी, नसासम्बन्धी समस्या तथा अन्य प्रकारका जोर्नी रोगले पनि यस्तै लक्षण देखाउन सक्छन्। सही कारण पत्ता लगाउन विशेषज्ञको परीक्षण आवश्यक हुन्छ। कुन जोर्नी प्रभावित भएको छ भन्ने आधारमा लक्षण र उपचारको तरिका फरक हुन सक्छ। त्यसैले घुँडा दुखेको छ भन्दैमा सबै समस्या हड्डी खिइएकै कारणले भएको मान्नु हुँदैन। लिगामेन्ट, मांसपेशी, नसासम्बन्धी समस्या तथा अन्य प्रकारका जोर्नी रोगले पनि यस्तै लक्षण देखाउन सक्छन्। सही कारण पत्ता लगाउन विशेषज्ञको परीक्षण आवश्यक हुन्छ। कुन उमेरमा बढी हुन्छ? युवामा पनि देखिन थालेको हो? हड्डी खिइने समस्या विशेषगरी ५० वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिमा बढी देखिन्छ। उमेर बढ्दै जाँदा जोर्नीको कार्टिलेजमा हुने प्राकृतिक परिवर्तनले यसको जोखिम बढाउँछ। तर युवा उमेरमा यो समस्या हुँदैन भन्ने बुझाइ गलत हो। खेलकुदका क्रममा घुँडामा चोट लागेका, लिगामेन्ट च्यातिएका, पहिले जोर्नीको शल्यक्रिया गरेका तथा अत्यधिक तौल भएका युवामा पनि ओस्टियोआर्थराइटिस देखिन सक्छ। कतिपय अवस्थामा पहिले लागेको चोटको असर वर्षौँपछि देखिन सक्छ। त्यसैले कम उमेरमै घुँडा दुख्यो भन्दैमा बेवास्ता गर्नु हुँदैन। मांसपेशीले जोर्नीलाई आवश्यक सहारा दिन नसक्दा दैनिक गतिविधिका क्रममा जोर्नीमा पर्ने भार व्यवस्थापन गर्न कठिन हुन सक्छ। त्यसैले उमेर जेसुकै भए पनि जोर्नी स्वस्थ राख्न सक्रिय जीवनशैली महत्त्वपूर्ण हुन्छ। अर्कोतर्फ, शारीरिक गतिविधि कम गर्ने, लामो समय निष्क्रिय बस्ने र मांसपेशी कमजोर बनाउने जीवनशैलीले पनि जोर्नीको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ। नियमित व्यायाम नगर्दा जोर्नी वरिपरिका मांसपेशी कमजोर हुन्छन्। मांसपेशीले जोर्नीलाई आवश्यक सहारा दिन नसक्दा दैनिक गतिविधिका क्रममा जोर्नीमा पर्ने भार व्यवस्थापन गर्न कठिन हुन सक्छ। त्यसैले उमेर जेसुकै भए पनि जोर्नी स्वस्थ राख्न सक्रिय जीवनशैली महत्त्वपूर्ण हुन्छ। हड्डी खिइएको कसरी पत्ता लगाइन्छ? एक्स–रेले मात्रै थाहा हुन्छ? हड्डी खिइने समस्या पहिचान गर्न बिरामीको लक्षण, स्वास्थ्य इतिहास र शारीरिक परीक्षणलाई प्राथमिकता दिइन्छ। चिकित्सकले दुखाइ कहिलेदेखि सुरु भएको हो, कुन अवस्थामा बढी हुन्छ, हिँडडुल गर्दा कस्तो समस्या हुन्छ र पहिले जोर्नीमा चोटपटक लागेको थियो कि थिएन भन्ने जानकारी लिन्छन्। त्यसपछि प्रभावित जोर्नीको अवस्था, चलायमानता, सुन्निने समस्या र दुखाइको स्थान परीक्षण गरिन्छ। हड्डी खिइने सबै बिरामीलाई एमआरआई गर्नुपर्छ भन्ने हुँदैन। बिरामीको लक्षण र चिकित्सकीय परीक्षणका आधारमा आवश्यक जाँच निर्धारण गरिन्छ। आवश्यकताअनुसार एक्स–रे गरिन्छ। एक्स–रेबाट जोर्नीबीचको खाली ठाउँ घटेको छ कि छैन, हड्डीको किनारामा अतिरिक्त वृद्धि भएको छ कि छैन र जोर्नीको अवस्था कस्तो छ भन्ने थाहा पाउन सकिन्छ। केही जटिल अवस्थामा एमआरआई आवश्यक पर्न सक्छ। विशेषगरी कार्टिलेज, लिगामेन्ट वा अन्य नरम तन्तुमा भएको क्षति मूल्याङ्कन गर्न एमआरआई उपयोगी हुन सक्छ। तर हड्डी खिइने सबै बिरामीलाई एमआरआई गर्नुपर्छ भन्ने हुँदैन। बिरामीको लक्षण र चिकित्सकीय परीक्षणका आधारमा आवश्यक जाँच निर्धारण गरिन्छ। एक्स–रेमा देखिएको क्षति र बिरामीले महसुस गरेको दुखाइ सधैँ एउटै अनुपातमा हुन्छ भन्ने पनि छैन। त्यसैले परीक्षणको रिपोर्टसँगै बिरामीको वास्तविक अवस्था मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। खिइसकेको कार्टिलेज फेरि पहिलेकै अवस्थामा आउन सक्छ? हड्डी खिइने समस्या भएका बिरामीको सबैभन्दा ठूलो जिज्ञासा खिइसकेको हड्डी वा कार्टिलेज फेरि पहिलेकै अवस्थामा आउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने हुन्छ। ओस्टियोआर्थराइटिसमा क्षतिग्रस्त कार्टिलेजलाई प्राकृतिक रूपमा पूर्ण रूपमा पुनः पहिलेकै अवस्थामा फर्काउनु कठिन हुन्छ। तर यसको अर्थ उपचार सम्भव छैन भन्ने होइन। समयमै उपचार सुरु गर्दा धेरै बिरामीले आफ्नो दैनिक जीवन सहज रूपमा सञ्चालन गर्न सक्छन्। रोगको अवस्था, बिरामीको उमेर, शारीरिक अवस्था र लक्षणअनुसार उपचार गरेर दुखाइ कम गर्न तथा जोर्नीको कार्यक्षमता सुधार गर्न सकिन्छ। सुरुवाती अवस्थामा उचित व्यायाम, फिजियोथेरापी, तौल नियन्त्रण र जीवनशैलीमा सुधारले धेरै राहत दिन सक्छ। रोग बढ्दै गएको अवस्थामा औषधि तथा अन्य उपचार आवश्यक पर्न सक्छन्। उपचारको मुख्य उद्देश्य बिरामीलाई सक्रिय राख्नु, दुखाइ कम गर्नु र दैनिक कामकाज सहज बनाउनु हो। त्यसैले हड्डी खिइएको थाहा पाउनेबित्तिकै आत्तिनु वा अब हिँडडुल गर्न सकिँदैन भन्ने सोच्नु उचित हुँदैन। समयमै उपचार सुरु गर्दा धेरै बिरामीले आफ्नो दैनिक जीवन सहज रूपमा सञ्चालन गर्न सक्छन्। हड्डी खिइसकेपछि कस्तो उपचार गर्ने? औषधि पर्याप्त हुन्छ कि शल्यक्रिया गर्नुपर्छ? हड्डी खिइने समस्याको उपचार सबै बिरामीमा एउटै हुँदैन। रोगको अवस्था, दुखाइको मात्रा, बिरामीको उमेर र दैनिक जीवनमा परेको असरका आधारमा उपचारको योजना बनाइन्छ। सुरुवाती अवस्थामा व्यायाम, फिजियोथेरापी र तौल नियन्त्रणलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ। जोर्नी वरिपरिका मांसपेशी बलियो बनाउने व्यायामले जोर्नीलाई सहारा दिन र चलायमानता सुधार गर्न मद्दत गर्छ। आवश्यकताअनुसार चिकित्सकले दुखाइ कम गर्ने औषधि पनि दिन सक्छन्। केही बिरामीमा जोर्नीमा दिइने इन्जेक्सनको विकल्पसमेत हुन सक्छ। तर सबै इन्जेक्सन सबै बिरामीका लागि उपयुक्त हुँदैनन् र तिनको प्रभाव पनि फरक हुन सक्छ। विशेषगरी घुँडाको जोर्नी अत्यधिक खिइएर बिरामीलाई हिँडडुल गर्न, उठबस गर्न र दैनिक काम गर्न कठिनाइ भएको अवस्थामा घुँडा प्रत्यारोपणको विकल्प अपनाउन सकिन्छ। औषधि खाएर मात्रै हड्डी खिइने समस्या पूर्ण रूपमा निको हुन्छ भन्ने बुझाइ सही होइन। औषधिले मुख्यतः दुखाइ र सुन्निने समस्या नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्छ। त्यसैले औषधिसँगै व्यायाम, फिजियोथेरापी र तौल नियन्त्रणलाई पनि उपचारको महत्त्वपूर्ण हिस्सा मान्नुपर्छ। समस्या अत्यधिक बढेको, जोर्नीमा क्षति धेरै भएको र अन्य उपचारबाट पर्याप्त सुधार नभएको अवस्थामा शल्यक्रियाको आवश्यकता पर्न सक्छ। विशेषगरी घुँडाको जोर्नी अत्यधिक खिइएर बिरामीलाई हिँडडुल गर्न, उठबस गर्न र दैनिक काम गर्न कठिनाइ भएको अवस्थामा घुँडा प्रत्यारोपणको विकल्प अपनाउन सकिन्छ। घुँडा प्रत्यारोपण कहिले गर्नुपर्छ? हड्डी पूरै खिइएपछि मात्रै हो? घुँडा प्रत्यारोपण अर्थात् नी रिप्लेसमेन्ट सर्जरी हड्डी खिइने समस्याको उन्नत अवस्थामा अपनाइने उपचार विधि हो। यस प्रक्रियामा क्षतिग्रस्त जोर्नीको सतहलाई कृत्रिम सामग्रीले प्रतिस्थापन गरिन्छ। यसको उद्देश्य दुखाइ कम गर्नु, जोर्नीको कार्यक्षमता सुधार गर्नु र बिरामीलाई सहज रूपमा हिँडडुल गर्न सहयोग पुर्याउनु हो। प्रत्यारोपणपछि पनि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार व्यायाम र पुनर्स्थापना प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ। यसले जोर्नीको चलायमानता सुधार गर्न र सामान्य गतिविधिमा फर्किन सहयोग गर्छ। तर एक्स–रेमा घुँडा खिइएको देखिँदैमा सबै बिरामीलाई प्रत्यारोपण गर्नुपर्छ भन्ने हुँदैन। बिरामीलाई कति दुखाइ छ, हिँडडुल गर्न कति कठिनाइ भइरहेको छ, दैनिक काममा कस्तो असर परेको छ र औषधि तथा फिजियोथेरापीबाट कति सुधार भएको छ भन्ने विषयलाई ध्यानमा राखेर शल्यक्रियाको निर्णय गरिन्छ। प्रत्यारोपणपछि पनि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार व्यायाम र पुनर्स्थापना प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ। यसले जोर्नीको चलायमानता सुधार गर्न र सामान्य गतिविधिमा फर्किन सहयोग गर्छ। हड्डी खिइनबाट जोगिन दैनिक जीवनमा के गर्नुपर्छ? हड्डी खिइने समस्या पूर्ण रूपमा रोक्न नसकिए पनि यसको जोखिम कम गर्न र जोर्नी स्वस्थ राख्न जीवनशैलीमा सुधार गर्न सकिन्छ। सबैभन्दा पहिले शरीरको तौल स्वस्थ सीमामा राख्नुपर्छ। अत्यधिक तौल हुँदा विशेषगरी घुँडामा अतिरिक्त भार पर्ने भएकाले तौल नियन्त्रणले जोर्नीमा पर्ने दबाब कम गर्न सहयोग गर्छ। नियमित हिँड्ने, पौडी खेल्ने तथा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार उपयुक्त व्यायाम गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ। जोर्नी वरिपरिका मांसपेशी बलियो हुँदा जोर्नीलाई आवश्यक सहारा मिल्छ र दैनिक गतिविधि सहज हुन्छ। लामो समय एउटै अवस्थामा बस्ने वा उभिने बानी कम गर्नुपर्छ। शारीरिक काम गर्दा जोर्नीमा अत्यधिक भार पर्ने गतिविधिबाट जोगिनुपर्छ। खेलकुदका क्रममा आवश्यक सुरक्षा अपनाउने र चोटपटक लागेमा समयमै उपचार गराउनुपर्छ। विशेषगरी पहिले नै घुँडामा समस्या भएका व्यक्तिले जबर्जस्ती दौडिने, उफ्रिने वा दुखाइ बढाउने गतिविधि गर्नु हुँदैन। नियमित व्यायाम गर्दा आफ्नो शारीरिक क्षमताअनुसार गतिविधि छनोट गर्नुपर्छ। विशेषगरी पहिले नै घुँडामा समस्या भएका व्यक्तिले जबर्जस्ती दौडिने, उफ्रिने वा दुखाइ बढाउने गतिविधि गर्नु हुँदैन। आवश्यकताअनुसार फिजियोथेरापिस्ट वा हाडजोर्नी विशेषज्ञको सल्लाह लिनुपर्छ। हड्डी खिइएको अवस्थामा के–कस्ता गल्तीबाट बच्ने? हड्डी खिइएको थाहा पाएपछि कतिपय मानिसले हिँडडुल नै बन्द गर्ने गर्छन्। तर लामो समय निष्क्रिय बस्दा मांसपेशी कमजोर हुने र जोर्नी थप कडा हुने जोखिम हुन्छ। त्यसैले दुखाइको अवस्था र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार उपयुक्त शारीरिक गतिविधि जारी राख्नुपर्छ। त्यस्तै, अरूले प्रयोग गरेको औषधि आफूखुसी खाने, जथाभावी दुखाइ कम गर्ने औषधि प्रयोग गर्ने र प्रमाण नभएका उपचारमा निर्भर रहने गर्नु हुँदैन। केही दुखाइ कम गर्ने औषधिले मिर्गौला, पेट तथा मुटुमा असर गर्न सक्ने भएकाले चिकित्सकको सल्लाहबिना लामो समय सेवन गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। त्यसैगरी, हड्डी खिइएको छ भन्दैमा सबै शारीरिक गतिविधि हानिकारक हुन्छन् भन्ने सोच पनि गलत हो। उपयुक्त व्यायामले मांसपेशी बलियो बनाउन र जोर्नीको कार्यक्षमता सुधार गर्न मद्दत गर्छ। सुरुवाती अवस्थामा सामान्य दुखाइ र कडापनका रूपमा देखिने यो समस्याले समयसँगै हिँडडुल र दैनिक जीवनमै असर पुर्याउन सक्छ। मुख्य कुरा रोगको अवस्था पहिचान गरी सही उपचार र जीवनशैली अपनाउनु हो। जोर्नीमा लगातार दुखाइ, सुन्निने वा चलाउन कठिनाइ भएमा समयमै विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुपर्छ। चोटपटकपछि अचानक जोर्नी सुन्निएमा, रातो र तातो भएमा वा खुट्टामा भार नै राख्न नसक्ने अवस्था आएमा तत्काल स्वास्थ्य परीक्षण गराउनुपर्छ। समग्रमा, हड्डी खिइने समस्या उमेर बढ्दै जाँदा देखिन सक्ने भए पनि यसलाई सामान्य दुखाइ सम्झेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। सुरुवाती अवस्थामा सामान्य दुखाइ र कडापनका रूपमा देखिने यो समस्याले समयसँगै हिँडडुल र दैनिक जीवनमै असर पुर्याउन सक्छ। तर समयमै पहिचान, उचित उपचार, नियमित व्यायाम र तौल नियन्त्रणबाट यसको असर कम गर्न सकिन्छ। हड्डी खिइनु भनेको जीवनभर निष्क्रिय बस्नुपर्ने अवस्था होइन। सही व्यवस्थापनले सक्रिय र सहज जीवन बिताउन सकिन्छ।
हड्डी खिइँदा के गर्ने, के नगर्ने?
Read Complete Original Article
Published originally on नेपालन्युज
