स्वस्थ रहन रातमा कति घण्टा सुत्नुपर्छ ? आठ घण्टाको निद्रा सबैका लागि आवश्यक हुन्छ ?

काठमाडौं । ‘आठ घण्टा काम, आठ घण्टा मनोरञ्जन र आठ घण्टा आराम’ भन्ने नारा सन् १८१७ मा बेलायतका उद्योगी रोबर्ट ओवेनले अघि सारेका थिए। त्यसयता रातमा आठ घण्टा सुत्नुपर्छ भन्ने मान्यता पनि लोकप्रिय हुँदै आएको छ। तर के सबै मानिसका लागि आठ घण्टाकै निद्रा आवश्यक हुन्छ त ? स्वास्थ्यका लागि पर्याप्त निद्रा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। एक रात मात्रै राम्रोसँग सुत्न नपाउँदा पनि भोलिपल्ट काम गर्ने क्षमता कमजोर हुन सक्छ। ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन हुने, तनाव बढ्ने र चिडचिडापन देखिने समस्या आउन सक्छ। लामो समयसम्म निद्रा अपुग भएमा मानसिक स्वास्थ्यमा असर पर्नुका साथै सोच्ने र निर्णय गर्ने क्षमतामा पनि कमी आउन सक्छ। यसले विभिन्न स्वास्थ्य समस्या र समयअगावै मृत्युको जोखिमसँग समेत सम्बन्ध राख्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्। तर आवश्यकताभन्दा धेरै सुत्दैमा स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ भन्ने पनि होइन। अनुसन्धानअनुसार अत्यन्त कम वा अत्यधिक निद्रा दुवै स्वास्थ्यका लागि उपयुक्त नहुन सक्छन्। त्यसैले निद्राको अवधि सन्तुलित हुनु आवश्यक छ। उमेर अनुसार निद्राको आवश्यकता फरक सन् २०१५ मा प्रकाशित दुई ठूला अध्ययनले मानिसका लागि उपयुक्त निद्राको अवधि पत्ता लगाउने प्रयास गरेका थिए। ‘स्लिप हेल्थ’ जर्नलमा प्रकाशित एउटा अध्ययनले सन् २००४ देखि २०१४ सम्मका ५७५ वटा अनुसन्धानको समीक्षा गरेको थियो। त्यसले १८ देखि ६४ वर्ष उमेरका वयस्कलाई रातमा ७ देखि ९ घण्टा सुत्न सुझाव दिएको थियो। ६५ वर्षभन्दा माथिका मानिसका लागि भने ७ देखि ८ घण्टा निद्रा पर्याप्त हुने बताइएको थियो। त्यस्तै, ‘स्लिप’ जर्नलमा प्रकाशित अर्को अध्ययनले करिब सात घण्टाको निद्रालाई उपयुक्त लक्ष्यका रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो। यद्यपि, नियमित रूपमा नौ घण्टाभन्दा बढी सुत्दा स्वास्थ्यमा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने विषयमा थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको उल्लेख गरिएको थियो। निद्रा र शरीरको जैविक उमेरबीच सम्बन्ध निद्राबारे गरिएको पछिल्लो अनुसन्धानले शरीरका विभिन्न अंगको स्वास्थ्य र निद्राको अवधिबीचको सम्बन्ध पनि अध्ययन गरेको छ। ‘नेचर’ जर्नलमा प्रकाशित एक अध्ययनमा अनुसन्धानकर्ताहरूले करिब पाँच लाख वयस्कको तथ्यांक विश्लेषण गरेका थिए। यसका लागि अधिकांश तथ्यांक बेलायतको ‘युके बायोबैंक’ बाट लिइएको थियो। अनुसन्धानमा निद्राको अवधि र मस्तिष्क, फोक्सो, कलेजो तथा छालासहित शरीरका विभिन्न अंग र प्रणालीको जैविक उमेरबीचको सम्बन्ध हेरिएको थियो। जैविक उमेर भन्नाले व्यक्तिको वास्तविक उमेरभन्दा शरीर वा कुनै अंगको अवस्था कति बूढो वा जवान छ भन्ने बुझिन्छ। अध्ययनले निद्राको अवधि र शरीरका विभिन्न प्रणालीको जैविक उमेरबीच ‘यू’ आकारको सम्बन्ध देखाएको थियो। अर्थात्, अत्यन्त कम वा धेरै निद्रा लिने व्यक्तिमा जैविक उमेरसँग सम्बन्धित प्रतिकूल अवस्था देखिन सक्ने सम्भावना थियो। अध्ययनअनुसार महिलाका लागि रातमा ६.५ देखि ७.८ घण्टा र पुरुषका लागि ६.४ देखि ७.७ घण्टाको निद्रा उपयुक्त देखिएको थियो। तर अनुसन्धानकर्ताहरूले यी नतिजा सबै व्यक्तिमा समान रूपमा लागू हुन्छन् भन्ने ठान्न नहुने बताएका छन्। किनकि ठूलो समूहमा देखिएको नतिजा प्रत्येक व्यक्तिको हकमा उस्तै नहुन सक्छ। त्यस्तै, कम निद्राकै कारण शरीरका अंगको जैविक उमेर बढेको हो वा अन्य स्वास्थ्य समस्याले निद्रा र जैविक उमेर दुवैमा असर गरेको हो भन्ने छुट्याउन पनि कठिन हुन्छ। निद्राको अवधि मात्रै महत्वपूर्ण होइन विशेषज्ञहरूका अनुसार स्वस्थ निद्राका लागि कति घण्टा सुतियो भन्ने मात्र हेरेर पुग्दैन। निद्राको गुणस्तर, नियमितता र राति पटकपटक ब्युँझिनु नपर्ने गरी निरन्तर सुत्न सक्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले हरेक रात ठ्याक्कै सात वा आठ घण्टा सुत्नैपर्छ भनेर अनावश्यक चिन्ता लिनु उचित हुँदैन। निद्राको आवश्यकतामा व्यक्तिअनुसार फरक पर्न सक्छ। निद्राकै चिन्ताले निद्रा बिगार्न सक्छ निद्राबारे अत्यधिक चिन्ता गर्दा उल्टै निदाउन कठिन हुन सक्छ। अमेरिकन एकेडेमी अफ स्लिप मेडिसिनले सन् २०२५ मा गरेको सर्वेक्षणमा ७६ प्रतिशत सहभागीले निद्रासम्बन्धी चिन्ताका कारण निद्रा गुमाएको बताएका थिए। त्यसैले रातमा सात घण्टा पूरा भयो कि भएन वा आठ घण्टा सुतियो कि सुतिएन भनेर बारम्बार घडी हेर्दै बस्नु आवश्यक छैन। सामान्यतया वयस्कले रातमा ७ देखि ९ घण्टा निद्रालाई लक्ष्य बनाउन सक्छन्। तर निद्राको आवश्यकता उमेर, स्वास्थ्य अवस्था र व्यक्तिगत भिन्नताअनुसार फरक हुन सक्छ। बिहान उठ्दा ताजा महसुस हुनु, दिनभर सक्रिय रहन सक्नु र काममा ध्यान केन्द्रित गर्न सक्नु पर्याप्त निद्राका संकेत हुन सक्छन्। समग्रमा, आठ घण्टाको निद्रालाई सबैका लागि अनिवार्य नियमका रूपमा लिनुभन्दा सामान्य मार्गदर्शनका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ। स्वस्थ रहन निद्राको अवधि मात्र होइन, यसको गुणस्तर र नियमिततामा पनि ध्यान दिनुपर्छ। (विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यम तथा अनुसन्धानमा आधारित) The post स्वस्थ रहन रातमा कति घण्टा सुत्नुपर्छ ? आठ घण्टाको निद्रा सबैका लागि आवश्यक हुन्छ ? appeared first on Corporate Khabar : Nepals First Corporate News Magazine and Portal.