काठमाडौं । लामो समयदेखि रुग्ण र सुस्त संस्थाका रूपमा परिचित हुलाक सेवा पछिल्लो समय सेवा विस्तार, प्रविधिको प्रयोग, अन्तरनिकाय समन्वय र नागरिकको घरदैलोमै सरकारी सेवा पुर्याउने अभियानमार्फत अब्बल र सफल संस्थाका रुपमा स्थापित हुन थालेको छ । नयाँ सरकार गठन पछि ल्याइएको शासकीय सुधारका सय कार्यसूचीमा हुलाक सेवालाई सुधार गरी सरकारी कुरियर सेवाका रुपमा स्थापित गर्ने पनि एउटा थियो । जसअनुसार परम्परागत चिठ्ठीपत्र ढुवानीमा सीमित हुलाकलाई सरकारी कुरियर सेवाका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्यसहित सरकारले सेवा आधुनिकीकरण र विस्तारलाई तीव्रता दिएको हो । सूचना तथा सञ्चारमन्त्री डा विक्रम तिमिल्सिनाले हुलाक क्षेत्रलाई नागरिकको घरदैलोमै सेवा पुर्याउने संस्थाका रुपमा विकास गर्ने सरकारको योजना कार्यान्वयनका लागि साधन स्रोतको अभाव हुन नदिने र हुलाक क्षेत्रलाई पुनर्जागृत गरी नागरिक सेवामुखी बनाउने बताउँदै आएका छन् । हुलाक सेवा विभागले राहदानी, सवारी चालक अनुमतिपत्र, शैक्षिक प्रमाणपत्र, नागरिकता प्रतिलिपि, स्वास्थ्य सामग्री, सिमकार्डलगायत सरकारी कागजात तथा सामग्री नागरिकको घरमै पुर्याउने सेवा सञ्चालन गरिरहेको छ । देशभर सेवा विस्तारसँगै अन्तर्राष्ट्रिय कुरियर कारोबार बढ्नु, विश्व हुलाक संघको मूल्याङ्कनमा नेपालको अंक सुधार हुनु र दुर्गम क्षेत्रमा सेवा विस्तारबापत अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार प्राप्त हुनुले हुलाक सेवामा सुधारको संकेत देखिएको विभागको भनाइ छ । विभागले २०८२ चैत २३ गते सिराहाबाट सुरु गरेको घरदैलो सरकारी सेवा वितरण कार्यक्रम अहिले ७७ वटै जिल्लामा विस्तार गरेको छ । यस कार्यक्रममार्फत सरकारी कार्यालयसम्म पुग्नुपर्ने कतिपय कागजात तथा सामग्री हुलाकमार्फत नागरिकको घरमै उपलब्ध गराउन थालिएको छ । विभागको २०८३ मङ्सिर २ गतेसम्मको तथ्याङ्कअनुसार सरकारी कुरियर सेवामार्फत कागजात तथा सामग्री ढुवानी र वितरणमा उल्लेख्य प्रगति भएको छ । राहदानी वितरणका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यालयसम्म तीन लाख ७० हजार ९२५ राहदानी ढुवानी गरिएको छ भने १२ हजार ४३३ राहदानी सेवाग्राहीको घरमै पु¥याइएको छ । सवारी चालक अनुमतिपत्रतर्फ १३ लाख ५३ हजार ९० वटा अनुमतिपत्र सम्बन्धित यातायात कार्यालयसम्म र एक हजार १०६ वटा सेवाग्राहीको घरमै वितरण गरिएको छ । त्यस्तै, २६५ वटा शैक्षिक प्रमाणपत्र ढुवानी तथा वितरण गरिएको छ भने राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाका एक हजार ७२९ नमुना ढुवानी गरिएको विभागले जनाएको छ । स्वास्थ्य बीमा बोर्डसँग सम्झौता भएका १८ अस्पतालका लागि १७१ बोरा स्वास्थ्य सामग्री ढुवानी गरिएको छ । नेपाल टेलिकमका सिमकार्ड तथा अन्य सामग्रीतर्फ २२१ वटा सम्बन्धित कार्यालयसम्म ढुवानी गरिएको छ भने ४४ वटा सिमकार्ड घरमै वितरण गरिएको छ । राष्ट्रिय स्वास्थ्य, शिक्षा, सूचना तथा सञ्चार केन्द्रका ४४ हजार १८५ थान सामग्री पनि हुलाकमार्फत ढुवानी गरिएको विभागले जनाएको छ । हुलाक सेवा विभागका महानिर्देशक मनमाया भट्टराई पंगेनीले पछिल्लो समय हुलाक सेवाको प्रभावकारिता र पहुँच दुवै बढ्दै गएको बताए । उनका अनुसार गाउँगाउँसम्म सेवा विस्तार हुनु, नागरिकको विश्वास बढ्नु, संस्थाले सम्मान पाउन थाल्नु र अन्तर्राष्ट्रिय कुरियर सेवाको कारोबार बढ्नुले हुलाक सेवामा सुधार हुँदै गएको देखाउँछ । “हुलाक सेवाप्रति नागरिकको विश्वास बढेको छ । संस्थाले सम्मान पाउन थालेको छ । गाउँगाउँसम्म सेवा विस्तार भएको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय कुरियर सेवाको संख्या र कारोबार पनि बढिरहेको छ । युनिभर्सल पोस्टल युनियनको मूल्याङ्कनमा नेपालको अंक बढ्नु पनि हुलाक सेवामा भइरहेको सुधारको सकारात्मक संकेत हो,” उनले भने । केही समयअघि रुग्ण अवस्थामा रहेको हुलाक अब उठ्छ र गतिमा अघि बढ्छ भन्ने आत्मविश्वास पलाएको उल्लेख गर्दै उनले सीमित स्रोतसाधन, बजेट अभाव र प्राविधिक जनशक्तिको कमी भने अझै चुनौतीका रूपमा रहेको बताए । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि बढ्दै उपस्थिति हुलाक अहिले देशभित्र सेवा विस्तारसँगै अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा पनि आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउने प्रयासमा छ । नेपालले विश्व हुलाक संघ (युनिभर्सल पोस्टल युनियन–यूपीयू) को सदस्य राष्ट्रका रूपमा आफ्नो भूमिका र सहभागिता बढाउँदै लगेको छ । विभागले लेटर पोस्ट कम्पेन्डियम र पार्सल पोस्ट कम्पेन्डियम अद्यावधिक गरी पठाएको विवरण यूपीयूबाट प्रकाशित भएको जनाएको छ । नेपाल र नेदरल्यान्ड्सबीच हुलाक वस्तुको ढुवानी सहज बनाउने विषयमा बेल्जियमस्थित नेपाली दूतावासको समन्वयमा नेदरल्यान्ड्स पोस्ट र नेपाल पोस्टबीच छलफल भइरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय डाँक ढुवानीका लागि १४ वटा गन्तव्यको मार्ग योजना तयार गरिएको विभागले जनाएको छ । हुलाक सेवाको आधुनिकीकरण तथा दुर्गम क्षेत्रमा सेवा विस्तारको पहलका लागि नेपाल हुलाकले एसिया–प्रशान्त हुलाक संघ (एपीपीयू) को ‘आउटस्ट्यान्डिङ इनिसिएटिभ्स सर्भिस इन रिमोट एरियाज’ पुरस्कार प्राप्त गरेको छ । नागरिकको घरदैलोमा सेवा विस्तार गरेबापत प्राप्त उक्त सम्मानले हुलाकको सेवा सुधार प्रयासलाई अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान दिएको विभागको बुझाइ छ । महानिर्देशक पंगेनीका अनुसार गोश्वारा हुलाक कार्यालयमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय कुरियरको संख्या र कारोबार पनि उल्लेख्य रूपमा बढिरहेको छ । सरकारी सेवाको साझेदार बन्दै हुलाक हुलाकलाई सरकारी सेवा वितरणको भरपर्दो माध्यम बनाउने उद्देश्यले विभिन्न सरकारी निकाय, अस्पताल, सेवा प्रदायक संस्था र जिल्ला प्रशासन कार्यालयसँग सहकार्य तथा सम्झौता विस्तार गरिएको छ । विभागले विभिन्न निकायका कागजात, स्वास्थ्य सामग्री, शैक्षिक प्रमाणपत्र, सिमकार्ड र सरकारी सामग्री नागरिकसम्म पुर्याउन वितरण प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउँदै लगेको छ । राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालासँग पूरक सम्झौता गरी प्रयोगशालासम्बन्धी सामग्री ढुवानीलाई प्रभावकारी बनाइएको छ । राष्ट्रिय स्वास्थ्य, शिक्षा, सूचना तथा सञ्चार केन्द्रसँग २०८३ जेठ १ गते भएको सम्झौताअनुसार डाँक तथा सामग्री ढुवानी भइरहेको छ । नेपाल टेलिकमका सिमकार्डलगायत सामग्री हुलाकमार्फत वितरण गर्ने सम्झौता २०८३ जेठ १८ गते भएको थियो । सिमकार्डबाहेक अन्य सामग्री विभाग मातहतका कार्यालयमार्फत ढुवानी गर्ने काम साउन १ गतेदेखि सुरु गरिएको हो । स्वास्थ्य बीमा बोर्डसँग पनि २०८३ जेठ १८ गते सम्झौता गरी जेठ १९ गतेदेखि स्वास्थ्य सामग्री ढुवानी थालिएको विभागले जनाएको छ । राहदानी, चिठ्ठीपत्र तथा अन्य सामग्री जिल्ला प्रशासन कार्यालयसम्म पु¥याउन राहदानी विभाग र हुलाक सेवा विभागबीच २०८३ जेठ १९ गते सम्झौता भएको थियो । उक्त सम्झौताअनुसार साउन १ गतेदेखि डाँक ढुवानी भइरहेको छ । भूमि व्यवस्था तथा अभिलेख विभागसँग २०८३ साउन ८ गते जग्गाधनी प्रमाणपुर्जा तथा सरकारी कागजात ढुवानी र वितरणसम्बन्धी सम्झौता गरिएको छ । जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र लिमिटेडसँग हुलाक टिकट छपाइसम्बन्धी सम्झौता गरिएको छ भने त्रिभुवन विश्वविद्यालयसँग विद्यार्थीका शैक्षिक प्रमाणपत्रलगायत हुलाक वस्तु ढुवानी तथा वितरणसम्बन्धी सम्झौता २०८३ कात्तिक १७ गते भएको छ । यसबाट विद्यार्थीलाई शैक्षिक प्रमाणपत्र घरमै उपलब्ध गराउने सेवा विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । सवारी चालक अनुमतिपत्र घरमै पुर्याउने प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउन हुलाकको पीआईटीएस (पिट्स) प्रणाली र यातायात व्यवस्था विभागको ईडीएलभीआरएस प्रणालीबीच अन्तरआबद्धता गरिएको छ । यसका लागि हुलाक सेवा विभाग, यातायात व्यवस्था विभाग र सुरक्षण मुद्रण केन्द्रबीच २०८३ असोज ६ गते त्रिपक्षीय समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो । प्रणालीबीच अन्तरआबद्धता भएपछि अनुमतिपत्र ढुवानी तथा वितरण सहज भएको विभागले जनाएको छ । ढुवानी प्रणाली सुधार र दुर्गम क्षेत्रमा सेवा विस्तार हुलाक सेवाको प्रभावकारिता बढाउन डाँक ढुवानी प्रणालीमा सुधार, हवाई यातायातको प्रयोग र वैकल्पिक मार्ग पहिचानलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ । विभाग र यती एयरलाइन्सबीच २०८३ जेठ ८ गते सम्झौता भई हवाई मार्गबाट आन्तरिक डाँक ढुवानी भइरहेको छ । आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि हवाई डाँक ढुवानी सम्झौता २०८३ असोज २१ गते नवीकरण गरिएको छ । डाँक ढुवानी सहज बनाउन थप काउन्टर स्थापना गर्ने र वैकल्पिक मार्ग पहिचान गर्ने कामसमेत अघि बढाइएको छ । विपद्का समयमा पोखराबाट मुस्ताङ जाने डाँकका लागि मल्लाज हुँदै वैकल्पिक मार्गको व्यवस्था गरिएको छ । दक्षिणी ललितपुर र मकवानपुर क्षेत्रमा सेवा विस्तार तथा डाँक ढुवानी सहज बनाउन गोदावरी नगरपालिका–चापागाउँमा हुलाक काउन्टर स्थापना गरी सेवा सञ्चालन गरिएको छ । कानुनी तथा प्रशासनिक सुधारको प्रयास हुलाकलाई सरकारी कुरियर सेवाका रूपमा विकास गर्ने योजनालाई संस्थागत बनाउन हुलाक सेवा ऐन संशोधन तथा परिमार्जनको प्रक्रिया अघि बढाइएको छ । ऐनको मस्यौदा तयार गरी मन्त्रालयमा पेश गरिसकिएको विभागले जनाएको छ । विभागले प्रशासनिक तथा वित्तीय सुधारलाई समेत प्राथमिकतामा राखेको छ । महालेखा परीक्षकको ६३औँ वार्षिक प्रतिवेदनमा औँल्याइएको बेरुजु फछ्र्यौट गर्ने कार्यलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाइएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय डाँक लेखा प्रणाली सुदृढीकरणसम्बन्धी अध्ययन प्रतिवेदन तयार गर्नुका साथै डाँक ढुवानी, अन्तर्राष्ट्रिय सेवा, शुल्क निर्धारण, सेवा विस्तार र प्रविधिको प्रयोगमा सुधारका कार्यक्रम अघि बढाइएको विभागले जनाएको छ । यसरी, परम्परागत हुलाक सेवालाई नागरिकको दैनिक आवश्यकतासँग जोड्दै सरकारी कागजात घरमै पुर्याउने, दुर्गम क्षेत्रमा पहुँच विस्तार गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय कुरियर कारोबार बढाउने प्रयासले हुलाकलाई नयाँ स्वरूपमा स्थापित गर्ने आधार तयार हुँदै गएको छ ।
सरकारको नीति कार्यान्वयन पछि परिचय फेर्दै हुलाक, नागरिकको घरदैलोमै सेवा

Read Complete Original Article
Published originally on केन्द्रबिन्दु






