विवाह एउटा केटा र केटीबीचको सम्बन्धमात्र होइन । विवाहपछि दुईजना मानिसमात्र जोडिँदैनन्, दुई परिवार पनि जोडिन्छन् । दुई फरक घर, फरक संस्कार, फरक सोच र फरक बानी भएका मानिसहरू एउटै सम्बन्धमा बाँधिन्छन् । त्यसैले विवाहलाई श्रीमान्–श्रीमतीको मायामा मात्र सीमित गरेर हेर्नु हुँदैन भन्ने मलाई लाग्छ । मेरो लागि बिहे भनेको श्रीमान्सँग मात्र जोडिनु होइन । बिहेपछि उहाँको परिवार, उहाँका आमाबुबा र उहाँसँग जोडिएका सम्बन्धहरू पनि मेरो जीवनको हिस्सा बन्नु हो । श्रीमान्लाई माया गर्नु भनेको उहाँलाई मात्र माया गर्नु होइन, उहाँको भावना, उहाँको परिवार र उहाँको जिम्मेवारीलाई पनि बुझ्ने प्रयास गर्नु हो । परिवार भनेको एउटै घरमा बस्ने मानिसहरूको समूहमात्र होइन । परिवार भनेको एकअर्काको भावना बुझ्ने, दुःखमा साथ दिने र सुखमा खुशी बाँड्ने सम्बन्ध हो । विवाह पनि केवल सामाजिक बन्धन होइन, दुई व्यक्ति र दुई परिवारलाई माया, विश्वास, जिम्मेवारी र समझदारीले जोड्ने सम्बन्ध हो । म स्वभावले अलि भावुक र संवेदनशील छु । सानो कुराले पनि खुशी हुन्छु, कहिलेकाहीँ सानो कुराले नै मन दुख्छ । म सम्बन्धलाई हल्का रूपमा लिन सक्दिनँ । कसैलाई आफ्नो मानेपछि मनदेखि नै माया गर्ने र सकेसम्म सम्बन्ध जोगाएर राख्ने मेरो बानी छ । त्यसैले बिहेपछि श्रीमान्सँगको सम्बन्धलाई मात्र होइन, उहाँसँग जोडिएका सम्बन्धलाई पनि आफ्नो बनाउनुपर्छ भन्ने लाग्छ । तर, विवाहपछि सबै कुरा आफूले सोचेको जस्तो हुन्छ भन्ने पनि छैन । नयाँ घर, नयाँ मान्छे र नयाँ वातावरणमा आफूलाई मिलाउन समय लाग्छ । माइतीमा हुर्किएको तरिका र घरमा आएपछि देखिने व्यवहार फरक हुनसक्छ । आफ्नो घरमा सामान्य लाग्ने कुरा अर्को घरमा फरक हुनसक्छ । यस्तो अवस्थामा एकअर्कालाई बुझ्न जरुरी हुन्छ । बुहारीले मात्र सबै कुरा बुझ्नुपर्छ भन्ने होइन, परिवारका अरू सदस्यले पनि बुहारीको भावना बुझ्नुपर्छ । मेरो विचारमा विवाहपछि श्रीमान् र श्रीमतीको सम्बन्ध सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ । किनकि जीवनका सुख-दुःख सँगै बिताउने, भविष्यका सपना सँगैदेख्ने र कठिन समयमा एकअर्काको साथमा उभिने भनेकै उनीहरू हुन् । तर, श्रीमान्-श्रीमतीको सम्बन्ध राम्रो हुँदैमा परिवारका सबै सम्बन्ध आफैं राम्रो हुन्छन् भन्ने पनि छैन । त्यसका लागि परिवारका सबै सदस्यको व्यवहार र समझदारी आवश्यक हुन्छ । विवाहपछि कहिलेकाहीँ सानो कुरामा मनमुटाव हुन्छ । विचार नमिल्न सक्छ, रिस उठ्न सक्छ र एकअर्काको कुरा चित्त नबुझ्न पनि सक्छ । तर, सानो कुरामा मन दुख्यो भन्दैमा सम्बन्ध नै बिगार्नुपर्छ भन्ने लाग्दैन । बरु एकअर्कासँग खुलेर कुरा गर्ने, गल्ती भए स्वीकार गर्ने र मनमा कुरा राखेर बस्नुभन्दा समाधान खोज्ने बानी हुनुपर्छ । सम्बन्धमा सधैं एउटै व्यक्तिले मात्र झुक्नुपर्छ भन्ने पनि होइन । दुवैले एकअर्कालाई बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ । आजको समयमा विवाहलाई हेर्ने सोच धेरै परिवर्तन भएको छ । पहिले बुहारी भएपछि घरको काम गर्ने, सासू–ससुराको हेरचाह गर्ने र श्रीमान्को परिवार अनुसार चल्ने कुरालाई नै मुख्य जिम्मेवारी मानिन्थ्यो । धेरै महिलाले आफ्नो पढाइ, करियर र इच्छालाई समेत पछाडि राख्नुपर्ने अवस्था थियो । तर, अहिले समय बदलिएको छ । छोरीहरू पनि पढ्छन्, काम गर्छन्, परिवारको जिम्मेवारी सम्हाल्छन् र आफ्नो भविष्यका लागि सपना देख्छन् । विवाहअघि एउटी छोरी आफ्ना आमाबुबाको माया पाएर हुर्किएकी हुन्छिन् । उनको पनि आफ्नै इच्छा हुन्छ, सपना हुन्छ र भविष्यमा केही गर्ने सोच हुन्छ । विवाह भएपछि उनी श्रीमती र बुहारी बन्छिन् भन्दैमा उनका सपना र इच्छा समाप्त हुनु हुँदैन । विवाहले उनको जीवनमा नयाँ सम्बन्ध थप्ने हो, उनको पहिचान मेटाउने होइन । मेरो विचारमा असल बुहारी हुनुभनेको आफ्नो सबै इच्छा त्यागेर परिवारलाई मात्र समय दिनु होइन । त्यसैगरी, असल श्रीमती हुनुभनेको श्रीमान्ले भनेको हरेक कुरा चुपचाप स्वीकार गर्नु होइन । आफ्नो परिवारलाई माया गर्दै, जिम्मेवारी पूरा गर्दै आफ्नो पढाइ, सपना र इच्छालाई पनि अगाडि बढाउन सक्नुपर्छ । परिवारले पनि महिलालाई यति बुझ्नुपर्छ कि उनी बुहारी हुनुभन्दा पहिले आफ्नै भावना भएकी एउटा व्यक्ति हुन् । तर, स्वतन्त्रताको अर्थ जे मन लाग्यो त्यही गर्नु होइन । आफ्नो अधिकार बुझ्नु राम्रो कुरा हो, तर आफ्नो जिम्मेवारी पनि बुझ्नुपर्छ । विवाहपछि श्रीमान् र श्रीमती दुवैको जीवनमा जिम्मेवारी थपिन्छ । त्यसैले आफ्नो खुशीको मात्र सोचेर हुँदैन, आफ्नो निर्णयले अर्को व्यक्तिको जीवनमा कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरा पनि बुझ्नुपर्छ । आजभोलि धेरै श्रीमान्-श्रीमती कामको सिलसिलामा एकअर्काबाट टाढा बस्नुपर्ने अवस्था छ । कोही विदेशमा हुन्छन्, कोही घरपरिवार सम्हालेर बसिरहेका हुन्छन् । दुवैको संघर्ष फरक हुन्छ । टाढा बस्दा एक्लोपन लाग्नसक्छ, मनमा शंका आउन सक्छ र कहिलेकाहीँ सम्बन्धमा दूरी पनि बढ्नसक्छ । यस्तो अवस्थामा एकअर्कालाई दोष दिनुभन्दा कुरा बुझ्ने, समय दिने र विश्वास कायम राख्ने प्रयास गर्नुपर्छ । सम्बन्ध टिकाउन मायामात्र होइन, इमानदारी पनि चाहिन्छ । सामाजिक सञ्जालले पनि आजभोलि सम्बन्धमा धेरै प्रभाव पारेको छ । अरूको जीवन देखेर आफ्नो जीवनसँग तुलना गर्ने बानी बढेको छ । कसैले श्रीमान्सँग घुमेको तस्वीर राख्छन्, कसैले उपहार पाएको देखाउँछन्, कसैले आफ्नो खुशी सामाजिक सञ्जालमा बाँड्छन् । त्यो देखेर आफ्नो जीवनमा के कमी छ भन्ने लाग्नसक्छ । तर, सामाजिक सञ्जालमा देखिएको जीवन नै सबै कुरा होइन । अरूको जीवनसँग तुलना गर्नुभन्दा आफ्नो सम्बन्धलाई कसरी राम्रो बनाउन सकिन्छ भन्ने सोच्नु राम्रो हुन्छ । विवाहपछि समस्या आउँदैमा सम्बन्धविच्छेद नै गर्नुपर्छ भन्ने होइन । कहिलेकाहीँ सानो गलतफहमीले पनि ठूलो रूप लिन सक्छ । समयमा कुरा नगर्दा मनमा धेरै कुरा खेल्न सक्छन् । तर, यसको अर्थ जस्तोसुकै अवस्थामा पनि सम्बन्ध निभाउनैपर्छ भन्ने होइन । हिंसा, दुर्व्यवहार र निरन्तर अपमान सहेर बस्नुपर्छ भन्ने सोच पनि गलत हो । सम्बन्धमा माया र जिम्मेवारी जति आवश्यक हुन्छ, आत्मसम्मान र सुरक्षा पनि त्यति नै आवश्यक हुन्छ । विवाह गर्नुअघि एकअर्काको स्वभाव, सोच, परिवार र भविष्यका योजनाबारे बुझ्न सके राम्रो हुन्छ । किनकि विवाह केही दिनको सम्बन्ध होइन, जीवनसँग जोडिएको निर्णय हो । विवाहपछि एकअर्कामा कमजोरी देखिन सक्छन्, सोच नमिल्न सक्छ र अपेक्षा पूरा नहुनसक्छ । यस्तो अवस्थामा एकअर्कालाई बदल्न खोज्नुभन्दा बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ । सबै मानिस एउटै हुँदैनन् भन्ने कुरा स्वीकार गर्न सक्नुपर्छ । विवाहमा श्रीमान्का आमाबुबाको जिम्मेवारी पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ । छोराछोरीलाई हुर्काउन र आफ्नो खुट्टामा उभ्याउन आमाबुबाले धेरै दुःख गर्नुभएको हुन्छ । उमेर बढ्दै जाँदा उहाँहरूलाई साथ र सहयोग आवश्यक पर्न सक्छ । त्यसैले विवाहपछि आमाबुबाप्रतिको जिम्मेवारी सकिन्छ भन्ने होइन । तर, यसको अर्थ बुहारीले आफ्नो सबै इच्छा त्यागेर सासू-ससुराको सेवामा मात्र जीवन बिताउनुपर्छ भन्ने पनि होइन । सासू-ससुरा पनि कसैका आमाबुबा हुनुहुन्छ भने बुहारी पनि कसैकी छोरी हुन् । विवाह गरेर नयाँ घरमा आएकी महिलालाई आफ्नो बनाउन माया र सम्मान दिनुपर्छ । उनलाई घरको काम गर्ने व्यक्तिका रूपमा मात्र होइन, परिवारको सदस्यका रूपमा हेर्नुपर्छ । उनको मन दुख्दा बुझ्ने, थाक्दा सहयोग गर्ने र उनको इच्छाको पनि कदर गर्ने परिवार भयो भने बुहारीले पनि त्यो घरलाई आफ्नो घर मान्न सक्छिन् । त्यसैगरी, बुहारीले पनि सासू-ससुरालाई सम्मान गर्नुपर्छ । नयाँ घरमा आएपछि सबै कुरा आफ्नो माइतीको जस्तै खोज्नु उचित हुँदैन । हरेक घरको आफ्नै तरिका हुन्छ । फरक बानी र फरक सोचलाई बुझ्दै बिस्तारै मिलेर अघि बढ्न सकिन्छ । तर, मिलेर बस्नु भनेको आफ्नो कुरा राख्नै नपाउनु होइन । परिवारमा सबैले आफ्नो कुरा राख्न पाउनुपर्छ र एकअर्काको कुरा सुन्ने बानी हुनुपर्छ । विवाहपछि समस्या आउँदैमा सम्बन्धविच्छेद नै गर्नुपर्छ भन्ने होइन । कहिलेकाहीँ सानो गलतफहमीले पनि ठूलो रूप लिनसक्छ । समयमा कुरा नगर्दा मनमा धेरै कुरा खेल्न सक्छन् । तर, यसको अर्थ जस्तोसुकै अवस्थामा पनि सम्बन्ध निभाउनैपर्छ भन्ने होइन । हिंसा, दुर्व्यवहार र निरन्तर अपमान सहेर बस्नुपर्छ भन्ने सोच पनि गलत हो । सम्बन्धमा माया र जिम्मेवारी जति आवश्यक हुन्छ, आत्मसम्मान र सुरक्षा पनि त्यति नै आवश्यक हुन्छ । यसमा श्रीमान्को भूमिका पनि निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । श्रीमान्ले श्रीमतीलाई मात्र परिवारसँग मिल्नुपर्छ भनेर दबाब दिनु हुँदैन । आफ्ना आमाबुबाको भावना बुझेजस्तै श्रीमतीको भावना पनि बुझ्नुपर्छ । कहिलेकाहीँ परिवारमा गलतफहमी हुनसक्छ । यस्तो अवस्थामा कसको कुरा नसुनी निर्णय गर्नु हुँदैन । दुवै पक्षको कुरा बुझेर समाधान खोज्नुपर्छ । श्रीमतीलाई परिवारसँग मिलाउने जिम्मेवारी जति छ, परिवारलाई पनि श्रीमतीको भावना बुझाउने जिम्मेवारी श्रीमान्को हुन्छ । मलाई लाग्छ, परिवारमा एउटै व्यक्तिले मात्र सधैं त्याग गर्नुपर्छ भन्ने सोच बदलिनुपर्छ । बुहारीले मात्र समायोजन गर्ने होइन, सासू-ससुरा र श्रीमान्ले पनि समायोजन गर्नुपर्छ । नयाँ घरमा आएकी बुहारीलाई समय दिनुपर्छ, उनको सोच बुझ्नुपर्छ र उनलाई आफ्नो जीवन आफ्नै तरिकाले अघि बढाउने अवसर पनि दिनुपर्छ । परिवार भनेको एकअर्कालाई नियन्त्रण गर्ने ठाउँ होइन, एकअर्कालाई साथ दिने ठाउँ हुनुपर्छ । संयुक्त परिवारमा बस्नुको आफ्नै महत्त्व छ । घरमा धेरै मानिस हुँदा सुख-दुःख बाँड्न पाइन्छ, एकअर्कालाई सहयोग गर्न सकिन्छ र अनुभवबाट सिक्न पाइन्छ । तर, धेरै मानिससँगै बस्दा विचार नमिल्न सक्छ । त्यसैले एकअर्काको व्यक्तिगत जीवन र स्वतन्त्रताको सम्मान गर्नुपर्छ । सबैको सोच एउटै हुँदैन भन्ने कुरा स्वीकार गर्नसके परिवारमा धेरै समस्या कम हुन सक्छन् । त्यसैगरी, छुट्टै बस्दैमा आमाबुबालाई माया नगरेको भन्ने हुँदैन । कोही छुट्टै बसेर पनि आमाबुबाको राम्रो हेरचाह गर्न सक्छन् । कोही एउटै घरमा बसेर पनि एकअर्कासँग राम्रो व्यवहार गर्न सक्दैनन् । त्यसैले परिवार राम्रो हुन एउटै घरमा बस्नैपर्छ भन्ने छैन । मुख्य कुरा एकअर्कालाई कति माया, सम्मान र समय दिइन्छ भन्ने हो । परिवारमा बच्चा जन्मिएपछि खुशीसँगै जिम्मेवारी बढ्छ । बच्चाको राम्रो भविष्यका लागि श्रीमान् र श्रीमती दुवैले मिहिनेत गर्नुपर्छ । तर, बच्चा जन्माउनुमात्र परिवार पूरा हुनु होइन । बच्चालाई माया, राम्रो संस्कार र सुरक्षित वातावरण दिनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । आमाबुबाबीचको सम्बन्ध राम्रो भयो भने बच्चाले पनि माया, सम्मान र समझदारी सिक्न पाउँछ । म अहिले पनि धेरै कुरा सिक्दैछु । श्रीमान्लाई बुझ्न, परिवारलाई बुझ्न र आफूलाई बुझ्न पनि समय लाग्दो रहेछ । कहिलेकाहीँ आफूले सोचेको कुरा सही नहुन सक्छ । कहिलेकाहीँ अर्को व्यक्तिको परिस्थिति आफूले नबुझेको हुन सक्छ । त्यसैले कुनै कुरामा मन दुख्यो भन्दैमा तुरुन्तै निर्णय गर्नुभन्दा पहिले कुरा बुझ्नु राम्रो हुन्छ । सम्बन्धमा आफ्नो कुरा राख्न सक्नु जति आवश्यक छ, अर्को व्यक्तिको कुरा सुन्नसक्नु त्यति नै आवश्यक छ । अन्ततः विवाहमा श्रीमान् र श्रीमतीको सम्बन्ध सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ, तर परिवारको माया र जिम्मेवारीलाई पनि बिर्सनु हुँदैन । त्यसैगरी, परिवारको नाममा श्रीमान्-श्रीमतीले आफ्नो स्वतन्त्रता र आत्मसम्मान गुमाउनु हुँदैन । दुवै पक्षको भावना बुझेर, एकअर्कालाई सम्मान गरेर र जिम्मेवारी बाँडेर अघि बढ्न सके परिवार राम्रो बन्नसक्छ ।सुखी परिवार ठूलो धनसम्पत्तिले मात्र बन्दैन । एकअर्काको मन बुझ्ने, दुःख पर्दा साथ दिने, गल्ती हुँदा माफ गर्ने र खुशी हुँदासँगै रमाउने बानीले परिवारलाई सुन्दर बनाउँछ । कहिलेकाहीँ एउटा मीठो बोली, सानो सहयोग र माया गरेर सोधिएको एउटा प्रश्नले पनि कसैको मन खुसी बनाउन सक्छ । मेरो विचारमा विवाहको वास्तविक सुन्दरता यही हो-श्रीमान् र श्रीमतीले एकअर्कालाई बुझ्नु, दुवै परिवारको सम्मान गर्नु र आफ्नो जीवन पनि खुसीका साथ अघि बढाउनु । बुहारीले आफ्नो परिवारलाई माया गर्न पाउनुपर्छ, सासू–ससुराले सम्मान पाउनुपर्छ र श्रीमान्-श्रीमतीले एकअर्काको साथमा सुरक्षित महसुस गर्न पाउनुपर्छ । किनकि परिवार भनेको एउटै घरमा बस्ने मानिसहरूको समूहमात्र होइन । परिवार भनेको एकअर्काको भावना बुझ्ने, दुःखमा साथ दिने र सुखमा खुशी बाँड्ने सम्बन्ध हो । विवाह पनि केवल सामाजिक बन्धन होइन, दुई व्यक्ति र दुई परिवारलाई माया, विश्वास, जिम्मेवारी र समझदारीले जोड्ने सम्बन्ध हो । अन्ततः विवाहमा आफ्नो मान्छेलाई माया गर्नु मात्र ठूलो कुरा होइन, उसँग जोडिएका सम्बन्धलाई बुझ्नु र सबैको सम्मान गर्दै आफ्नो सम्बन्धलाई सुन्दर बनाउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण कुरा हो ।
विवाह : श्रीमान्-श्रीमतीको सम्बन्धमात्र होइन

Read Complete Original Article
Published originally on हिमालय टाइम्स






