Tuesday, November 17, 2026||
MultiKhabarMultiKhabar

मिर्गौलाको मौन जोखिम

Share:WhatsAppFacebookX (Twitter)Telegram
मिर्गौलाको मौन जोखिम
Photo / Coverage: नेपालन्युज

मानव शरीरका महत्त्वपूर्ण अंगमध्ये मिर्गौला पनि एक हो। यसले शरीरमा उत्पादन हुने फोहोर पदार्थ र अतिरिक्त पानी पिसाबमार्फत बाहिर निकाल्ने, रगतमा पानी तथा नुनको सन्तुलन कायम राख्ने, रक्तचाप नियन्त्रणमा सहयोग गर्ने र रातो रक्तकोष उत्पादनका लागि आवश्यक हर्मोन निर्माण गर्ने काम गर्छ। मिर्गौलाको समस्या भने सुरुवाती अवस्थामा सजिलै थाहा नहुन सक्छ। बाहिरबाट स्वस्थ देखिएको व्यक्तिको मिर्गौलाको कार्यक्षमता भित्रभित्रै घटिरहेको हुन सक्छ। मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मोटोपना, अस्वस्थ जीवनशैली, वंशाणुगत समस्या, संक्रमण तथा औषधिको जथाभावी प्रयोग मिर्गौला बिग्रने प्रमुख कारण हुन्। समस्या गम्भीर भएपछि मात्र थाहा पाउने अवस्था आउन सक्ने भएकाले जोखिम समूहले नियमित परीक्षण गराउनु आवश्यक छ। मिर्गौला रोगको जोखिम, पहिचान, उपचार र रोकथामका विषयमा मिर्गौला रोग विशेषज्ञ तथा ‘स्वस्थ मिर्गौला, स्वस्थ जीवन’ अभियानका अभियन्ता डा. अर्चनशमशेर राणा, मिर्गौला रोग तथा प्रत्यारोपण विशेषज्ञ डा. सुरेश महर्जन र मिर्गौला रोग तथा प्रत्यारोपण विभागका प्रमुख डा. ऋषिकुमार काफ्लेसँग सृष्टि बरालले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश : मिर्गौलाले शरीरमा के काम गर्छ? मिर्गौला शरीरका दुई महत्त्वपूर्ण अंग हुन्। सामान्यतया मेरुदण्डको दुवैतिर पेटको पछाडिपट्टि कम्मरको माथिल्लो भागमा रहेका यी अंग आकारमा सिमीको दानाजस्तै देखिन्छन्। मिर्गौलाले प्रत्येक दिन रगत छानेर शरीरलाई आवश्यक पदार्थ राख्ने र अनावश्यक फोहोर तथा अतिरिक्त पानी पिसाबका रूपमा बाहिर निकाल्ने काम गर्छ। मिर्गौलाको कार्यक्षमतामा समस्या आउँदा शरीरमा पानी जम्ने, रक्तचाप बढ्ने, रक्तअल्पता हुने, रगतमा फोहोर पदार्थ जम्मा हुने र हड्डी कमजोर हुनेजस्ता समस्या देखिन सक्छन्। यसको काम पिसाब बनाउनेमा मात्र सीमित छैन। शरीरमा सोडियम, पोटासियम, क्याल्सियम, फस्फोरस र पानीको मात्रा सन्तुलित राख्नुका साथै रगतको अम्लीय तथा क्षारीय सन्तुलन कायम राख्न पनि मिर्गौलाले सहयोग गर्छ। रक्तचाप नियन्त्रणमा भूमिका खेल्ने रेनिनसँग सम्बन्धित प्रणालीमा समेत यसको योगदान हुन्छ। मिर्गौलाले एरिथ्रोपोइटिन नामक हर्मोन उत्पादन गर्छ, जसले हड्डीको मासीलाई रातो रक्तकोष बनाउन संकेत दिन्छ। त्यस्तै, भिटामिन डी सक्रिय बनाउन सहयोग गरेर हड्डीको स्वास्थ्य र शरीरमा क्याल्सियमको सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्छ। मिर्गौलाको कार्यक्षमतामा समस्या आउँदा शरीरमा पानी जम्ने, रक्तचाप बढ्ने, रक्तअल्पता हुने, रगतमा फोहोर पदार्थ जम्मा हुने र हड्डी कमजोर हुनेजस्ता समस्या देखिन सक्छन्। त्यसैले मिर्गौलाको स्वास्थ्य समग्र शरीरको स्वास्थ्यसँग जोडिएको हुन्छ। मिर्गौला फेल हुनु भनेको के हो? मिर्गौलाले शरीरमा रहेका फोहोर पदार्थ र अतिरिक्त पानी पर्याप्त रूपमा छान्न तथा बाहिर निकाल्न नसक्ने अवस्थालाई सामान्य भाषामा मिर्गौला फेल भएको भनिन्छ। तर मिर्गौला फेल हुने सबै अवस्था एउटै प्रकारका हुँदैनन्। मिर्गौलाको कार्यक्षमता अचानक घट्ने अवस्थालाई एक्युट किड्नी इन्जुरी अर्थात् तीव्र मिर्गौला क्षति भनिन्छ। शरीरमा अत्यधिक पानीको कमी हुनु, गम्भीर संक्रमण, रक्तचाप अत्यधिक घट्नु, धेरै रगत बग्नु, पिसाबको बाटोमा अवरोध हुनु वा मिर्गौलालाई असर गर्ने औषधिका कारण यस्तो समस्या हुन सक्छ। समयमै कारण पत्ता लगाएर उपचार गरेमा कतिपय बिरामीको मिर्गौलाको कार्यक्षमता पुनः सुधार हुन सक्छ। समयमै पहिचान र उचित उपचार भएमा रोग बढ्ने गति सुस्त बनाउन सकिन्छ। तर अन्तिम चरणमा पुगेपछि मिर्गौलाले शरीरको आवश्यकता पूरा गर्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ। अर्कोतर्फ, तीन महिना वा सोभन्दा बढी समयसम्म मिर्गौलाको संरचना वा कार्यक्षमतामा समस्या कायम रहेमा त्यसलाई दीर्घकालीन मिर्गौला रोग अर्थात् क्रोनिक किड्नी डिजिज भनिन्छ। यस्तो अवस्थामा मिर्गौलाको कार्यक्षमता बिस्तारै घट्दै जान सक्छ। सबै दीर्घकालीन मिर्गौला रोग अन्तिम अवस्थामा पुग्छन् भन्ने होइन। समयमै पहिचान र उचित उपचार भएमा रोग बढ्ने गति सुस्त बनाउन सकिन्छ। तर अन्तिम चरणमा पुगेपछि मिर्गौलाले शरीरको आवश्यकता पूरा गर्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यस्तो अवस्थामा बिरामीको स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार डायलाइसिस वा प्रत्यारोपण आवश्यक पर्न सक्छ। मिर्गौला रोगलाई मौन रोग किन भनिन्छ? मिर्गौला रोगको सुरुवाती अवस्थामा धेरैजसो स्पष्ट लक्षण देखिँदैनन्। कार्यक्षमता घट्दै गए पनि बिरामीले तत्काल कुनै असहजता महसुस नगर्न सक्छन्। मिर्गौलाको स्वस्थ भागले केही समयसम्म अतिरिक्त काम गरेर शरीरको आवश्यकता पूरा गर्ने प्रयास गर्ने भएकाले पनि समस्या लुक्न सक्छ। यही कारणले लक्षण देखिएपछि मात्र परीक्षण गराउने बानी जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। विशेषगरी मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुरोग, मोटोपना भएका, परिवारमा मिर्गौला रोगको इतिहास भएका वा पहिले मिर्गौलामा समस्या भइसकेका व्यक्तिले नियमित परीक्षण गराउनुपर्छ। डा. अर्चनशमशेर राणाको ‘स्वस्थ मिर्गौला, स्वस्थ जीवन’ अभियानले पनि मिर्गौला रोगको जोखिम, समयमै परीक्षण र जनचेतनाको महत्त्वलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। जोखिम भएका व्यक्तिले लक्षण देखिने समय पर्खनुभन्दा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। मधुमेह र उच्च रक्तचापले मिर्गौलामा कसरी असर गर्छन्? दीर्घकालीन मिर्गौला रोगका प्रमुख कारणमध्ये मधुमेह र उच्च रक्तचाप पर्छन्। यी दुवै रोगले मिर्गौलाभित्र रहेका साना रक्तनली र रगत छान्ने संरचनामा क्षति पुर्‍याउन सक्छन्। मधुमेह हुँदा लामो समयसम्म रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रणमा नरहेमा मिर्गौलाका साना रक्तनलीमा असर पर्छ। मिर्गौलाले रगत छान्ने सूक्ष्म संरचनालाई ग्लोमेरुलस भनिन्छ। यसमा क्षति पुगेपछि पिसाबबाट प्रोटिन चुहिन थाल्छ। सुरुमा पिसाबमा एल्बुमिन देखिन सक्छ भने पछि मिर्गौलाको छान्ने क्षमता घट्दै जान सक्छ। त्यस्तै, उच्च रक्तचाप लामो समयसम्म नियन्त्रणमा नरहेमा मिर्गौलाका रक्तनलीमा दबाब बढ्छ। यसले रक्तनली कडा र साँघुरा बनाउँदै मिर्गौलामा रगत पुग्ने प्रक्रियामा असर पुर्‍याउन सक्छ। मिर्गौलाको कार्यक्षमता घटेपछि रक्तचाप अझ बढ्न सक्छ। यसरी उच्च रक्तचाप र मिर्गौला रोगले एकअर्कालाई थप खराब बनाउन सक्छन्। मधुमेह र उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले रक्तचाप तथा रगतमा चिनीको मात्रा नियमित जाँच गर्नुका साथै क्रिएटिनिन, ईजीएफआर र पिसाबमा एल्बुमिनको परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। मिर्गौला बिग्रँदै गएको कसरी थाहा पाउने? मिर्गौला रोगको प्रारम्भिक अवस्थामा लक्षण नदेखिन सक्छ। तर रोग बढ्दै जाँदा शरीरले विभिन्न संकेत दिन थाल्छ। अनुहार, आँखावरिपरि, खुट्टा वा गोलीगाँठो सुन्निनु मिर्गौलाको समस्यासँग सम्बन्धित हुन सक्छ। मिर्गौलाले अतिरिक्त पानी र नुन बाहिर निकाल्न नसक्दा शरीरमा पानी जम्न सक्छ। सामान्य काम गर्दा पनि थकाइ लाग्नु, कमजोरी महसुस हुनु, खान मन नलाग्नु, वाकवाकी लाग्नु, छाला चिलाउनु, निद्रामा समस्या हुनु र ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन हुनुजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। पिसाबको स्वरूपमा परिवर्तन आउनु पनि ध्यान दिनुपर्ने संकेत हो। असामान्य रूपमा धेरै फिँज आउनु, पिसाबमा रगत देखिनु, मात्रा घट्नु, राति पटकपटक पिसाब लाग्नु वा पिसाब गर्ने बानीमा परिवर्तन आउनु परीक्षण गराउनुपर्ने अवस्था हुन्। त्यस्तै, सामान्य काम गर्दा पनि थकाइ लाग्नु, कमजोरी महसुस हुनु, खान मन नलाग्नु, वाकवाकी लाग्नु, छाला चिलाउनु, निद्रामा समस्या हुनु र ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन हुनुजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। मिर्गौलाको कार्यक्षमता अत्यधिक घटेमा शरीरमा पानी जमेर सास फेर्न गाह्रो हुन सक्छ। तर यी सबै लक्षण मिर्गौला रोगकै कारण हुन्छन् भन्ने हुँदैन। अन्य स्वास्थ्य समस्यामा पनि यस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। त्यसैले लक्षणका आधारमा आफैँ रोगको निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा चिकित्सकसँग परामर्श गरी आवश्यक परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ। पिसाबमा फिँज वा रगत देखिए के गर्ने? पिसाबमा केही फिँज देखिनु सधैँ मिर्गौला रोगको संकेत होइन। पिसाब तीव्र गतिमा निस्कँदा वा शरीरमा पानीको कमी हुँदा पनि कहिलेकाहीँ फिँज देखिन सक्छ। तर नियमित रूपमा धेरै फिँज आउने र लामो समयसम्म नहट्ने समस्या भएमा पिसाबमा प्रोटिन चुहिएको हुन सक्छ। मिर्गौलाले सामान्य अवस्थामा रगतबाट फोहोर पदार्थ छान्दा शरीरलाई आवश्यक प्रोटिन पिसाबमा जानबाट रोक्छ। मिर्गौलाको छान्ने संरचनामा क्षति पुगेमा प्रोटिन पिसाबमा निस्कन सक्छ। यस्तो अवस्थालाई प्रोटिन्युरिया वा एल्बुमिन्युरिया भनिन्छ। यसको परीक्षण पिसाबको एल्बुमिन-क्रिएटिनिन अनुपातबाट गर्न सकिन्छ। पिसाबमा बारम्बार फिँज आउने, रगत देखिने वा पिसाबको स्वरूपमा असामान्य परिवर्तन हुने समस्या भएमा चिकित्सकीय परीक्षण गराउनुपर्छ। पिसाबमा रगत देखिनु पनि बेवास्ता गर्न नहुने संकेत हो। यसको कारण मिर्गौला वा पिसाब नलीको संक्रमण, पत्थरी, मिर्गौलाको भित्री संरचनामा समस्या वा अन्य रोग हुन सक्छन्। कहिलेकाहीँ आँखाले नदेखिने गरी पनि पिसाबमा रगत मिसिएको हुन सक्छ, जुन प्रयोगशाला परीक्षणबाट मात्र पत्ता लाग्छ। त्यसैले पिसाबमा बारम्बार फिँज आउने, रगत देखिने वा पिसाबको स्वरूपमा असामान्य परिवर्तन हुने समस्या भएमा चिकित्सकीय परीक्षण गराउनुपर्छ। युवा उमेरमै किन बढ्दै छ जोखिम? मिर्गौला रोगलाई उमेरसँग मात्र जोडेर हेर्न मिल्दैन। बालबालिका, किशोरकिशोरी, युवा र वृद्ध सबै उमेर समूहका मानिसमा मिर्गौलासम्बन्धी समस्या देखिन सक्छ। युवा उमेरमा मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मोटोपना, धूमपान, अस्वस्थ खानपान र शारीरिक निष्क्रियताले मिर्गौला रोगको जोखिम बढाउन सक्छन्। त्यस्तै, जन्मजात मिर्गौलाको समस्या, वंशाणुगत रोग वा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीसँग सम्बन्धित रोगका कारण पनि मिर्गौला बिग्रिन सक्छ। युवा उमेरमा मिर्गौला रोग लाग्दैन भन्ने सोच गलत हो। स्वस्थ देखिनु र मिर्गौला स्वस्थ हुनु एउटै कुरा होइन। जोखिम भएका युवाले पनि नियमित परीक्षण गराउनु आवश्यक छ। कतिपय युवाले शरीर दुख्दा वा सामान्य ज्वरो आउँदा चिकित्सकको सल्लाहबिना लामो समयसम्म दुखाइ कम गर्ने औषधि सेवन गर्छन्। यस्ता औषधि गलत तरिकाले वा लामो समय प्रयोग गर्दा मिर्गौलामा असर पर्न सक्छ। विशेषगरी शरीरमा पानीको कमी भएको, पहिले नै मिर्गौला रोग भएको वा अन्य जोखिम भएका व्यक्तिमा केही औषधिले थप क्षति पुर्‍याउन सक्छन्। युवा उमेरमा मिर्गौला रोग लाग्दैन भन्ने सोच गलत हो। स्वस्थ देखिनु र मिर्गौला स्वस्थ हुनु एउटै कुरा होइन। जोखिम भएका युवाले पनि नियमित परीक्षण गराउनु आवश्यक छ। औषधिको जथाभावी प्रयोग कति जोखिमपूर्ण? औषधि रोग निको पार्न प्रयोग गरिन्छ। तर गलत औषधि, गलत मात्रा वा अनावश्यक रूपमा लामो समयसम्म सेवन गर्दा शरीरका विभिन्न अंगमा असर पर्न सक्छ। मिर्गौला धेरै औषधि र तिनका अवशेष शरीरबाट बाहिर निकाल्ने प्रक्रियामा संलग्न हुने भएकाले केही औषधिले यसमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष क्षति पुर्‍याउन सक्छन्। दुखाइ कम गर्ने केही औषधि, विशेषगरी ननस्टेरोइडल एन्टी–इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (एनएसएआईडी) समूहका औषधि लामो समय वा जोखिमपूर्ण अवस्थामा प्रयोग गर्दा मिर्गौलामा रगतको प्रवाहमा असर पार्न सक्छन्। केही एन्टिबायोटिक, कन्ट्रास्ट डाई र अन्य औषधिले पनि निश्चित अवस्थामा मिर्गौलामा क्षति पुर्‍याउन सक्छन्। मिर्गौला रोग भएका बिरामीले आफ्नो कार्यक्षमताअनुसार औषधिको मात्रा मिलाउनुपर्ने हुन सक्छ। त्यसैले उपचार गराउँदा आफूले प्रयोग गरिरहेका सबै औषधिबारे चिकित्सकलाई जानकारी दिनुपर्छ। जडीबुटी, आयुर्वेदिक औषधि वा बजारमा पाइने सप्लिमेन्ट सबै सुरक्षित हुन्छन् भन्ने हुँदैन। तिनमा रहेका पदार्थ, मात्रा र गुणस्तरबारे स्पष्ट जानकारी नहुँदा जोखिम हुन सक्छ। मिर्गौला रोग भएका बिरामीले आफ्नो कार्यक्षमताअनुसार औषधिको मात्रा मिलाउनुपर्ने हुन सक्छ। त्यसैले उपचार गराउँदा आफूले प्रयोग गरिरहेका सबै औषधिबारे चिकित्सकलाई जानकारी दिनुपर्छ। रोग पत्ता लगाउन कुन परीक्षण गरिन्छ? मिर्गौला रोग पहिचान गर्न लक्षण मात्र पर्याप्त हुँदैन। रगत र पिसाबको परीक्षणसँगै आवश्यकताअनुसार अल्ट्रासाउन्ड तथा अन्य परीक्षण गरिन्छ। रगतमा क्रिएटिनिनको मात्रा मिर्गौलाको कार्यक्षमता मूल्याङ्कन गर्ने महत्त्वपूर्ण सूचक हो। शरीरको मांसपेशीबाट उत्पादन हुने क्रिएटिनिन सामान्य अवस्थामा मिर्गौलाले बाहिर निकाल्छ। मिर्गौलाको छान्ने क्षमता घट्दा रगतमा यसको मात्रा बढ्न सक्छ। क्रिएटिनिनका आधारमा अनुमानित ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेसन रेट (ईजीएफआर) गणना गरिन्छ। यसले मिर्गौलाले निश्चित समयमा कति प्रभावकारी रूपमा रगत छानिरहेको छ भन्ने अनुमान गर्न सहयोग गर्छ। ईजीएफआर घट्दै जानु मिर्गौलाको कार्यक्षमता कम भएको संकेत हुन सक्छ। त्यस्तै, पिसाबमा एल्बुमिन वा प्रोटिनको मात्रा परीक्षण गर्नु पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। विशेषगरी मधुमेह र उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिमा पिसाबको एल्बुमिन–क्रिएटिनिन अनुपात परीक्षणले सुरुवाती क्षति पहिचान गर्न सहयोग गर्छ। केही अवस्थामा मिर्गौलाको बायोप्सी आवश्यक पर्न सक्छ। कुन परीक्षण आवश्यक छ भन्ने कुरा बिरामीको अवस्था, उमेर, लक्षण र जोखिमअनुसार चिकित्सकले निर्धारण गर्छन्। पिसाबको सामान्य परीक्षणबाट रगत, प्रोटिन, संक्रमणका संकेत र अन्य असामान्यता पत्ता लगाउन सकिन्छ। आवश्यकताअनुसार मिर्गौलाको अल्ट्रासाउन्ड गरेर आकार, संरचना, पत्थरी वा पिसाबको बाटोमा अवरोध छ कि छैन भन्ने हेर्न सकिन्छ। केही अवस्थामा मिर्गौलाको बायोप्सी आवश्यक पर्न सक्छ। कुन परीक्षण आवश्यक छ भन्ने कुरा बिरामीको अवस्था, उमेर, लक्षण र जोखिमअनुसार चिकित्सकले निर्धारण गर्छन्। क्रिएटिनिन बढ्नु भनेको मिर्गौला फेल हुनु हो? क्रिएटिनिन बढेको रिपोर्ट देख्नेबित्तिकै मिर्गौला पूर्ण रूपमा फेल भयो भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु गलत हुन्छ। क्रिएटिनिन बढ्नु मिर्गौलाको कार्यक्षमता घटेको संकेत हुन सक्छ, तर यसको कारण र गम्भीरता बुझ्न थप मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ। शरीरमा पानीको कमी, केही औषधिको प्रभाव, संक्रमण, पिसाबको बाटोमा अवरोध वा मिर्गौलासम्बन्धी रोगका कारण क्रिएटिनिन बढ्न सक्छ। कतिपय अवस्थामा अचानक बढेको क्रिएटिनिन उपचारपछि घट्न पनि सक्छ। अर्कोतर्फ, दीर्घकालीन मिर्गौला रोग भएका व्यक्तिमा लामो समयसम्म क्रिएटिनिन बढिरहन सक्छ। दीर्घकालीन मिर्गौला रोगलाई ईजीएफआरका आधारमा सामान्यतया पाँच चरणमा वर्गीकरण गरिन्छ। पहिलो चरणमा ईजीएफआर सामान्य वा उच्च हुन सक्छ। त्यसैले परीक्षणको नतिजालाई अघिल्लो रिपोर्टसँग तुलना गर्नु, ईजीएफआर हेर्नु, पिसाबमा एल्बुमिन परीक्षण गर्नु र आवश्यकताअनुसार अल्ट्रासाउन्ड गराउनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। मिर्गौलाको अवस्था एउटै परीक्षणबाट होइन, समग्र स्वास्थ्य अवस्थाको मूल्याङ्कनबाट बुझ्नुपर्छ। मिर्गौला रोगका पाँच चरण के हुन्? दीर्घकालीन मिर्गौला रोगलाई ईजीएफआरका आधारमा सामान्यतया पाँच चरणमा वर्गीकरण गरिन्छ। पहिलो चरणमा ईजीएफआर सामान्य वा उच्च हुन सक्छ, तर पिसाबमा एल्बुमिन वा संरचनात्मक समस्या जस्ता मिर्गौलामा क्षति भएको प्रमाण कम्तीमा तीन महिना कायम रहेको हुन्छ। दोस्रो चरणमा ईजीएफआर केही घटेको हुन्छ। तेस्रो चरणमा मिर्गौलाको कार्यक्षमतामा मध्यम स्तरको कमी देखिन्छ। यसलाई तेस्रो ए र तेस्रो बी गरी थप वर्गीकरण गरिन्छ। चौथो चरणमा कार्यक्षमता गम्भीर रूपमा घटेको हुन्छ भने पाँचौँ चरणमा मिर्गौलाको कार्यक्षमता अत्यन्त कम भएको अवस्था हुन्छ। पिसाबमा एल्बुमिनको मात्रा, रोगको कारण, बिरामीको उमेर र अन्य स्वास्थ्य अवस्थालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ। एउटै चरणका सबै बिरामीको अवस्था र उपचार आवश्यकता समान हुँदैनन्। तर रोगको चरण निर्धारण गर्न ईजीएफआर मात्रै पर्याप्त हुँदैन। पिसाबमा एल्बुमिनको मात्रा, रोगको कारण, बिरामीको उमेर र अन्य स्वास्थ्य अवस्थालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ। एउटै चरणका सबै बिरामीको अवस्था र उपचार आवश्यकता समान हुँदैनन्। रोगको चरण थाहा पाउनुको उद्देश्य बिरामीलाई डराउनु होइन, जोखिम मूल्याङ्कन गरेर उपयुक्त उपचार र निगरानीको योजना बनाउनु हो। मिर्गौला फेल भएपछि कस्ता जटिलता देखिन्छन्? डा. अर्चनशमशेर राणाका अनुसार मिर्गौलाको कार्यक्षमता अत्यधिक घटेपछि शरीरमा फोहोर पदार्थ र अतिरिक्त पानी जम्मा हुन थाल्छ। यसले शरीरका विभिन्न प्रणालीमा असर पुर्‍याउन सक्छ। शरीरमा पानी जम्दा खुट्टा, अनुहार र पेट सुन्निन सक्छ। फोक्सोमा पानी जम्मा भएमा सास फेर्न गाह्रो हुन सक्छ। रगतमा पोटासियमको मात्रा अत्यधिक बढेमा मुटुको धड्कनमा गम्भीर समस्या आउन सक्छ। शरीरमा अम्लीय पदार्थको मात्रा बढ्दा मेटाबोलिक एसिडोसिस हुन सक्छ। गम्भीर अवस्थामा शरीरमा फोहोर पदार्थ अत्यधिक जम्मा भएर वाकवाकी, बान्ता, खान मन नलाग्ने, छाला चिलाउने, निद्रा र मानसिक अवस्थामा परिवर्तन तथा अन्य स्नायुसम्बन्धी समस्या देखिन सक्छन्। मिर्गौलाले रातो रक्तकोष उत्पादनका लागि आवश्यक हर्मोन पर्याप्त बनाउन नसक्दा रक्तअल्पता हुन सक्छ। यसले थकान, कमजोरी र चक्कर लाग्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ। त्यस्तै, क्याल्सियम, फस्फोरस र भिटामिन डीको सन्तुलन बिग्रँदा हड्डी कमजोर हुन सक्छ। गम्भीर अवस्थामा शरीरमा फोहोर पदार्थ अत्यधिक जम्मा भएर वाकवाकी, बान्ता, खान मन नलाग्ने, छाला चिलाउने, निद्रा र मानसिक अवस्थामा परिवर्तन तथा अन्य स्नायुसम्बन्धी समस्या देखिन सक्छन्। यस्तो अवस्थालाई युरेमिया भनिन्छ। त्यसैले नियमित निगरानी र समयमै उपचार आवश्यक हुन्छ। मिर्गौला फेल भएपछि उपचार सम्भव छ? मिर्गौला फेलियरको उपचार यसको कारण, प्रकार र गम्भीरतामा निर्भर हुन्छ। अचानक भएको मिर्गौला क्षतिमा कारण पत्ता लगाएर उपचार गरेपछि कतिपय बिरामीको मिर्गौलाले पुनः काम गर्न सक्छ। पानीको कमी, संक्रमण वा पिसाबको बाटोमा अवरोधका कारण भएको समस्या समयमै उपचार गर्दा सुधार हुन सक्छ। तर दीर्घकालीन मिर्गौला रोगमा संरचनामा स्थायी क्षति भइसकेको हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा हराएको कार्यक्षमता पूर्ण रूपमा फर्काउन सम्भव नहुन सक्छ। उपचारको मुख्य उद्देश्य मिर्गौलाको बाँकी कार्यक्षमता जोगाउनु, जटिलता रोक्नु र बिरामीको जीवनस्तर सुधार गर्नु हो। अन्तिम चरणमा पुगेका बिरामीमा भने डायलाइसिस वा प्रत्यारोपण आवश्यक पर्न सक्छ। यद्यपि रोगको कारण नियन्त्रण गरेर, रक्तचाप र मधुमेह व्यवस्थित गरेर, उपयुक्त औषधि प्रयोग गरेर र नियमित निगरानीमार्फत रोग बढ्ने गति सुस्त बनाउन सकिन्छ। उपचारको मुख्य उद्देश्य मिर्गौलाको बाँकी कार्यक्षमता जोगाउनु, जटिलता रोक्नु र बिरामीको जीवनस्तर सुधार गर्नु हो। अन्तिम चरणमा पुगेका बिरामीमा भने डायलाइसिस वा प्रत्यारोपण आवश्यक पर्न सक्छ। डायलाइसिस कहिले गर्नुपर्छ? मिर्गौला रोग तथा प्रत्यारोपण विशेषज्ञ डा. सुरेश महर्जनका अनुसार मिर्गौलाले शरीरबाट फोहोर पदार्थ र अतिरिक्त पानी पर्याप्त रूपमा बाहिर निकाल्न नसक्ने अवस्थामा डायलाइसिस आवश्यक पर्न सक्छ। डायलाइसिसले मिर्गौलाको केही काम अस्थायी रूपमा प्रतिस्थापन गर्छ। यसले रगतमा जम्मा भएका केही फोहोर पदार्थ र अतिरिक्त पानी हटाउन सहयोग गर्छ। डायलाइसिस आवश्यक पर्ने निर्णय केवल क्रिएटिनिनको एउटै रिपोर्ट वा ईजीएफआरको निश्चित संख्याका आधारमा गरिँदैन। बिरामीमा देखिएका लक्षण, पोटासियमको मात्रा, शरीरमा पानी जमेको अवस्था, अम्लीय सन्तुलन, युरेमियाका लक्षण र अन्य जटिलतालाई ध्यानमा राखिन्छ। डायलाइसिसका मुख्य दुई प्रकार छन्- हेमोडायलाइसिस र पेरिटोनियल डायलाइसिस। हेमोडायलाइसिसमा बिरामीको रगतलाई विशेष मेसिन र फिल्टरमार्फत बाहिर निकालेर सफा गरिन्छ र पुनः शरीरमा पठाइन्छ। यसका लागि रगत बाहिर निकाल्ने र फर्काउने पहुँच आवश्यक हुन्छ। प्रायः हातमा आर्टेरियोभेनस फिस्टुला बनाइन्छ। कतिपय अवस्थामा ग्राफ्ट वा अस्थायी क्याथेटर प्रयोग गर्न सकिन्छ। हेमोडायलाइसिस सामान्यतया स्वास्थ्य संस्थामा गरिन्छ। बिरामीको अवस्था र उपचार योजनाअनुसार हप्तामा कति पटक र कति समय गर्नुपर्ने भन्ने निर्धारण हुन्छ। पेरिटोनियल डायलाइसिसमा पेटभित्र रहेको पेरिटोनियम नामक झिल्लीलाई प्राकृतिक फिल्टरका रूपमा प्रयोग गरिन्छ। पेटमा राखिएको विशेष क्याथेटरमार्फत डायलाइसिसका लागि प्रयोग हुने तरल पदार्थ भित्र राखिन्छ। केही समयपछि त्यसमा फोहोर पदार्थ र अतिरिक्त पानी मिसिन्छ र तरल बाहिर निकालिन्छ। डायलाइसिस गरिरहेका बिरामीले पनि उपचार योजना पालना गरेर दैनिक जीवनका धेरै गतिविधि गर्न सक्छन्। तर डायलाइसिसले स्वस्थ मिर्गौलाको सबै काम पूर्ण रूपमा प्रतिस्थापन गर्दैन। चिकित्सकीय तालिम र स्वच्छताका नियम पालना गरेर यो प्रक्रिया घरमै पनि गर्न सकिन्छ। कुन विधि उपयुक्त हुन्छ भन्ने कुरा बिरामीको स्वास्थ्य अवस्था, घरको वातावरण, आवश्यक सहयोग, उपलब्ध सेवा र व्यक्तिगत प्राथमिकताका आधारमा चिकित्सकसँग छलफल गरेर तय गर्नुपर्छ। डायलाइसिसपछि सामान्य जीवन सम्भव छ? डायलाइसिस गरिरहेका बिरामीले पनि उपचार योजना पालना गरेर दैनिक जीवनका धेरै गतिविधि गर्न सक्छन्। तर डायलाइसिसले स्वस्थ मिर्गौलाको सबै काम पूर्ण रूपमा प्रतिस्थापन गर्दैन। त्यसैले नियमित उपचार, औषधि, खानपान र स्वास्थ्य परीक्षण आवश्यक रहन्छ। डायलाइसिस गरिरहेका व्यक्तिले शरीरमा पानी जम्न नदिन, रक्तचाप नियन्त्रण गर्न र चिकित्सकले दिएको आहार योजना पालना गर्नुपर्छ। पोटासियम र फस्फोरस बढी भएका खानेकुरा सबैलाई एउटै रूपमा निषेध हुँदैन। बिरामीको रगत परीक्षण र उपचारको अवस्थाअनुसार खानपान मिलाउनुपर्छ। उपचार नियमित गर्दै आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार काम, अध्ययन, परिवारसँगको समय र अन्य दैनिक गतिविधि व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ। डायलाइसिसको समय छुटाउनु वा चिकित्सकको सल्लाहबिना उपचार रोक्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। उपचार नियमित नगर्दा शरीरमा फोहोर पदार्थ र पानी जम्मा भएर गम्भीर जटिलता निम्तिन सक्छ। उपचार नियमित गर्दै आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार काम, अध्ययन, परिवारसँगको समय र अन्य दैनिक गतिविधि व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ। यसका लागि उपचार टोलीसँग नियमित सम्पर्कमा रहनु आवश्यक हुन्छ। मिर्गौला प्रत्यारोपण कति प्रभावकारी हुन्छ? मिर्गौलाको कार्यक्षमता अन्तिम चरणमा पुगेका केही बिरामीका लागि प्रत्यारोपण प्रभावकारी उपचार विकल्प हुन सक्छ। यसमा स्वस्थ दाताबाट प्राप्त मिर्गौला शल्यक्रियामार्फत बिरामीको शरीरमा प्रत्यारोपण गरिन्छ। प्रत्यारोपित मिर्गौलाले काम गर्न थालेपछि शरीरबाट फोहोर पदार्थ र अतिरिक्त पानी बाहिर निकाल्ने काम गर्न सक्छ। मिर्गौला रोग तथा प्रत्यारोपण विभागका प्रमुख डा. ऋषिकुमार काफ्लेका अनुसार प्रत्यारोपणले धेरै बिरामीको जीवनस्तर सुधार गर्न र डायलाइसिसमा निर्भरता घटाउन सक्छ। तर प्रत्यारोपण सबैका लागि स्वतः उपयुक्त हुँदैन। बिरामीको समग्र स्वास्थ्य, संक्रमण, मुटुको अवस्था, अन्य रोग, शल्यक्रियाको जोखिम र प्रत्यारोपणपछि औषधि नियमित सेवन गर्न सक्ने अवस्थाको मूल्याङ्कन गरिन्छ। प्रत्यारोपणअघि दाता र ग्रहणकर्ताबीच रक्तसमूह र अन्य आवश्यक परीक्षण पनि गरिन्छ। प्रत्यारोपणपछि के कुरामा ध्यान दिनुपर्छ? मिर्गौला प्रत्यारोपण सफल भयो भन्दैमा उपचार पूर्ण रूपमा समाप्त हुँदैन। प्रत्यारोपित मिर्गौलाले राम्रोसँग काम गरिरहोस् भन्नका लागि बिरामीले जीवनभर स्वास्थ्य निगरानी गर्नुपर्ने हुन्छ। शरीरले नयाँ मिर्गौलालाई अस्वीकार गर्ने जोखिम कम गर्न चिकित्सकले प्रतिरक्षा प्रणालीको गतिविधि घटाउने औषधि दिन्छन्। यी औषधि नियमित र निर्धारित मात्रामा सेवन गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। औषधि छुटाउनु, आफैँ मात्रा घटाउनु वा बन्द गर्नु प्रत्यारोपित मिर्गौलाका लागि जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। प्रत्यारोपणपछि संक्रमणको जोखिम पनि बढ्न सक्ने भएकाले व्यक्तिगत सरसफाइ, सुरक्षित खानपान र खोपसम्बन्धी चिकित्सकीय सल्लाह पालना गर्नुपर्छ। नियमित रगत तथा पिसाब परीक्षण, रक्तचाप मापन, संक्रमणको निगरानी र चिकित्सकसँगको फलोअप आवश्यक हुन्छ। प्रत्यारोपणपछि संक्रमणको जोखिम पनि बढ्न सक्ने भएकाले व्यक्तिगत सरसफाइ, सुरक्षित खानपान र खोपसम्बन्धी चिकित्सकीय सल्लाह पालना गर्नुपर्छ। ज्वरो, पिसाबमा परिवर्तन, प्रत्यारोपित मिर्गौला रहेको भागमा दुखाइ वा पिसाबको मात्रा घटेमा बेवास्ता गर्नु हुँदैन। मिर्गौला दान गर्नुअघि के परीक्षण गरिन्छ? मिर्गौला दान गर्नु ठूलो मानवीय निर्णय हो। तर दाताको स्वास्थ्य र सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनु उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। दाता बन्न चाहने व्यक्तिको मिर्गौलाको कार्यक्षमता, रक्तचाप, मधुमेहको अवस्था, संक्रमण, अन्य दीर्घकालीन रोग र समग्र स्वास्थ्य परीक्षण गरिन्छ। रक्तसमूह परीक्षणसँगै शरीरले प्रत्यारोपित मिर्गौलालाई अस्वीकार गर्ने सम्भावना मूल्याङ्कन गर्न क्रसम्याच परीक्षण गरिन्छ। दाताको दुवै मिर्गौलाको संरचना र कार्यक्षमता पनि मूल्याङ्कन गरिन्छ। मिर्गौला दानपछि पनि दाताले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र रक्तचापको निगरानी गर्नुपर्छ। मिर्गौला दान स्वेच्छिक, सुरक्षित र कानुनी प्रक्रियाअनुसार हुनुपर्छ। एउटा मिर्गौला दिएपछि बाँकी मिर्गौलाले शरीरको आवश्यकता पूरा गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने कुरा चिकित्सकले परीक्षण गर्छन्। मिर्गौला दानपछि पनि दाताले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र रक्तचापको निगरानी गर्नुपर्छ। मिर्गौला दान स्वेच्छिक, सुरक्षित र कानुनी प्रक्रियाअनुसार हुनुपर्छ। आर्थिक प्रलोभन, दबाब वा अवैध कारोबारका आधारमा अंग दान गर्नु मानव स्वास्थ्य र कानुन दुवैका दृष्टिले गम्भीर विषय हो। खानपान र पानीले कस्तो असर गर्छ? मिर्गौलाको स्वास्थ्य जोगाउन खानपानको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। अत्यधिक नुन सेवनले रक्तचाप बढाउन सक्छ, जसले मिर्गौलामा थप दबाब पार्छ। प्याकेटमा पाइने प्रशोधित खाना, चाउचाउ, चिप्स, अचार र फास्टफुडमा सोडियमको मात्रा बढी हुन सक्छ। सन्तुलित आहारमा तरकारी, फलफूल, अन्न, उपयुक्त प्रोटिन र आवश्यक पोषक तत्त्व समावेश हुनुपर्छ। तर मिर्गौला रोग भइसकेका व्यक्तिका लागि खानपान सामान्य स्वस्थ व्यक्तिको भन्दा फरक हुन सक्छ। रोगको चरण, पिसाबको मात्रा, रगतमा पोटासियम र फस्फोरसको स्तर तथा डायलाइसिस भइरहेको छ कि छैन भन्ने आधारमा आहार योजना बनाउनुपर्छ। धेरै पानी पिउँदैमा मिर्गौला स्वस्थ हुन्छ भन्ने बुझाइ पनि सही होइन। शरीरलाई आवश्यक पानीको मात्रा उमेर, शारीरिक गतिविधि, मौसम, खानपान र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार फरक हुन्छ। मिर्गौला रोग भएका सबैले प्रोटिन पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्छ भन्ने होइन। अत्यधिक प्रोटिन सेवनले केही बिरामीमा मिर्गौलामाथि दबाब बढाउन सक्छ। तर शरीरलाई आवश्यक प्रोटिन नपुग्दा कुपोषण पनि हुन सक्छ। त्यसैले प्रोटिनको मात्रा चिकित्सक वा पोषणविद्को सल्लाहअनुसार निर्धारण गर्नुपर्छ। पोटासियम र फस्फोरसको मात्रा बढेको अवस्थामा केही खानेकुराको मात्रा सीमित गर्नुपर्ने हुन सक्छ। सबै मिर्गौला रोगीलाई एउटै खाना निषेध गर्नु वैज्ञानिक हुँदैन। त्यस्तै, धेरै पानी पिउँदैमा मिर्गौला स्वस्थ हुन्छ भन्ने बुझाइ पनि सही होइन। शरीरलाई आवश्यक पानीको मात्रा उमेर, शारीरिक गतिविधि, मौसम, खानपान र स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार फरक हुन्छ। स्वस्थ व्यक्तिले तिर्खा, पिसाबको अवस्था र दैनिक गतिविधिअनुसार पानी पिउनुपर्छ। मिर्गौला वा मुटुरोग भएका र शरीरमा पानी जम्ने समस्या भएका व्यक्तिले कति पानी पिउने भन्ने कुरा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार तय गर्नुपर्छ। मिर्गौलाको कार्यक्षमता अत्यधिक घटेका वा डायलाइसिस गरिरहेका कतिपय बिरामीलाई पानीको मात्रा सीमित गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा अत्यधिक पानी पिउँदा शरीरमा पानी जमेर रक्तचाप बढ्ने र सास फेर्न गाह्रो हुने जोखिम रहन्छ। बालबालिका र गर्भवतीमा पनि जोखिम हुन्छ? मिर्गौला रोग वयस्कमा मात्र देखिने समस्या होइन। बालबालिकामा जन्मजात मिर्गौलाको बनावटसम्बन्धी समस्या, पिसाबको बाटोमा अवरोध, बारम्बार पिसाबको संक्रमण र केही वंशाणुगत रोगका कारण मिर्गौला प्रभावित हुन सक्छ। बालबालिकामा अनुहार वा खुट्टा सुन्निनु, पिसाबको मात्रा वा स्वरूपमा परिवर्तन आउनु, उच्च रक्तचाप देखिनु, शारीरिक वृद्धि प्रभावित हुनु वा बारम्बार संक्रमण हुने समस्या देखिएमा परीक्षण आवश्यक हुन सक्छ। बालबालिकाको मिर्गौला रोगको उपचार उमेर र रोगको कारणअनुसार फरक हुन्छ। मिर्गौला रोग भएका महिलाले गर्भधारणको योजना बनाउनुअघि मिर्गौला विशेषज्ञ र स्त्रीरोग विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नु उपयुक्त हुन्छ। गर्भावस्थामा औषधि परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसैले आफैँ औषधि बन्द गर्नु हुँदैन। गर्भावस्थामा पनि मिर्गौलाको स्वास्थ्य महत्त्वपूर्ण हुन्छ। पहिले नै मिर्गौला रोग भएका महिलामा गर्भावस्थाका बेला रक्तचाप, मिर्गौलाको कार्यक्षमता र गर्भस्थ शिशुको स्वास्थ्यमा जोखिम बढ्न सक्छ। त्यस्तै, गर्भावस्थामा देखिने प्रि-एक्लेम्प्सिया नामक अवस्थाले उच्च रक्तचाप र मिर्गौलासहित अन्य अंगमा असर पुर्‍याउन सक्छ। मिर्गौला रोग भएका महिलाले गर्भधारणको योजना बनाउनुअघि मिर्गौला विशेषज्ञ र स्त्रीरोग विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नु उपयुक्त हुन्छ। गर्भावस्थामा औषधि परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसैले आफैँ औषधि बन्द गर्नु हुँदैन। उपचारका चुनौती के छन्? मिर्गौला रोगको उपचारमा परीक्षण, औषधि, नियमित फलोअप, डायलाइसिस र प्रत्यारोपणजस्ता विभिन्न चरण समावेश हुन्छन्। रोगको अवस्था गम्भीर हुँदै जाँदा उपचारको आवश्यकता र आर्थिक भार दुवै बढ्न सक्छन्। डा. अर्चनशमशेर राणाका अनुसार नेपालमा मिर्गौला रोगसम्बन्धी उपचार सेवा उपलब्ध भए पनि सबै बिरामीले समान रूपमा सेवा प्राप्त गर्न सकेका छन् कि छैनन् भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण छ। राजधानी तथा ठूला सहरमा विशेषज्ञ सेवा र उपचार केन्द्र तुलनात्मक रूपमा बढी उपलब्ध भए पनि दुर्गम क्षेत्रका बिरामीले नियमित परीक्षण, विशेषज्ञ परामर्श र डायलाइसिसका लागि लामो दूरी यात्रा गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। मिर्गौला प्रत्यारोपणका लागि उपयुक्त दाता, आवश्यक परीक्षण, कानुनी प्रक्रिया, शल्यक्रिया र प्रत्यारोपणपछिको नियमित औषधि तथा निगरानीको व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। डायलाइसिस नियमित गर्नुपर्ने बिरामीका लागि अस्पतालसम्मको दूरी, यातायात खर्च, परिवारको समय र रोजगारीमा पर्ने असर पनि चुनौती हुन्। उपचारका लागि पटकपटक स्वास्थ्य संस्था धाउनुपर्ने भएकाले बिरामीसँगै परिवारका सदस्यसमेत प्रभावित हुन सक्छन्। मिर्गौला प्रत्यारोपणका लागि उपयुक्त दाता, आवश्यक परीक्षण, कानुनी प्रक्रिया, शल्यक्रिया र प्रत्यारोपणपछिको नियमित औषधि तथा निगरानीको व्यवस्था मिलाउनुपर्छ। प्रत्यारोपणपछि पनि औषधि निरन्तर सेवन गर्नुपर्ने भएकाले उपचारको पहुँच र निरन्तरता सुनिश्चित गर्नु आवश्यक हुन्छ। मिर्गौला रोगले मानसिक र पारिवारिक जीवनमा कस्तो असर पार्छ? मिर्गौला रोगले शरीरमा मात्र होइन, बिरामीको मानसिक, सामाजिक र आर्थिक जीवनमा पनि असर पुर्‍याउन सक्छ। लामो समय औषधि सेवन गर्नुपर्ने, नियमित परीक्षण गराउनुपर्ने, डायलाइसिस गर्नुपर्ने वा प्रत्यारोपणको प्रतीक्षा गर्नुपर्ने अवस्थाले बिरामीमा तनाव र चिन्ता बढाउन सक्छ। डायलाइसिसमा निर्भर बिरामीको दैनिक तालिका उपचारसँग जोडिन सक्छ। काम, अध्ययन, परिवार र सामाजिक गतिविधि व्यवस्थापन गर्न कठिन हुन सक्छ। कतिपय बिरामीमा भविष्यप्रतिको चिन्ता, निराशा र एक्लोपनको भावना देखिन सक्छ। बिरामीलाई रोगका कारण दोषी महसुस गराउनु वा सामाजिक रूपमा अलग गर्नु हुँदैन। रोगको अवस्था र उपचार विकल्पबारे स्पष्ट जानकारी दिनु तथा निर्णय प्रक्रियामा बिरामीलाई सहभागी गराउनु आवश्यक हुन्छ। यस्तो अवस्थामा परिवारको साथ, स्वास्थ्यकर्मीको परामर्श र आवश्यक परे मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञको सहयोग महत्त्वपूर्ण हुन्छ। बिरामीलाई रोगका कारण दोषी महसुस गराउनु वा सामाजिक रूपमा अलग गर्नु हुँदैन। रोगको अवस्था र उपचार विकल्पबारे स्पष्ट जानकारी दिनु तथा निर्णय प्रक्रियामा बिरामीलाई सहभागी गराउनु आवश्यक हुन्छ। रोगबाट बच्न के गर्ने? मिर्गौला रोगका सबै कारण रोक्न सम्भव नहुन सक्छ। तर धेरै जोखिम नियन्त्रण गरेर रोग लाग्ने सम्भावना घटाउन सकिन्छ। नियमित रक्तचाप जाँच गर्ने, मधुमेह भएमा रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रणमा राख्ने, तौल स्वस्थ राख्ने र शारीरिक रूपमा सक्रिय रहने बानी मिर्गौला स्वास्थ्यका लागि उपयोगी हुन्छ। विशेषगरी मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुरोग, मोटोपना वा परिवारमा मिर्गौला रोगको इतिहास भएका व्यक्तिले नियमित मिर्गौला परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। धूमपान त्याग्ने, नुनको अत्यधिक सेवन घटाउने, सन्तुलित खाना खाने र नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने बानीले रक्तचाप तथा मधुमेह नियन्त्रणमा सहयोग पुर्‍याउँछ। चिकित्सकको सल्लाहबिना दुखाइ कम गर्ने औषधि वा अन्य औषधि लामो समय सेवन गर्नु हुँदैन। जडीबुटी तथा सप्लिमेन्ट प्रयोग गर्दा पनि तिनको सुरक्षा र सम्भावित असरबारे स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नुपर्छ। विशेषगरी मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुरोग, मोटोपना वा परिवारमा मिर्गौला रोगको इतिहास भएका व्यक्तिले नियमित मिर्गौला परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ। मिर्गौला रोगको जोखिम पहिचान गर्न लक्षण देखिने समय पर्खनुभन्दा नियमित परीक्षण र समयमै उपचार गर्नु नै प्रभावकारी उपाय हो।

Share:WhatsAppFacebookX (Twitter)Telegram

Read Complete Original Article

Published originally on नेपालन्युज

Visit Publisher Site →

Related News

🇳🇵 Nepal
नेदरल्यान्ड्समाथि जर्मनीको पाँच गोल
Latest NewsJust now

नेदरल्यान्ड्समाथि जर्मनीको पाँच गोल

यो जितपछि जर्मनी प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनल पनि पुगेको छ । सन् १९५९ यता नेदरल्यान्ड्समाथि जर्मनीको यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो अन्तरको जित हो । प्रशिक्षकका रूपमा योर्गन क्लोप आएयता जर्मनीको यो सबैभन्दा राम्रो प्रदर्शन पनि रहेका छ । ...

कान्तिपुर
नेप्सेमा ‘कप विथ ह्याण्डल’ बन्ने सम्भावना घटेको हो ?
Latest NewsJust now

नेप्सेमा ‘कप विथ ह्याण्डल’ बन्ने सम्भावना घटेको हो ?

अमेरिकन स्टक मार्केटका प्राविधिक विलियम जे ओ निलले १९८८ को आफ्‌नो पुस्तक ‘हाउ टु मेक मनि इन स्टक’ भन्ने पुस्तकमा यस्तो आकृतिको चर्चा गरेका थिए । ...

कान्तिपुर
Multikhabar App

All Information In One Place

Real-time headlines from trusted sources. Get the app now — stay updated, inspired, and ahead with breaking news!

Get it on Google Play