दसैँ सकियो, तिहार र छठ आउँदै: बजारमा चहलपहल बढ्ने अपेक्षा

काठमाडौं । नेपालीको महान् चाड दसैँ सकिएसँगै अब तिहार र छठ पर्वको चहलपहल सुरु भएको छ । तिहार आउन करिब दुई साता बाँकी रहँदा बजारमा किनमेलको तयारी बढ्न थालेको छ । दसैँ मनाउन गाउँघर गएकाहरू काठमाडौं लगायतका सहर फर्किने क्रम पनि जारी छ । भाइटिकाको पाँच दिनपछि तराई–मधेशमा विशेष उल्लासका साथ मनाइने छठ पर्वको तयारी समेत सुरु हुने भएकाले आगामी दिनमा बजार, यातायात र व्यापारिक क्षेत्रमा गतिविधि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ । दसैँमा घर परिवार र आफन्तसँग समय बिताउन गाउँ गएकाहरू काम तथा अध्ययनका लागि सहर फर्किन थालेका छन् । दसैँको बिदा सकिएसँगै सार्वजनिक यातायातमा यात्रुको चाप बढ्न थालेको छ । काठमाडौं उपत्यकामा फर्किने यात्रुको संख्या बढ्दै जाँदा मुख्य सडक तथा राजमार्गमा पनि आवतजावतको चहलपहल देखिन थालेको छ । अब तिहार र छठ नजिकिँदै जाँदा विभिन्न कामले एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा जाने मानिसको संख्या थप बढ्ने अनुमान गरिएको छ । नेपालमा दसैँ, तिहार र छठ धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेका पर्व मात्र होइनन्, आर्थिक गतिविधि बढाउने महत्त्वपूर्ण अवसर समेत हुन् । चाडपर्वको समयमा मानिसहरूले वर्षभरि कमाएको रकम खर्च गर्ने, घरपरिवारका लागि नयाँ सामान खरिद गर्ने, आफन्तलाई उपहार दिने र चाडपर्व मनाउन गाउँघर जाने गर्छन् । यसले बजारमा पैसाको प्रवाह बढाउनुका साथै व्यापार, यातायात, होटल, रेस्टुरेन्ट र अन्य सेवा क्षेत्रमा समेत गतिविधि बढाउँछ । दसैँमा नयाँ कपडा, जुत्ता, खाद्यान्न, मासु, मोबाइल, विद्युतीय सामग्री तथा घरायसी सामानको माग बढ्ने गर्छ । कतिपयले दसैँकै अवसर पारेर मोटरसाइकल, स्कुटर तथा अन्य सवारीसाधनसमेत खरिद गर्छन् । चाडपर्व लक्षित छुट तथा विभिन्न योजनाले पनि ग्राहकलाई सामान खरिद गर्न आकर्षित गर्ने गरेको छ । दसैँको किनमेलले खुद्रा व्यापारीदेखि थोक व्यवसायी, ढुवानी व्यवसायी र सामान ओसारपसार गर्ने श्रमिकसम्मलाई आर्थिक गतिविधिमा जोड्ने गर्छ । दसैँ सकिए पनि चाडपर्वको किनमेलको क्रम भने पूर्ण रूपमा रोकिँदैन । अब तिहार नजिकिँदै जाँदा बजारमा फूलमाला, बत्ती, मिठाई, फलफूल, नयाँ कपडा तथा पूजा सामग्रीको माग बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ । तिहारमा घर, पसल र कार्यालय सजाउने, दियो बाल्ने, झिलिमिली बत्ती राख्ने तथा दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीच उपहार आदानप्रदान गर्ने परम्परा छ । यसले फूल व्यवसायी, मिठाई पसल, विद्युतीय सामग्री विक्रेता, कपडा व्यवसायी र साना व्यापारीलाई कारोबार बढाउने अवसर प्रदान गर्छ । तिहारमा काग, कुकुर, गाई र गोरुको पूजा गरिनुका साथै लक्ष्मीपूजा र भाइटीकाको विशेष महत्त्व छ । लक्ष्मीपूजाका दिन घर तथा व्यापारिक प्रतिष्ठान सजाउने र दीपावली गर्ने चलनले सजावटका सामग्री तथा बत्तीको कारोबार बढाउँछ । भाइटीकाका लागि आवश्यक सामग्री, फलफूल, मिठाई र उपहार खरिद गर्दा पनि बजारमा आर्थिक गतिविधि बढ्ने गर्छ । दिदीबहिनी तथा दाजुभाइ एकअर्काको घरमा जाने भएकाले यातायात क्षेत्रमा पनि यात्रुको चाप बढ्न सक्छ । तिहारपछि छठ पर्वले विशेषगरी तराई–मधेशका जिल्लामा आर्थिक तथा सामाजिक गतिविधि बढाउने गर्छ । सूर्यदेव र छठी माताको पूजा गरी मनाइने छठ पर्वमा फलफूल, नरिवल, उखु, केरा, स्याउ, सुन्तला तथा अन्य पूजासामग्रीको प्रयोग हुन्छ । यसका लागि बाँसबाट बनेका डाला, नाङ्लो र अन्य सामग्रीको पनि माग बढ्ने गर्छ । छठ मनाउन घर फर्किने तथा परिवारसँग पर्व मनाउन यात्रा गर्नेहरूको संख्या बढ्दा सार्वजनिक यातायात र स्थानीय बजारमा चहलपहल थपिन सक्छ । छठ पर्वका अवसरमा नदी, पोखरी तथा जलाशयका किनारमा सरसफाइ र सजावट गर्ने चलन छ । यसका लागि स्थानीय समुदाय तथा विभिन्न संस्थाले तयारी गर्ने गर्छन् । छठ मनाउन बाहिर रहेका परिवारका सदस्य घर फर्किने हुँदा स्थानीय बजारमा किनमेल बढ्ने र आफन्तबीच भेटघाटको अवसर सिर्जना हुने गर्छ । यसले स्थानीय व्यापारी, किसान, फलफूल विक्रेता र पूजासामग्री व्यवसायीलाई लाभ पुर्‍याउन सक्छ । चाडपर्वका बेला नेपाली अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सको भूमिका पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । विदेशमा रहेका नेपालीले दसैँ, तिहार र छठका अवसरमा परिवारलाई रकम पठाउने गर्छन् । उक्त रकम घरायसी आवश्यकतादेखि लत्ताकपडा, खाद्यान्न, उपहार र पूजासामग्री खरिदमा खर्च हुने गरेको छ । यसले विशेषगरी गाउँघरका स्थानीय बजारमा आर्थिक गतिविधि बढाउन सहयोग पुर्‍याउँछ । कर्मचारीले पाउने चाडपर्व खर्च तथा अन्य आम्दानी पनि यस समयमा बजारमा माग बढाउने आधार बन्न सक्छन् । जानकारहरूका अनुसार चाडपर्वको समयमा हुने खर्चले अर्थतन्त्रलाई तत्कालीन रूपमा चलायमान बनाउन सहयोग गर्छ । बजारमा कारोबार बढ्दा व्यापारीको आम्दानी बढ्ने, सामान ढुवानी गर्ने व्यवसायीले काम पाउने र विभिन्न सेवामा रोजगारी सिर्जना हुने सम्भावना रहन्छ । तर, चाडपर्वमा कारोबार बढ्नु र मुलुकको अर्थतन्त्र दीर्घकालीन रूपमा बलियो हुनु एउटै कुरा होइन । उपभोगमा मात्र केन्द्रित खर्चले दिगो आर्थिक वृद्धि सुनिश्चित गर्न नसक्ने उनीहरूको भनाइ छ । नेपालमा दैनिक उपभोगका धेरै वस्तु विदेशबाट आयात हुने भएकाले चाडपर्वमा बढ्ने खर्चको ठूलो हिस्सा आयातित वस्तु खरिदमा जाने गर्छ । यसले स्थानीय बजारमा कारोबार बढाए पनि आन्तरिक उत्पादन र पुँजी निर्माणमा अपेक्षित योगदान नदिन सक्छ । त्यसैले चाडपर्वको आर्थिक अवसरलाई दिगो बनाउन स्वदेशी उत्पादनको प्रयोग बढाउने, स्थानीय व्यवसायलाई प्रोत्साहन गर्ने, रोजगारी सिर्जना गर्ने र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी विस्तार गर्नुपर्ने जानकारहरू बताउँछन् । त्यस्तै, चाडपर्व मनाउने क्रममा आफ्नो आम्दानीभन्दा बढी खर्च गर्ने प्रवृत्तिले कतिपय परिवारलाई आर्थिक दबाबमा पार्न सक्छ । देखासिकीका कारण ऋण लिएर सामान खरिद गर्ने वा अनावश्यक खर्च बढाउने प्रवृत्तिले चाडपर्वपछि पारिवारिक बजेटमा समस्या निम्त्याउन सक्छ । त्यसैले आम्दानी र क्षमताअनुसार खर्च गर्ने, आवश्यक वस्तुलाई प्राथमिकता दिने तथा सम्भव भएसम्म स्वदेशी उत्पादन खरिद गर्ने अभ्यासले परिवार र समग्र अर्थतन्त्र दुवैलाई सहयोग पुर्‍याउन सक्छ । दसैँ सकिएपछि सुरु भएको तिहार र छठको तयारीले आगामी दिनमा बजार तथा यातायात क्षेत्रमा थप चहलपहल ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ । चाडपर्वका कारण बढ्ने मागले व्यापारिक गतिविधिलाई गति दिन सक्ने भए पनि त्यसको दीर्घकालीन लाभ आन्तरिक उत्पादन, रोजगारी र लगानी वृद्धिसँग जोडिन आवश्यक छ । यसरी चाडपर्वको सांस्कृतिक र सामाजिक महत्त्वसँगै आर्थिक अवसरलाई पनि सदुपयोग गर्न सके बजारमा देखिने अस्थायी चहलपहललाई दिगो आर्थिक विकाससँग जोड्न सकिने जानकारहरूको भनाइ छ । The post दसैँ सकियो, तिहार र छठ आउँदै: बजारमा चहलपहल बढ्ने अपेक्षा appeared first on Corporate Khabar : Nepals First Corporate News Magazine and Portal.