उद्योगी–व्यवसायीको दसैँ : परिवार, परम्परा र मानवीय संवेदनाको संगम

काठमाडौं । दसैं नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो पर्व हो । वर्षभरि काम र व्यावसायिक जिम्मेवारीमा व्यस्त रहने उद्योगी–व्यवसायीका लागि पनि दसैँ परिवारसँग समय बिताउने, आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने विशेष अवसर हो । दसैँको आगमनसँगै कसैलाई जन्मथलो फर्किने हतारो हुन्छ, कसैलाई परिवारका सबै सदस्य एकै ठाउँमा भेला पार्ने चाहना त कसैलाई केही दिनको फुर्सदमा घुमफिर गर्ने रहर । तर, यस वर्ष बाढीपहिरोले देशका विभिन्न क्षेत्रमा पुर्‍याएको क्षति र त्यसले निम्त्याएको मानवीय पीडाका कारण चाडपर्वको उल्लास केही खुम्चिएको छ । यस्तो अवस्थामा उद्योगी–व्यवसायीले कसरी मनाउँदै छन् दसैँ ? उनीहरूका दसैँ योजना र अनुभवमा परिवार, परम्परा र मानवीय संवेदनाका कस्ता रङ देखिन्छन ? विधुषी राणा : परिवारसँग दसैँ, मनमा विपत्तिको पीडाराष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी सांसद तथा उद्योगी विधुषी राणाले यस वर्षको दसैँ नेपालमै परिवारसँग मनाउँदै छिन् । परिवारका अग्रजबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने, आफन्तसँग समय बिताउने र चाडपर्वको वातावरणमा रमाउने उनको योजना छ । तर, बाढीपहिरोबाट प्रभावित परिवारको पीडाले यसपटक दसैँमा विगतको जस्तो उल्लास भने नरहेको उनी बताउँछिन् । “यस वर्षको दसैँ म नेपालमै आफ्नो परिवारसँग मनाउँदै छु । परिवारका ठूलाबडाको हातबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने र आफन्तसँग समय बिताउने कार्यक्रम छ,” उनी भन्छिन् । नेपालको खुला नीलो आकाश, सुन्दर मौसम र चाडपर्वको वातावरण उनलाई विशेष मन पर्छ । तर, प्राकृतिक विपत्तिका कारण धेरै परिवार शोक र पीडामा रहेकाले यस वर्ष खुसी मनाउन सहज नभएको उनको भनाइ छ । “हालैको बाढीपहिरोमा धेरैले ज्यान गुमाउनुभएको छ, धेरै परिवार शोक र पीडामा हुनुहुन्छ । त्यसैले यसपालि मन खुलेर खुसी हुन सकेको छैन । उहाँहरूको दु:खलाई मनमा राख्दै परिवारसँग सादगीपूर्वक दसैँ मनाउँदै छु,” राणा भन्छिन् । उनले माता दुर्गासँग सबैलाई विपत्तिको पीडा सहने शक्ति प्रदान गर्न र देशमा थप प्राकृतिक विपत्ति नआओस् भन्ने कामना गरेकी छन् । चन्द्रप्रसाद ढकाल : दसैँमा गाउँको आँगन सम्झनानेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका पूर्वअध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालका लागि दसैँ परिवारलाई एकै ठाउँमा जोड्ने र पुख्र्यौली थलोको सम्झना ताजा बनाउने पर्व हो । मान्यजनबाट आशीर्वाद ग्रहण गर्ने, परिवारका सदस्यसँग भेटघाट गर्ने र बाल्यकालका स्मृतिमा रमाउने अवसरका रूपमा उनी दसैँलाई लिन्छन् । “दसैँ हाम्रो आफ्नै मौलिक संस्कृति र सबैभन्दा ठूलो चाड हो । यसले छरिएर रहेका परिवारलाई एकै ठाउँमा जोड्छ । दसैँमा हामी हाम्रा अग्रज तथा मान्यजनबाट आशीर्वाद लिन्छौँ,” ढकाल भन्छन् । परिवारका सदस्य एकै ठाउँमा भेला भएर टीका र जमरा लगाउने परम्पराले दसैँको आत्मीयता थप बलियो बनाउने उनको अनुभव छ । तर, यस वर्षको दसैँमा विगतको जस्तो उत्साह नरहेको उनी बताउँछन् । भोटेकोशी, गण्डकीलगायत देशका विभिन्न भागमा बाढीपहिरोले ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको घटनाले उनलाई पनि भावुक बनाएको छ । त्यसैले यसपटक दसैँलाई उत्सवभन्दा बढी मानवीय संवेदना र सहकार्यसँग जोडेर मनाउने उनको सोच छ । “यस्तो संवेदनशील घडीमा एकदमै सामान्य र सादगीपूर्ण रूपमा परिवारसँगै दसैँ मनाउने विचारमा छौँ,” ढकाल भन्छन् । ढकालका लागि दसैँमा विदेश घुम्न जानेभन्दा स्वदेश र परिवारसँग जोडिने महत्त्व बढी छ । उनका अनुसार दसैँमा विदेशमा रहेका लाखौँ नेपाली स्वदेश फर्किएर आफ्नो माटो र परिवारसँग जोडिन्छन्। त्यसैले यस वर्ष विदेश घुम्ने योजना छैन । परिवारका सदस्यसँग काठमाडौंमा टीका लगाएपछि सबै अनुकूल रहे आफ्नो पुख्र्यौली थलो बागलुङको अमलाचौर जाने उनको योजना छ । त्यहाँ आफन्त, गाउँले साथीभाइ र कुलकुटुम्बसँग भेटघाट गर्ने तथा बाल्यकालका दौंतरीसँग पुराना सम्झना साट्ने इच्छा छ । “म जहाँ पुगे पनि आफ्नो जरा र धरातल बिर्सन्नँ, गाउँको आँगनमा नपुगेसम्म दसैँ पूर्ण भएजस्तो पनि लाग्दैन,” ढकाल भन्छन् । बाल्यकालमा गाउँघरमा खेलेको लिङ्गे पिङ, नयाँ कपडा पाउँदाको खुसी र मान्यजनबाट पाइने आशीर्वाद उनका लागि दसैँका अविस्मरणीय सम्झना हुन् । यस वर्ष भने बाढीपहिरो प्रभावितप्रतिको ऐक्यबद्धता र सहकार्यलाई दसैँको मुख्य भाव बनाउने उनको भनाइ छ । कमलेश अग्रवाल : शक्तिपीठको दर्शनदेखि पारिवारिक भेटघाटसम्म नेपाल चेम्बर अफ कमर्सका अध्यक्ष कमलेश कुमार अग्रवाल दसैँलाई धार्मिक आस्था र पारिवारिक भेटघाटको अवसरका रूपमा मनाउँछन् । परम्परागत रूपमा शक्तिपीठमा पुगेर देवीको दर्शन गर्ने उनको चलन छ । वर्षमा एक दिन मात्र खुल्ने तलेजु भवानीको दर्शन गर्न पाउँदा विशेष आनन्द आउने उनी बताउँछन् ।“मैले हरेक वर्ष परम्परागत रूपमा दसैँ मनाउँदै आएको छु । परम्परा अनुसार शक्तिपीठहरूमा गएर देवीको दर्शन गर्ने चलन छ । अहिले पनि म शक्तिपीठहरूमा गएर आएको हुँ । वर्षमा एक दिन मात्रै खुल्ने तलेजु भवानीमा दर्शन गर्न जान्छु । त्यहाँ जाँदा मलाई अर्कै आनन्द आउँछ,” अग्रवाल भन्छन् । दसैँमा परिवारका सदस्य, नातागोता, इष्टमित्र तथा साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने र अग्रजबाट टीका ग्रहण गर्ने उनको परम्परा छ । टीका लगाएपछि पैसा लेनदेन नगर्ने चलन आफूहरूले अपनाउँदै आएको उनी बताउँछन् । दसैँको मुख्य पारिवारिक कार्यक्रम सकिएपछि भने उनी केही दिन विदेश घुम्न जाने गर्छन् ।बाल्यकालमा दसैँसँग जोडिएको अर्को सम्झना पनि उनीसँग छ । पहिले दसैँमा कौरा लेख्ने चलन रहेको र आफूले पनि लेख्ने गरेको उनी सम्झन्छन् । अहिले भने त्यो परम्परा हराउँदै गएको उनको अनुभव छ । दुर्गा प्रसाईं :चाडसँगै बिरामीको सेवामा पनिमेडिकल व्यवसायी दुर्गा प्रसाईं फूलपाती अघि नै दसैँ मनाउन आफ्नो गृहजिल्ला झापा पुगिसकेका छन् । दसैँको समयमा परिवारसँग बस्ने, पुराना साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने र रमाइलो गर्ने उनको योजना छ । आमाको हातबाट टीका ग्रहण गरेपछि क्रमश: अग्रजबाट टीका लगाउने र आफूले पनि अरूलाई टीका लगाइदिने उनी बताउँछन् ।दुर्गा देवीका भक्तसमेत रहेका प्रसाईं दसैँमा विशेष पूजाआजा गर्छन् । यससँगै आर्थिक अवस्था कमजोर भएका, दु:खी, गरिब तथा असहायलाई सहयोग गर्ने र उपचार गर्न नसक्ने बिरामीलाई आफ्नै अस्पतालमा उपचार गराउने काममा पनि संलग्न हुने गरेको बताउँछन् । उनका लागि दसैँको खुसी पारिवारिक जमघटमा मात्र सीमित छैन । बिरामीको उपचार र उनीहरूको अनुहारमा आशा फर्काउनुलाई पनि उनी सेवाको महत्त्वपूर्ण पक्ष मान्छन् ।“दसैँको बिदा सबैका लागि परिवारसँग खुसी साट्ने समय हो । तर, मेरा लागि बिरामीको सेवा र उनीहरूको मुहारमा आशा जगाउनु पनि उत्तिकै ठूलो खुसी हो,” प्रसाईं भन्छन् ।चाडपर्वका समयमा पनि अस्पतालमा खटिने चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी र कर्मचारीको योगदानलाई उनले सम्मान गरेका छन् । परिवारसँगको भेटघाट र धार्मिक आस्थासँगै बिरामीको सेवामा समय दिनुलाई उनी दसैँको अर्को अर्थका रूपमा प्रस्तुत गर्छन् । ऋतुसिंह वैद्य : मेघौलीको शान्त वातावरणमा दसैँनाइमा अध्यक्ष ऋतुसिंह वैद्यले यस वर्ष परिवार र नजिकका साथीहरूसँग चितवनको मेघौलीमा दसैँ मनाउने योजना बनाएकी छन् । उनको परिवारसँग विदेश घुम्न जाने योजना छैन । बरु, मेघौलीमा सञ्चालनमा आएको ‘शाश्वत राप्ती’ होटलमा केही दिन बिताउने तयारी छ । “यो पटक परिवारसँगै बसेर दसैँ मनाउने योजना छ । नेपालबाहिर कतै घुम्न जाने योजना बनाएका छैनौँ । भोटेकोशी बाढीका कारण उत्साहित भएर दसैँ मनाउने रहर छैन,” वैद्य भन्छिन् ।गत असोज १५ देखि सेवा सुरु गरेको होटलमा परिवार र नजिकका साथीहरूसँग समय बिताउने उनको सोच छ । मेघौलीको शान्त वातावरणमा चाड मनाउनुका पछाडि यस वर्षको बाढीपहिरोले पारेको मानवीय क्षतिको पीडा पनि जोडिएको छ । वैद्यका अनुसार बाढीबाट प्रभावित परिवारसँग कार्यालयमा काम गर्ने कर्मचारीका आफन्त समेत परेका छन् । उनीहरू अझै सम्पर्कमा नआएकाले परिवारमा चाडपर्वको उल्लासभन्दा चिन्ता बढी छ । “यस पटक हामीले भोटेकोशी बाढीका कारण कार्यालयमा तीज पर्व मनाएनौँ । हाम्रो कार्यालयमा काम गर्ने कर्मचारी साथीका आफन्त पनि भोटेकोशी बाढीमा पर्नुभयो । अझै सम्पर्कमा आउनुभएको छैन । यसैले दसैँका लागि विशेष योजना नबनाएका हौँ,” उनी भन्छिन् । यसपटकको दसैँमा सामान्य पारिवारिक भेटघाट र शान्त वातावरणमा समय बिताउने बाहेक ठूलो उत्सव गर्ने उनको योजना छैन ।ज्योत्सना श्रेष्ठ : ९२ वर्षीया सासूआमाको हातबाट टीकानेपाल रत्न तथा आभूषण संघकी पूर्वअध्यक्ष एवं नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघकी पूर्वउपाध्यक्ष ज्योत्सना श्रेष्ठका लागि दसैँ परिवारसँग नजिक हुने र अग्रजबाट आशीर्वाद लिने अवसर हो । मन्दिर दर्शन, पूजाआजा र आफन्तसँगको भेटघाट उनको दसैँको नियमित परम्पराभित्र पर्छ । यस वर्ष उनका लागि दसैँ अझ विशेष छ । ९२ वर्षीया सासूआमाको हातबाट टीका ग्रहण गर्ने र परिवारका सबै सदस्य एकै ठाउँमा भेला भएर चाड मनाउने उनको चाहना छ ।“विगतका वर्षहरूमा देशभित्र र बाहिर घुम्न जाने गर्थें । तर, यसपालि मेरो सासूआमा ९२ वर्षको हुनु भएको छ । सबै जना एकै ठाउँमा भइदियोस्, मसँगै बसिदियोस् भन्ने चाहनुहुन्छ,” श्रेष्ठ भन्छिन् । उनका परिवारका अन्य सदस्यहरू पनि दसैँ मनाउन नेपाल फर्किंदै छन् । त्यसैले यसपटक बाहिर घुम्न जाने योजना स्थगित गरेर घरमै परिवारसँग दसैँ मनाउने तयारी छ । अग्रजबाट टीका ग्रहण गर्ने मात्र होइन, आफूले पनि परिवारका अन्य सदस्य र आफन्तलाई टीका लगाइदिने तथा आफन्तको घरमा पुगेर आशीर्वाद लिने उनको परम्परा छ । परिवारका ज्येष्ठ सदस्यसँग बिताएको समय र उनीहरूको आशीर्वादलाई उनी दसैँको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष मान्छिन् । गणेश कार्की : आमाको हातको टीका र पूर्वी नेपालको घुमफिरस्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादक संघ नेपालका पूर्वअध्यक्ष तथा ऊर्जा उद्यमी गणेश कार्की पनि दसैँ मनाउन गृहजिल्ला झापा पुगिसकेका छन् । परिवार, इष्टमित्र, आफन्त र साथीभाइसँग भेटघाटमा व्यस्त कार्की यसपटक ८० वर्षीया आमाको हातबाट टीका ग्रहण गर्ने तयारीमा छन् । “दसैँ परम्परागत रूपमा मनाउँछु । म दसैँ मनाउन झापा आइसकेको छु । उमेरले ८० वर्ष पुग्नुभएको आमाको हातबाट टीका ग्रहण गर्छु । दसैँको समयमा परिवार, आफन्त, साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने र रमाउने गर्छु,” कार्की भन्छन् । पारिवारिक भेटघाटसँगै पूर्वी नेपालका विभिन्न रमणीय ठाउँमा घुमफिर गर्ने योजना पनि उनले बनाएका छन् । व्यावसायिक व्यस्तताबाट केही समय टाढा रहेर परिवारसँग समय बिताउने र आफ्नै क्षेत्रका प्राकृतिक सुन्दरतामा रमाउने अवसरका रूपमा उनले दसैँलाई लिएका छन् ।दसैँको मूल भाव : परिवार, परम्परा र संवेदनाउद्योगी–व्यवसायीका दसैँ मनाउने शैली फरक–फरक भए पनि उनीहरूको प्राथमिकतामा परिवार, मान्यजनको आशीर्वाद र आफन्तसँगको भेटघाट समान रूपमा देखिन्छ । कसैका लागि पुख्र्यौली गाउँ फर्किने अवसर, कसैका लागि ज्येष्ठ सदस्यसँग समय बिताउने मौका, कसैका लागि धार्मिक आस्थाको निरन्तरता त कसैका लागि बिरामीको सेवा र असहायलाई सहयोग गर्ने समय बनेको छ । व्यावसायिक जीवनमा वर्षभरि व्यस्त रहने उनीहरूका लागि दसैँ आफन्तसँगको सम्बन्धलाई नवीकरण गर्ने, पुराना सम्झना ताजा बनाउने र परिवारसँग आत्मीय समय बिताउने अवसर हो । लिङ्गे पिङ, नयाँ कपडा, गाउँघरको आँगन र मान्यजनको आशीर्वादजस्ता सम्झनाले दसैँलाई उनीहरूका लागि अझ अर्थपूर्ण बनाउँछन् ।यस वर्षको दसैँमा भने बाढीपहिरोको पीडाले खुसीको रङ केही फिक्का बनाएको छ । त्यसैले धेरैले तडकभडकभन्दा सादगी रोजेका छन् । परिवारसँग बसेर चाड मनाउने, प्रभावित परिवारको पीडा सम्झिने र सकेको सहयोग गर्ने सोच उनीहरूमा देखिन्छ । दसैँको अर्थ महँगो यात्रा, ठूलो भोज वा भव्य उत्सव मात्र होइन । परिवारका सदस्यसँग बिताएको समय, अग्रजबाट पाएको आशीर्वाद, आफ्नो माटोप्रतिको लगाव र दु:खमा परेकाप्रतिको संवेदनाले पनि यस पर्वलाई विशेष बनाउँछ । यस वर्ष उद्योगी–व्यवसायीका दसैँका योजनाले यही सन्देश दिएका छन । खुसी बाँड्ने पर्वमा अरूको पीडा पनि सम्झनु नै दसैँको वास्तविक आत्मीयता हो । The post उद्योगी–व्यवसायीको दसैँ : परिवार, परम्परा र मानवीय संवेदनाको संगम appeared first on Corporate Khabar : Nepals First Corporate News Magazine and Portal.