ट्रम्पले जेडी भान्सलाई इरान शान्ति वार्ताबाट हटाए

काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उपराष्ट्रपति जेडी भान्सलाई इरानसँगको शान्ति वार्ताबाट अलग गरेका छन्। ट्रम्पले बिहीबार सामाजिक सञ्जालमा भान्सले अब अमेरिकाको डेमोक्रेटिक पार्टीको शासन रहेका राज्य र सहरहरूमा हुने भ्रष्टाचार र अपराधको अनुसन्धानमा ध्यान केन्द्रित गर्ने बताएका छन्। ट्रम्पले अमेरिकालाई अब इरानसँग कुनै सम्झौताको आवश्यकता नरहेको पनि स्पष्ट पारेका छन्। भान्सले इरानसँग वार्ताको प्रयास गरेका थिए ट्रम्पले यस वर्षको सुरुमा इरानसँगको वार्ताको जिम्मेवारी भान्सलाई दिएका थिए। भान्स यो युद्धको पक्षमा थिएनन्। अप्रिलमा उनले पाकिस्तान गएर इरानी नेताहरूसँग कैयौँ घण्टा कुराकानी पनि गरेका थिए, तर कुनै सम्झौता हुन सकेन। हालै भान्सले फेरि एकपटक इरानसँग वार्ता सुरु गर्ने प्रयास गरेका थिए। उनले कतारमार्फत इरानका शीर्ष नेता मोहसिन रजाईलाई पत्र पठाएका थिए। यसमा छिट्टै दुवै देशका अधिकारीहरूबीच बैठक गराउने प्रस्ताव गरिएको थियो। भान्सले अमेरिकी टोलीको नेतृत्व आफूले गर्ने पनि बताएका थिए। तर अब ट्रम्पले यो प्रयासलाई रोकिदिएका छन्। भान्सले इरान युद्धलाई चुनावी हारको कारण बताएका थिए अमेरिकी मध्यावधि चुनावमा रिपब्लिकन पार्टीले ठूलो नोक्सान व्यहोरेको छ। चुनावपछि भान्सले पार्टीको हारका लागि इरान युद्धलाई जिम्मेवार ठहराएका थिए। उनले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका थिए, ‘हाम्रो हारको कारण युद्ध हो।’ भान्सले यो पनि भनेका थिए कि यदि कसैलाई युद्धकै कारण आगामी छ वर्षसम्म सिनेटको नियन्त्रण गुमाउनु सही निर्णय थियो जस्तो लाग्छ भने, उसले आफ्नो कुरा राख्न सक्छ। भान्सको यो भनाइलाई ट्रम्प प्रशासनको युद्ध नीतिको आलोचनाका रूपमा हेरिएको थियो। यद्यपि, ट्रम्पले आफूलाई भान्सको कुराले कुनै असन्तुष्टि नरहेको बताएका थिए। उनले भनेका थिए- धेरैलाई भान्सको टिप्पणी मन नपरे पनि आफूलाई यसबाट कुनै समस्या छैन। अब डेमोक्रेटिक राज्यहरूमा भ्रष्टाचारको अनुसन्धान गर्नेछन् भान्स ट्रम्पले भान्सलाई डेमोक्रेटिक पार्टीको शासन रहेका सहर र राज्यहरूमा भ्रष्टाचार तथा अपराधको अनुसन्धानमा ध्यान दिन भनेका छन्। अमेरिकाको मिनेसोटा राज्यमा ठगीको एउटा ठूलो घटना सार्वजनिक भएको छ, जसमा कैयौँ व्यक्ति पक्राउ परेका छन्। भान्सको क्यारेबियन र दक्षिण अमेरिकी देशहरूको भ्रमण पनि रद्द गरिएको छ। यस भ्रमणमा डोमिनिकन रिपब्लिक, कोलम्बिया, अर्जेन्टिना र चिली जाने कार्यक्रम थियो। अधिकारीहरूका अनुसार अक्टोबरदेखि नै यस भ्रमणको तयारी भइरहेको थियो। सुरुमा डोमिनिकन रिपब्लिकको भ्रमण रद्द भयो र पछि बाँकी देशहरूको यात्रा पनि रोकियो। यी सबै देश ट्रम्प प्रशासनका निकट मानिन्छन्। होर्मुज स्ट्रेटलाई लिएर अझै तनाव जारी अमेरिका र इरानबीच ठूला सैन्य आक्रमण हाललाई रोकिएका छन्, तर दुई देशबीच तनाव कायमै छ। होर्मुज स्ट्रेटको नियन्त्रणलाई लिएर पनि टकराव जारी छ। यो समुद्री मार्ग विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल मार्गमध्ये एक हो। अमेरिकाले इरानको तेल निर्यात रोक्न समुद्री नाकाबन्दी गरेको छ। अर्कोतर्फ, अमेरिकी नौसेनाका जहाजहरू अन्य देशका तेल ट्याङ्करहरूको आवतजावत सुरक्षित राख्न गस्ती गरिरहेका छन्। अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथ र सेनाका उच्च अधिकारीहरूले ट्रम्पलाई इरानविरुद्धको सैन्य कारबाही तीव्र पार्ने विकल्पहरू पनि दिएका छन्। अर्थात्, ट्रम्पसँग युद्धलाई फेरि बढाउने विकल्प मौजूद छ। यद्यपि, हालैको एक अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले अब आफूलाई इरानको परमाणु क्षमतालाई लिएर पहिले जस्तो चिन्ता नरहेको बताएका थिए। यही परमाणु कार्यक्रमलाई युद्ध सुरु हुनुको प्रमुख कारण बताइएको थियो। इरानले होर्मुज खोल्नका लागि सर्त राखेको थियो करिब दुई साताअघि इरानले अमेरिकाले आफ्ना सर्तहरू मानेमा दुई दिनभित्र होर्मुज स्ट्रेट खोल्न सक्ने बताएको थियो। इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकी मिडटर्म चुनावपछि सामाजिक सञ्जालमा लेखेका थिए, ‘अमेरिकी मतदाताहरूले आफ्नो फैसला सुनाइसकेका छन्। अब ह्वाइट हाउसको पालो हो।’ परमाणु हतियार बनाएको आरोप लगाउँदै अमेरिका र इजरायलले गत २८ फेब्रुअरीमा इरानमाथि आक्रमण सुरु गरेका थिए। त्यसपछि इरानले पनि जवाफी आक्रमण गर्‍यो र दुवैबीच युद्ध सुरु भयो। अप्रिलको सुरुमा दुवै पक्षबीच युद्धविराम भयो, तर यो धेरै समय टिकेन। जुन महिनामा फेरि युद्धविराम र युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा सम्झौता भयो, तर अगस्टमा यो पनि भङ्ग भएसँगै तनाव पुनः बढ्यो। अहिले युद्ध रोक्ने विषयमा वार्ता चलिरहेको छ। यस वार्तामा परमाणु कार्यक्रम, होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने र युद्ध अन्त्य गर्ने जस्ता मुद्दाहरू समावेश छन्।