सुदूरपश्चिम। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमणमा हवाई सम्पर्क विस्तारको विषयले प्राथमिकता पाउने चर्चासँगै सुदूरपश्चिमको महेन्द्रनगर हवाई प्रवेशमार्गको मुद्दा फेरि चर्चामा आएको छ । भारतसँग यस विषयमा सहमति जुटे पश्चिम नेपालका विमानस्थलमा अन्तरराष्ट्रिय उडान सहज हुने र त्यसबाट सुदूरपश्चिमले पनि भविष्यमा लाभ लिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । नेपालले भैरहवास्थित गौतम बुद्ध अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थल र पोखरा अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान सञ्चालन सहज बनाउन सन् २०१४ देखि नै भारतसँग थप हवाई प्रवेशमार्ग माग्दै आएको छ । उपयुक्त प्रवेशमार्ग नहुँदा दुवै विमानस्थलको सञ्चालन प्रभावित हुँदै आएको छ । भारतीय आकाश हुँदै महेन्द्रनगरबाट अन्तरराष्ट्रिय विमानलाई नेपाल प्रवेशको अनुमति दिए पश्चिम नेपालका विमानस्थलमा उडान सहज हुने नेपाली पक्षको बुझाइ छ । प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणका क्रममा यस विषयमा सहमति जुटाउने प्रयास भइरहेको चर्चापछि सुदूरपश्चिममा पनि चासो बढेको छ । हाल एल–६२६ हवाई मार्गबाट अन्तरराष्ट्रिय विमानलाई पश्चिमतर्फ हुँदै नेपालबाट बाहिरिन अनुमति भए पनि सोही मार्गबाट नेपाल प्रवेश गर्न अनुमति छैन । नेपालले उक्त मार्गलाई दुईतर्फी सञ्चालनमा ल्याउन जोड दिँदै आएको छ । हाल नेपालका अन्तरराष्ट्रिय उडानमध्ये करिब ८८ प्रतिशत सिमरा हुँदै नेपाल प्रवेश गर्ने गरेका छन् । सीमित प्रवेशमार्गका कारण पश्चिमबाट भैरहवा र पोखरा आउने विमानले समेत सिमरा हुँदै नेपाल प्रवेश गरेर पुनः पश्चिमतर्फ फर्किनुपर्ने अवस्था छ । यसबाट भैरहवा आउने विमानले करिब १९० नटिकल माइल (३५२ किलोमिटर) र पोखरा आउने विमानले १४५ नटिकल माइल (२६९ किलोमिटर) अतिरिक्त दूरी पार गर्नुपर्ने जानकारहरू बताउँछन् । महेन्द्रनगरबाट प्रवेश अनुमति पाए भैरहवा र पोखरा आउने विमानको समय र दूरी घट्नेछ । यसले इन्धन खपत, सञ्चालन खर्च र उडानको वातावरणीय असर कम गर्नुका साथै पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुन नसकेका विमानस्थललाई अन्तरराष्ट्रिय वायुसेवा कम्पनीका लागि आकर्षक बनाउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । हवाई प्रवेशमार्गको उपलब्धता अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा मात्र सीमित छैन । यो पर्यटन, व्यापार, लगानी र क्षेत्रीय आर्थिक विकाससँग पनि जोडिएको विषय हो । पश्चिम नेपाल हुँदै अन्तरराष्ट्रिय उडान सहज भए पर्यटन प्रवर्द्धन, बाह्य लगानी आकर्षण र अन्तरराष्ट्रिय आवागमनमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । महेन्द्रनगर हवाई प्रवेशमार्ग खुल्दैमा सुदूरपश्चिमले तत्काल प्रत्यक्ष लाभ पाउनेभन्दा पनि पश्चिम नेपालका विमानस्थल र समग्र आर्थिक गतिविधिमा सहजता आउने सरोकारवालाको बुझाइ छ । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ, सुदूरपश्चिमका अध्यक्ष पुष्पराज कुँवर नेपालमा हवाई सम्पर्कको दायरा बढाउने विषय सकारात्मक रहेको बताउँछन् । महेन्द्रनगर हुँदै सुदूरपश्चिमको आकाश प्रयोग गरी भैरहवा र पोखराका उडान सहज हुँदा त्यसको अप्रत्यक्ष लाभ समग्र देश र पश्चिम नेपालले पाउने उनको भनाइ छ । “यो मार्ग सञ्चालनको माग पुरानै हो । यसको सञ्चालनले पश्चिम नेपाल हवाई उडानको केन्द्र बन्नेछ । यसपटक त्यो माग निष्कर्षमा पुग्ने अपेक्षा छ”, उनले भने, “यो निर्णय धनगढी क्षेत्रीय अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थलको भविष्यसँग पनि जोडेर हेर्नुपर्छ । यहाँ विमानस्थलको स्तरोन्नति भए देहरादुन, दिल्ली लगायतका क्षेत्रमा छोटो दूरीमा हवाई उडान भई लाभ हुन्छ ।” कञ्चनपुर उद्योग वाणिज्य सङ्घका अध्यक्ष दिनेश मल्ल महेन्द्रनगर हवाई मार्ग सञ्चालनमा आए भैरहवा र पोखरा जाने उडानको दूरी छोटिने भएकाले सबैलाई लाभ पुग्ने बताउँछन् । दूरी घटेपछि समय र इन्धन बचतसँगै व्यवस्थापकीय खर्च र हवाई भाडासमेत केही कम हुन सक्ने उनको भनाइ छ । “तत्काल विमान कम्पनी र यात्रुलाई सहज हुने भयो । भोलिका दिनमा नेपालगन्ज र धनगढी विमानस्थलको स्तरोन्नति भए हामीलाई धेरै सहज हुन्छ भन्ने विश्वास हो”, मल्लले भने, “त्यसैले पनि यसमा हाम्रो चासो हुने नै भयो । अब यो मुद्दालाई निष्कर्षमा पुर्याउन आवश्यक छ ।” धनगढी विमानस्थलका प्रमुख महेन्द्रबहादुर सिंहका अनुसार हाल महेन्द्रनगर हवाई मार्ग जहाजलाई नेपालबाट बाहिरिने प्रयोजनका लागि मात्रै प्रयोग भइरहेको छ । नेपाल प्रवेशका लागि पनि अनुमति पाए काठमाडौं हुँदै जानुपर्ने बाध्यता र चाप घटाउन सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ । “यो रुट प्रयोगमा आए हाल सिमराबाट घुमेर भैरहवा र पोखरा आउँदा लाग्ने खर्च र समय बचत हुन्छ”, उनले भने, “हामी धनगढी विमानस्थलको स्तरोन्नतिका लागि लागिरहेका छौँ । यो काम सम्पन्न भए भविष्यमा यहाँलाई लाभ हुने नै भयो ।” धनगढी विमानस्थललाई क्षेत्रीय तथा अन्तरराष्ट्रियस्तरको विमानस्थलका रूपमा स्तरोन्नति गर्ने गुरुयोजना तयार अवस्थामा छ । बजेट र जग्गा अधिग्रहणको अभावमा योजना कार्यान्वयनमा ढिलाइ भइरहेको छ । स्थानीय तथा सरोकारवाला निकायले विमानस्थलको शीघ्र स्तरोन्नतिका लागि सङ्घीय सरकारसँग माग गर्दै आएका छन् । नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्ट्स (नाट्टा) सुदूरपश्चिमका संस्थापक अध्यक्ष मायाप्रकाश भट्ट हवाई मार्ग प्रयोगको अनुमति निःशर्त हुनुपर्ने बताउँछन् । नेपालले महेन्द्रनगरको बाटो प्रयोग गर्न पाउने विषयमा भारतले रणनीतिक महत्त्वको अर्को क्षेत्र प्रयोग गर्न दिनुपर्ने माग पनि उठाइरहेकाले सबै पक्षको समीक्षा गरेर निर्णयमा पुग्नुपर्ने उनको भनाइ छ । “यो कुरा विगतदेखि नै उठिरहेको छ । सबै पक्षको विश्लेषण गरेर राष्ट्रिय स्वार्थअनुसार निर्णयमा पुग्नुपर्छ । सुदूरपश्चिमका हकमा यो विषयसँगै प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने अन्य पूर्वाधार तथा विकासका मुद्दा पनि छन्”, भट्टले भने, “गौरीफन्टा नाकाको स्तरोन्नति, पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय परियोजना, झुलाघाट र परशुराममा मोटरेबल पुल निर्माणजस्ता विषयमा निष्कर्षमा पुग्नुपर्ने आवश्यकता छ ।” महेन्द्रनगर हवाई प्रवेशमार्गको माग लामो समयदेखि उठ्दै आएको हो । यसपटक प्रधानमन्त्री तहको वार्तामा यो विषयले प्राथमिकता पाएकाले सुदूरपश्चिमका नागरिक तथा पर्यटन व्यवसायीले ठोस निर्णयको अपेक्षा गरेका छन् । प्रधानमन्त्री शाह दुईदिने राजकीय भ्रमणका क्रममा नयाँदिल्लीमा छन् । उनले सोमबार भारतीय समकक्षी नरेन्द्र मोदीसँग प्रतिनिधिमण्डलस्तरीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम छ । वार्तामा हवाई सम्पर्क, आर्थिक सहकार्य, ऊर्जा, पूर्वाधार तथा द्विपक्षीय सम्बन्धका विषयमा छलफल हुने बताइएको छ । भारतसँग सीमा जोडिएको सुदूरपश्चिममा खप्तड, शुक्लाफाँटा, अपि–सैपाल र रामारोशनलगायत धार्मिक, सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक महत्त्वका पर्यटकीय गन्तव्य छन् । कैलाली र कञ्चनपुरका सीमावर्ती क्षेत्रमा भारतीय पर्यटकको आवागमन र व्यापारिक सम्बन्ध पनि छ । यी सम्भावनाबाट लाभ लिन सडक तथा हवाई पहुँच विस्तारको माग हुँदै आएको छ । कैलालीको गौरीफन्टा नाका र धनगढी विमानस्थलको स्तरोन्नतिलाई त्यसैको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा हेरिएको छ । धनगढी विमानस्थललाई क्षेत्रीय अन्तरराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउने प्रारम्भिक प्रक्रिया सुरु भइसकेको छ । सरकारले यसलाई प्राथमिकतामा राखेर सुदूरपश्चिमको पर्यटन र आर्थिक गतिविधिमा नयाँ अवसर सिर्जना गर्नुपर्ने महासङ्घका अध्यक्ष कुँवरको भनाइ छ । “सरकारले समग्र देशलाई केन्द्रमा राखेर हवाई सम्पर्क बढाउनुपर्छ । साथसाथै सुदूरपश्चिमले प्रत्यक्ष लाभ लिन सक्ने धनगढी विमानस्थल र गौरीफन्टा नाकाको स्तरोन्नति तथा महाकाली सन्धिसँग जोडिएको पञ्चेश्वर परियोजनाको मुद्दालाई निष्कर्षमा पुर्याउने गरी छलफल हुनुपर्छ”, उनले भने ।
महेन्द्रनगर हवाई प्रवेशमार्गको मुद्दा फेरि चर्चामा

Read Complete Original Article
Published originally on नेपालन्युज






