काठमाडौं । अमेरिका, भारतसहित १० देशले संवेदनशील प्रविधि, महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार र आपूर्ति शृंखलाको सुरक्षा तथा सहकार्य सुदृढ गर्ने उद्देश्यले ‘सान फ्रान्सिस्को घोषणा’मा हस्ताक्षर गरेका छन् । ‘सुपर इन्टेलिजेन्स’ (एसआई) को उदाउँदो युगमा रणनीतिक प्रविधिको सुरक्षा र भरपर्दो आपूर्ति शृंखला निर्माण गर्नु यसको मुख्य उद्देश्य रहेको बताइएको छ । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका अनुसार, गत नोभेम्बर १५ मा सान फ्रान्सिस्कोमा आयोजित ‘प्याक्स सिलिका फाउन्डर्स रिट्रिट’का क्रममा घोषणा गरिएको हो । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका आर्थिक मामिलासम्बन्धी उपसचिव ज्याकब हेलबर्गले कार्यक्रम आयोजना गरेका थिए । घोषणामा अमेरिका, अस्ट्रेलिया, भारत, इजरायल, जापान, दक्षिण कोरिया, कतार, सिंगापुर, संयुक्त अरब इमिरेट्स र बेलायतले हस्ताक्षर गरेका छन् । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका अनुसार, आर्थिक सुरक्षा राष्ट्रिय सुरक्षाको आधार हो भन्नेमा सहभागी देशहरूबीच साझा सहमति बनेको छ । साथै, सुपर इन्टेलिजेन्सलाई सम्भव बनाउने प्रविधि र पूर्वाधारको सुरक्षाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय आवश्यक रहेकोमा जोड दिइएको छ । घोषणामा के छ ? घोषणाले संवेदनशील प्रविधि र महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार पहिचान तथा सुरक्षाका लागि साझा रूपरेखा प्रस्तुत गरेको छ । सहभागी देशहरूले यी रणनीतिक सम्पत्तिको सुरक्षा र आपूर्ति शृङ्खलाको विकासका लागि सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले यस घोषणामार्फत गठबन्धनले साझा सिद्धान्तलाई व्यावहारिक साझेदारीमा रूपान्तरण गरेको जनाएको छ । ‘प्याक्स सिलिका’ पहल सुरु भएको एक वर्ष नपुग्दै आएको घोषणाले प्रविधि सुरक्षा, नवप्रवर्तन र आर्थिक सुदृढीकरणमा सहकार्य अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ । मन्त्रालयले कुनै एक देशले मात्र उदाउँदो ‘सिलिका युग’को आधार सुरक्षित गर्न नसक्ने उल्लेख गर्दै प्रविधिबाट प्राप्त हुने समृद्धि आपूर्ति शृङ्खला र त्यसलाई सहयोग गर्ने पूर्वाधारको मजबुतीमा निर्भर रहने जनाएको छ । घोषणाले सुरक्षा आवश्यक पर्ने रणनीतिक सम्पत्तिलाई दुई वर्गमा विभाजन गरेको छ । पहिलो वर्गमा आपूर्ति शृंखलाका लागि आवश्यक वस्तु, सफ्टवेयर, सामग्री, ज्ञान, पुर्जी, उत्पादन सामग्री र निर्माण क्षमता पर्छन् । यस्ता प्रविधि विरोधी पक्षको हातमा परेमा सैन्य तथा गुप्तचर लाभ उठाउने, आर्थिक दबाब सिर्जना गर्ने वा राष्ट्रिय सुरक्षामा खतरा पुर्याउने जोखिम रहने उल्लेख छ । दोस्रो वर्गमा आपूर्ति शृङ्खला र अत्यावश्यक सेवालाई सहयोग गर्ने भौतिक तथा डिजिटल पूर्वाधार पर्छन् । यसमा बन्दरगाह, टर्मिनल, यातायात सञ्जाल, सञ्चार तथा लजिस्टिक प्रणाली, सूचना तथा सञ्चार प्रविधि पूर्वाधार, ऊर्जा सञ्जाल र डिजिटल व्यवस्थापन प्रणाली समावेश छन् । घोषणाले अत्यधिक निर्भरता घटाउँदै विविध र भरपर्दो आपूर्ति शृंखलामार्फत सामूहिक उत्थानशीलता बलियो बनाउनुपर्नेमा जोड दिएको छ । पाँच कार्यसमूह गठन गठबन्धनका साझा उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न पाँचवटा कार्यसमूह गठन गर्ने प्रस्ताव पनि घोषणाको महत्त्वपूर्ण पक्ष रहेको बताइएको छ । ती समूहले नवप्रवर्तनमैत्री नीतिगत ढाँचा, प्रमुख आर्थिक क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोग, प्रविधिसम्बन्धी आपूर्ति शृंखलामा सहकार्य, सुरक्षित केन्द्र तथा आपूर्ति शृंखला सुरक्षा हब र प्रविधिको सुरक्षा तथा उत्थानशीलतामा काम गर्ने बताइएको छ । यी कार्यसमूहको उद्देश्य सहभागी देशबीच नीतिगत समन्वय बढाउने, भरपर्दो प्रविधि साझेदारी सुदृढ गर्ने र रणनीतिक आपूर्ति शृंखलाको सुरक्षा तथा स्थायित्वका लागि सहकार्य प्रभावकारी बनाउने रहेको बताइएको छ ।
अमेरिका र भारतसहित १० देशको प्रविधि गठबन्धन, ‘सान फ्रान्सिस्को घोषणा’मा हस्ताक्षर

Read Complete Original Article
Published originally on केन्द्रबिन्दु






