भाइटीकाको सगुन भाइमसला पोषणको खजाना, के-के दिन्छ शरीरलाई ?

काठमाडाैं । भाइटीका भन्नासाथ निधारमा सप्तरङ्गी टीका, गलामा मखमली माला र हातमा भाइमसला । दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाइदिएपछि सगुनका रूपमा भाइ मसला दिने परम्परा नेपाली समाजमा प्रचलित छ । मिठो स्वाद र आत्मीयताको प्रतीक मानिने भाइ मसला केवल चाडपर्वको उपहार मात्र होइन, पोषणका दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । सामान्यतया भाइ मसलामा काजु, बदाम, ओखर, किसमिस, पेस्ता, नरिवल, छोकडा र मखानालगायतका सामग्री समावेश गरिन्छन् । यीमध्ये प्रत्येकमा शरीरलाई आवश्यक पर्ने फरक–फरक पोषक तत्त्व पाइन्छन् । ओखर ओखरमा ओमेगा–३ फ्याटी एसिड, विशेषगरी अल्फा लिनोलेनिक एसिड पाइन्छ । यसले मस्तिष्कको सामान्य कार्यक्षमता र मुटुको स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्छ । ओखरमा पाइने एन्टिअक्सिडेन्टले शरीरका कोषलाई क्षतिबाट जोगाउन मद्दत गर्छ भने यसमा रहेको फाइबरले पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्न सहयोग पुर्‍याउँछ । बदाम बदाम प्रोटिन, फाइबर, भिटामिन ई, म्याग्नेसियम र स्वस्थ बोसोको राम्रो स्रोत हो । यसले मांसपेशीको विकास, छालाको स्वास्थ्य र शरीरको सामान्य कार्यप्रणालीलाई सहयोग गर्छ । फाइबर र स्वस्थ बोसोका कारण लामो समयसम्म पेट भरिएको महसुस गराउन सक्छ । सन्तुलित आहारसँगै सेवन गर्दा मुटुको स्वास्थ्य र कोलेस्ट्रोल व्यवस्थापनमा पनि सहयोग पुग्न सक्छ । काजु काजुमा म्याग्नेसियम, तामा, जिङ्क, फस्फोरस र प्रोटिन पाइन्छ । यी पोषक तत्त्वले हड्डीको स्वास्थ्य, मांसपेशीको कार्यक्षमता र रोगप्रतिरोधात्मक प्रणालीलाई सहयोग गर्छन् । यसमा रहेको बोसोले शरीरलाई ऊर्जा प्रदान गर्छ भने तामाले रातो रक्तकोष निर्माणमा भूमिका खेल्छ । किसमिस अङ्गुर सुकाएर बनाइने किसमिसमा प्राकृतिक चिनी, फाइबर, आइरन र पोटासियम पाइन्छ । यसले शरीरलाई छिटो ऊर्जा प्रदान गर्छ । फाइबरले पाचन प्रणालीलाई नियमित बनाउन र कब्जियत कम गर्न सहयोग गर्छ भने आइरनले रातो रक्तकोष निर्माणमा भूमिका खेल्छ । पेस्ता पेस्तामा प्रोटिन, फाइबर, स्वस्थ बोसो र एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छन् । यसमा रहेका लुटिन र जियाक्सान्थिनले आँखाको स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्छन् । प्रोटिन र फाइबरका कारण पेट भरिएको महसुस गराउन मद्दत गर्ने भएकाले सन्तुलित मात्रामा सेवन गर्दा तौल व्यवस्थापनमा पनि उपयोगी हुन सक्छ । छोकडा सुकेको खजुर अर्थात् छोकडामा प्राकृतिक चिनी, फाइबर, पोटासियम, म्याग्नेसियम र आइरन पाइन्छ । यसले शरीरलाई ऊर्जा प्रदान गर्छ भने फाइबरले पाचन प्रणालीलाई सहज बनाउन सहयोग गर्छ । यसमा पाइने खनिज तत्त्वले मांसपेशी र हड्डीको सामान्य कार्यमा पनि भूमिका खेल्छ । नरिवल सुकेको नरिवलमा फाइबर, म्याग्नेसियम, तामा र सेलेनियम पाइन्छ । यसमा रहेको फाइबरले पाचन प्रणालीलाई नियमित बनाउन सहयोग गर्छ । तर नरिवलमा क्यालोरी र बोसोको मात्रा पनि बढी हुने भएकाले यसको सेवन सीमित मात्रामा गर्नु उपयुक्त हुन्छ । मखाना मखानामा प्रोटिन, फाइबर, म्याग्नेसियम, पोटासियम र फस्फोरस पाइन्छ । अन्य धेरै ड्राइफ्रुट्सको तुलनामा यसमा बोसो कम हुन्छ । यसले पेट भरिएको महसुस गराउन र पाचन प्रणालीलाई सहयोग गर्न सक्छ । भुटेर वा हल्का रूपमा तयार पारेर खाँदा यसलाई पौष्टिक खाजाका रूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । कति खाने भाइ मसला ? भाइ मसलामा शरीरलाई आवश्यक पर्ने विभिन्न पोषक तत्त्व पाइए पनि धेरै खाँदैमा बढी फाइदा हुन्छ भन्ने होइन । ड्राइफ्रुट्समा क्यालोरी र प्राकृतिक चिनीको मात्रा हुने भएकाले यसको सेवनमा मात्रा मिलाउनु आवश्यक छ । सामान्यतया दैनिक एक सानो मुठी अर्थात् करिब २५ देखि ३० ग्रामसम्म मिश्रित ड्राइफ्रुट्स पर्याप्त हुन सक्छ । मधुमेह, मिर्गौलासम्बन्धी समस्या वा कुनै खानेकुराको एलर्जी भएका व्यक्तिले भने आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार सेवनको मात्रा निर्धारण गर्नुपर्छ ।