काठमाडौं । करिब चार वर्षदेखि वृद्धि नभएको दूधको मूल्य समायोजन गर्न डेरी क्षेत्रका सरोकारवालाबीच सहमति जुटेको छ । किसान, दुग्ध उत्पादक सहकारी तथा डेरी उद्योगीहरूले उत्पादन तथा प्रशोधन लागत बढेको भन्दै दूधको मूल्य वृद्धि गर्नुपर्नेमा एकमत भएका हुन् । राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डको हलमा बिहीबार दूधको उत्पादन लागतसम्बन्धी अध्ययनका लागि आयोजित छलफलमा सहभागी सरोकारवालाहरूले लागतका आधारमा वैज्ञानिक ढङ्गले दूधको मूल्य समायोजन गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन् । नेपाल डेरी एसोसिएसनका अध्यक्ष प्रल्हाद दाहालले चार वर्षदेखि दूधको मूल्य नबढ्दा किसानदेखि उद्योगीसम्म समस्यामा परेको बताउनुभयो । अन्य वस्तुको मूल्य बढिरहेको अवस्थामा दूधको मूल्य भने स्थिर रहनु उपयुक्त नभएको उहाँको भनाइ थियो । उहाँले भन्नुभयो, ‘दूधको मूल्य नबढेको लगभग चार वर्ष भयो । सबै कुराको मूल्य बढिरहेको बेलामा दूधको मात्र मूल्य नबढ्दा अप्ठ्यारो भयो भनेर किसान र उद्योगीबीच छलफल भएको हो । मूल्य बढाउने विषयमा सबैको एकरूपता छ । तर, कति बढाउने भन्ने कुरा अहिले नै तय हुँदैन । यसका लागि सबै पक्षको लागत गणना गर्नुपर्छ ।’ दूधको मूल्य निर्धारण गर्दा किसानको उत्पादन लागत, उद्योगीको खर्च र बजार मूल्यमा आएको परिवर्तनलाई समेत अध्ययन गर्नुपर्ने उहाँले बताउनुभयो । सरोकारवाला संघसंस्थाले आफ्नो धारणा लिखित रूपमा बोर्डमा पेस गर्ने र बोर्डले प्राप्त सुझाव तथा अध्ययनका आधारमा मन्त्रालयलाई मूल्य समायोजनका लागि सिफारिस गर्ने प्रक्रिया अघि बढेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । दूधको मूल्य वृद्धिको माग गर्दै किसानहरूले आन्दोलन गर्ने घोषणा गरेको विषयमा दाहालले वार्ता र छलफलबाटै समस्या समाधान गर्नुपर्ने धारणा राख्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘आन्दोलनले आफैँ समस्या समाधान हुँदैन । सरकारले वार्ता र छलफलबाट समस्या समाधान गर्न पहल गर्ने भनेको छ । बोर्ड पनि सरकारकै मातहतको निकाय भएकाले यसले प्रक्रिया अघि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ । बोर्ड र मन्त्रालयबाट पहल हुँदाहुँदै आन्दोलन गर्ने कुरा होइन । तर, माग सम्बोधन भएन भने आन्दोलन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।’ यस्तै, केन्द्रीय दुग्ध सहकारी संघ नेपालका अध्यक्ष अमरबहादुर कुँवरले किसानको समस्या र मर्कालाई ध्यानमा राखेर दूधको मूल्य बढाउनुपर्ने माग आफूहरूले यसअघि नै सरकारसमक्ष राखेको बताउनुभयो । उहाँका अनुसार संघले भदौ ८ गते दूधको मूल्य वृद्धि गर्न निर्णय गरी भदौ ९ गते सरकारलाई मागपत्र बुझाएको थियो । लामो समयसम्म मूल्य वृद्धि नहुँदा किसानहरू दूध उत्पादन व्यवसायबाट पलायन हुनुपर्ने अवस्था आएको उहाँले बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘किसानहरूले लामो समयदेखि पीडा भोग्दै आएका छन् । गाईलाई खुवाउने आहार र दानाको व्यवस्था गर्न नसक्ने अवस्था आएपछि किसानहरूले गाईपालन व्यवसाय छाड्न थालेका छन् । किसानका समस्या हेर्ने र उनीहरूको आवाज उठाउने जिम्मेवारी केन्द्रीय दुग्ध सहकारी संघको हो ।’ कुँवरले दूधको मूल्य वृद्धि नहुँदा उत्पादन घट्दै गएको र किसानहरू व्यवसायबाट बाहिरिन थालेको बताउनुभयो । किसानका मागप्रति विभिन्न जिल्लाका दुग्ध उत्पादक सहकारी संघहरूले समेत आवाज उठाइरहेको उल्लेख गर्दै उहाँले त्यसमा आफ्नो संघको ऐक्यबद्धता रहेको बताउनुभयो । उहाँले सरकारले मंसिर १० गतेभित्र दूधको नयाँ मूल्य घोषणा गर्ने र मंसिर १६ गतेदेखि लागू गर्ने अपेक्षा गरिएको जानकारी दिनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘हामीलाई मंसिर १० गतेभित्र सरकारले नयाँ मूल्य घोषणा गरेको सुन्न पाउने आशा छ । मंसिर १६ गतेदेखि नयाँ मूल्य लागू हुनेछ भन्ने अपेक्षा गरेका छौँ । यदि माग सम्बोधन भएन भने किसानहरू चुप लागेर बस्ने अवस्था छैन । सडकमा आएर भए पनि आफ्नो अवस्था र समस्या प्रदर्शन गर्नुपर्ने हुन्छ ।’ कुँवरले छलफल सकारात्मक रूपमा सम्पन्न भएको भन्दै सरकारबाट मूल्य वृद्धि हुनेमा आफूहरू आशावादी रहेको बताउनुभयो । किसानका माग सम्बोधन नभए आन्दोलनमा उत्रिनुपर्ने अवस्था आउन सक्ने उहाँले चेतावनी दिनुभयो । छलफलमा सहभागी सरोकारवालाहरूले दूधको उत्पादन तथा प्रशोधन लागतको विस्तृत अध्ययन गरेर मूल्य वृद्धिको आधार तय गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । बोर्डले सरोकारवालाबाट प्राप्त सुझाव र आफ्नो अध्ययनका आधारमा मन्त्रालयलाई मूल्य समायोजनको सिफारिस गर्नेछ ।
चार वर्षदेखि स्थिर दूधको मूल्य बढाउन डेरी क्षेत्रका सरोकारवालाबीच सहमति

Read Complete Original Article
Published originally on हिमालय टाइम्स






